W polskim prawie spadkowym wciąż zdarzają się sytuacje budzące gorące dyskusje. Jedna z nich dotyczy tego, że sąd stwierdził nabycie spadku przez córkę, chociaż ta wcześniej spadek odrzuciła. Efekt? Wierzyciele zaczęli dochodzić należności z długów matki. Sprawa trafiła do Rzecznika Praw Obywatelskich, który złożył skargę nadzwyczajną wskazując rażące naruszenia prawa. Wyjaśniamy przepisy, orzecznictwo, pułapki terminów i podpowiadamy, jak nie odziedziczyć długu w 2026 r.— także gdy w grę wchodzi małoletnie dziecko.
- Co się wydarzyło? „Perełka orzecznicza”. Córka odrzuciła spadek, a i tak „dostała” długi. Co poszło nie tak? Głośna sprawa [SPADKI I DŁUGI: PORADNIK 2026]
- Trzy legalne opcje spadkobiercy (art. 1012 k.c.)
- Termin 6 miesięcy i zakaz „odrzucania na zapas” (art. 1015 k.c. + uchwała SN)
- Gdy odrzucasz spadek – na kogo „przechodzi” dziedziczenie?
- Małoletni a odrzucenie spadku: termin, zgoda i ochrona dziecka
- [SPADKI I DŁUGI: PORADNIK 2026]. Co powinno zawierać oświadczenie o odrzuceniu spadku (checklista)
- [SPADKI I DŁUGI: PORADNIK 2026]. Gdzie złożyć odrzucenie spadku w 2026?
- [SPADKI I DŁUGI: PORADNIK 2026]. Co bada sąd z urzędu? (art. 670 k.p.c.)
- „Odrzucenie” ≠ „zrzeczenie się dziedziczenia” (to ważne!)
- Poniżej FAQ: najczęstsze pytania w zakresie spadków, testamentów, darowizn, długów - 2026
- Czy mogę odrzucić spadek „na wszelki wypadek” jeszcze przed śmiercią osoby?
- Odrzuciłem spadek, a sąd i tak uznał, że dziedziczę. Co robić?
- Czy dziecko zawsze potrzebuje zgody sądu na odrzucenie spadku?
- Ile kosztuje odrzucenie spadku?
- Jaki sąd jest właściwy do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku?
- [SPADKI I DŁUGI: PORADNIK 2026]. Jak zwiększyć swoje bezpieczeństwo w sprawach spadkowych (praktyczne kroki)
Co się wydarzyło? „Perełka orzecznicza”. Córka odrzuciła spadek, a i tak „dostała” długi. Co poszło nie tak? Głośna sprawa [SPADKI I DŁUGI: PORADNIK 2026]
Sąd stwierdził, że córka nabyła spadek po zmarłej matce z dobrodziejstwem inwentarza, mimo że wcześniej złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku. W konsekwencji wierzyciel matki zażądał od córki dłużniczki - spłaty zobowiązań. Rzecznik Praw Obywatelskich zareagował skargą nadzwyczajną do SN, wskazując m.in. naruszenie art. 1020 k.c. („jakby nie dożyła otwarcia spadku”) i niewypełnienie przez sąd obowiązku zbadania kręgu spadkobierców z urzędu.
Dlaczego to ważne? Nawet formalne odrzucenie spadku może „nie zadziałać”, jeśli termin lub tryb zostaną źle przeprowadzone, albo jeśli sąd nieprawidłowo ustali krąg spadkobierców w postępowaniu.
Trzy legalne opcje spadkobiercy (art. 1012 k.c.)
Z punktu widzenia przepisów Kodeksu cywilnego spadkobierca ma trzy wyjścia:
- Przyjęcie proste – pełna odpowiedzialność za długi spadkowe.
- Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza – odpowiedzialność tylko do wartości stanu czynnego spadku (po sporządzeniu wykazu/spisu).
- Odrzucenie spadku – traktowane jakbyś nie dożył otwarcia spadku (wchodzą wtedy w grę dalsi spadkobiercy). [sip.lex.pl], [eli.gov.pl]
Termin 6 miesięcy i zakaz „odrzucania na zapas” (art. 1015 k.c. + uchwała SN)
Na oświadczenie o przyjęciu/odrzuceniu spadku masz 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule powołania (to może być śmierć spadkodawcy albo ujawnienie testamentu). Brak oświadczenia = przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Nie wolno odrzucać „zbyt wcześnie” (pro futuro) – uchwała SN z 19.10.2018 r., III CZP 36/18 potwierdziła, że oświadczenie złożone przed rozpoczęciem biegu terminu jest bezskuteczne.
