Wszystkie prawa osób z niepełnosprawnościami są ważne. My wybraliśmy pięć przykładowych, o których warto pamiętać w 2026 roku. Kto może z nich korzystać? Jakie orzeczenie jest wymagane? Czy trzeba spełnić dodatkowe warunki? Odpowiadamy!
- 1. Świadczenia NFZ poza kolejnością dla osób z niepełnosprawnościami
- 2. Prawo do świadczenia wspierającego
- 3. Dostępność dla osób z niepełnosprawnościami
- 4. Pomoc z MOPS i programy realizowane przez samorządy
- 5. Prawa w firmie i na ryku pracy
1. Świadczenia NFZ poza kolejnością dla osób z niepełnosprawnościami
Co do zasady pacjenci korzystają ze świadczeń zdrowotnych według kolejności zgłoszenia.
W praktyce „poza kolejnością” oznacza, że można korzystać ze świadczeń ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, a także szpitalnych i innych placówek stacjonarnych i całodobowych (np. zakłady opiekuńczo-lecznicze) w dniu zgłoszenia. Gdy nie jest to możliwe, to ze świadczeń korzysta się najbliższym możliwym terminie poza listą oczekujących (nie później niż 7 dni roboczych od zgłoszenia w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej).
Poza kolejnością można otrzymać świadczenia podstawowej opieki zdrowotnej i świadczenia specjalistów, a także świadczenia w szpitalach. Zakres ten obejmuje również usługi farmaceutyczne w aptekach i świadczenia rehabilitacji leczniczej zgodnie ze wskazaniami medycznymi.
Do osób, którym przysługuje takie uprawnienie należą m.in. pacjenci posiadający orzeczenie:
• znacznym stopniu niepełnosprawności;
• niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Prawo do korzystania ze świadczeń poza kolejnością można potwierdzić również za pomocą jednego z orzeczeń równorzędnych orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności np. o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji wydanym przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Co istotne, również termin udzielenia świadczenia w ramach centralnej e-rejestracji powinien być wyznaczany świadczeniobiorcy z uwzględnieniem prawa świadczeniobiorcy do korzystania poza kolejnością ze świadczeń opieki zdrowotnej. Jak jednak informuje resort zdrowia, pacjenci, którzy korzystają ze świadczeń poza kolejnością umówią się wyłącznie w wybranej placówce - osobiście lub telefonicznie.
2. Prawo do świadczenia wspierającego
Począwszy od 2026 roku świadczenie wspierające mogą otrzymywać osoby z niższą niż dotychczas punktacją określaną przez Wojewódzkie Zespoły do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. To ważna forma pomocy dedykowana tym osobom z niepełnosprawnościami, które mają potrzebę wsparcia. Świadczenie ma służyć częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób.
Od 1 stycznia 2026 r. świadczenie wspierające przysługuje osobie w wieku od ukończenia 18. roku życia posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, w której potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia.
Od liczby punktów w decyzji WZON i aktualnej wysokości renty socjalnej zależy kwota świadczenia wspierającego. Aktualne kwoty (obowiązujące do końca lutego 2026 r.) prezentuje poniższa tabela:
Punktacja w decyzji WZON | Przelicznik procentowy renty socjalnej | Kwota świadczenia wspierającego |
|---|---|---|
95–100 pkt | 220 proc. renty socjalnej | 4134 zł |
90–94 pkt | 180 proc. renty socjalnej | 3383 zł |
85–89 pkt | 120 proc. renty socjalnej | 2255 zł |
80–84 pkt | 80 proc. renty socjalnej | 1504 zł |
75–79 pkt | 60 proc. renty socjalnej | 1128 zł |
70–74 pkt | 40 proc. renty socjalnej | 752 zł |
Warto wspomnieć, iż Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało przegląd stosowania przepisów ustawy o świadczeniu wspierającym. Z informacji przekazanych nam w grudniu przez biuro prasowe ministerstwa wnika, iż Rada Ministrów przyjęła przegląd 16 października 2025 r.
„Przyjęty przez Radę Ministrów przegląd zawiera rekomendacje dotyczące konieczności usprawnieniu procedur wydawania decyzji o potrzebie wsparcia oraz podniesienia jakości tych decyzji. Obecnie Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pracuje nad konkretnymi zmianami dotyczącymi ustalania poziomu potrzeby wsparcia oraz ustalania prawa do świadczenia wspierającego” – czytamy w przesłanej odpowiedzi.
3. Dostępność dla osób z niepełnosprawnościami
Dostępność to temat, który w ostatnim czasie zyskuje coraz większe znaczenie. Obowiązujące przepisy nakładają bowiem na instytucje publiczne oraz niektórych przedsiębiorców wymagania w zakresie dostępności architektonicznej, cyfrowej oraz informacyjno- komunikacyjnej.
Uprawnieniem, o którym warto tu wspomnieć jest przykładowo możliwość złożenia wniosku o zapewnienie dostępności. Pismo takie może złożyć osoba ze szczególnymi potrzebami lub jej przedstawiciel ustawowy, która ma interes faktyczny w skorzystaniu z usług podmiotu publicznego. Jeśli dany podmiot dostępności nie zapewnił, to przysługuje skarga do Prezesa Zarządu PFRON na brak dostępności.
Szczegółowe informacje znajdują się na stronie https://dostepnosc.pfron.org.pl/
4. Pomoc z MOPS i programy realizowane przez samorządy
Osoby z niepełnosprawnościami, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej mogą ubiegać się o pomoc społeczną np. w formie zasiłków: stałych, okresowych, celowych. W MOPS można też starać się o usługi opiekuńcze i usługi specjalistyczne. Samorządy realizują również usługi opieki wytchnieniowej. Jest to ważna pomoc dla członków rodziny osoby z niepełnosprawnością, która zapewnia czasowe zastępstwo.
Biorąc pod uwagę przedłużające się prace nad nowymi rozwiązaniami w zakresie asystencji osobistej, wciąż sporą rolę we wspieraniu osób z niepełnosprawnościami będzie miała dotychczasowy „resortowy” program asystencji.
5. Prawa w firmie i na ryku pracy
Niepełnosprawność nie zawsze oznacza niezdolność do pracy. Osoby z orzeczeniami mają szereg uprawnień, których zakres zależy głównie od stopnia niepełnosprawności. Do najważniejszych ułatwień zaliczamy:
• krótszy czas pracy (stopień znaczny i umiarkowany)
• dodatkową przerwę w pracy (stopień lekki, umiarkowany, znaczny)
• dodatkowy urlop (stopień umiarkowany, znaczny)
• zwolnienie z pracy na turnus rehabilitacyjny (stopień umiarkowany, znaczny)
• dofinansowanie do wynagrodzenia z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (stopień lekki, umiarkowany, znaczny)
Na mocy nowej ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia bezrobotne osoby niepełnosprawne mają prawo do 365 dni zasiłku dla bezrobotnych. Do takiego dłuższego okresu uprawnia orzeczenia o lekkim, umiarkowanym, a także znacznym stopniu niepełnosprawności. Takim osobom przysługuje też pierwszeństwo w skierowaniu do udziału w formach pomocy. W grudniu zakończył się cykl konsultacji społecznych dotyczących założeń modelu zatrudnienia wspomaganego. Wypracowane w nich rozwiązania zostaną wdrożone w całej Polsce ramach projektu - Testowanie modelu zatrudnienia wspomaganego. W drodze konkursu organizowanego przez PFRON jeszcze w 2026 r. zostaną wybrane agencje zatrudnienia wspomaganego, które będą świadczyły kompleksową usługę skierowaną do osób z niepełnosprawnościami i pracodawców.