Gdy odrzucasz spadek – na kogo „przechodzi” dziedziczenie?
Jeśli odrzucisz spadek, w prawie jesteś traktowany jak osoba, która nie dożyła otwarcia spadku. W praktyce do dziedziczenia wchodzi kolejna grupa ustawowych spadkobierców (np. Twoje dzieci). Żeby cała rodzina uniknęła zadłużonego spadku, odrzucenie powinno złożyć każdy, kogo kolejno obejmie dziedziczenie — w szczególności rodzic w imieniu małoletnich (z zachowaniem wymogów).
Małoletni a odrzucenie spadku: termin, zgoda i ochrona dziecka
W głośnej sprawie z 2022 r. Sąd Najwyższy uwzględnił skargę nadzwyczajną RPO (I NSNc 158/21), uznając, że dziewczynka nie powinna dziedziczyć długów po dziadku, mimo początkowego uznania przez sąd, iż rodzice złożyli oświadczenie po terminie. SN podkreślił znaczenie dobra dziecka i potrzebę uregulowania odrzucenia spadku w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym tak, by nie wymagało ono zgody sądu.
W praktyce, zgodnie z orzecznictwem i przepisami, procedura dla małoletnich bywa dwuetapowa: zgoda sądu rodzinnego na czynność przekraczającą zwykły zarząd + następnie oświadczenie o odrzuceniu spadku (przed notariuszem lub sądem). Kluczowy jest bieg terminu – złożenie wniosku o zgodę do sądu rodzinnego wpływa na jego liczenie (w orzecznictwie rozstrzygnięto wątpliwości dopiero w 2018 r.).
[SPADKI I DŁUGI: PORADNIK 2026]. Co powinno zawierać oświadczenie o odrzuceniu spadku (checklista)
Co powinno zawierać oświadczenie o odrzuceniu spadku (checklista):
- Dane spadkodawcy: imię i nazwisko, data i miejsce śmierci, ostatnie miejsce zwykłego pobytu.
- Tytuł powołania (ustawa/testament).
- Treść oświadczenia (przyjęcie/odrzucenie; wprost/dobrodziejstwo).
- Wiadomi spadkobiercy ustawowi, wzmianka o testamentach (nawet jeśli uważasz je za nieważne) i miejsce ich przechowywania.
(Zakres wynika z praktyki sądowej/notarialnej i przepisów postępowania spadkowego.)
[SPADKI I DŁUGI: PORADNIK 2026]. Gdzie złożyć odrzucenie spadku w 2026?
W sądzie rejonowym (wniosek o odebranie oświadczenia) – opłata stała 100 zł od każdej osoby. Także u notariusza – złożenie oświadczenia to ok. 50 zł + VAT (61,50 zł); dodatkowo płatne są wypisy. Często szybciej i wygodniej, zwłaszcza gdy kilka osób odrzuca spadek „za jednym razem”.
Sąd, który rozpozna sprawę spadkową: właściwość miejscowa (art. 628 k.p.c.): wniosek o stwierdzenie nabycia spadku składasz do sądu ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy; gdy nie da się go ustalić w Polsce – do sądu miejsca położenia majątku lub jego części; w braku tych podstaw – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy. [sip.lex.pl]
[SPADKI I DŁUGI: PORADNIK 2026]. Co bada sąd z urzędu? (art. 670 k.p.c.)
Sąd spadku z urzędu ustala, kto jest spadkobiercą (z ustawy i z testamentu), czy zmarły pozostawił testament, wzywa do jego złożenia, a następnie otwiera i ogłasza. Bada także, czy w skład spadku wchodzi przedsiębiorstwo w spadku objęte zarządem sukcesyjnym. Źle przeprowadzone badanie kręgu spadkobierców może prowadzić do takich kontrowersji, jak opisane w omawianej sprawie. [sip.lex.pl]
„Odrzucenie” ≠ „zrzeczenie się dziedziczenia” (to ważne!)
- Odrzucenie spadku składasz po śmierci spadkodawcy (w terminie 6 miesięcy).
- Zrzeczenie się dziedziczenia to umowa notarialna zawierana za życia spadkodawcy (art. 1048 k.c.). Można ją ograniczyć np. tylko do zachowku. To dwa różne instrumenty, nie myl ich — skutki i moment dokonania są inne. [sip.lex.pl]
W praktyce częsty błąd to nieznajomość rzeczywistego stanu spadku (brak wiedzy o długach) albo błąd co do prawa — oba mogą drogo kosztować. Pamiętaj, że brak oświadczenia w terminie skutkuje automatycznym przyjęciem z dobrodziejstwem inwentarza; to ogranicza odpowiedzialność, ale jej nie eliminuje — trzeba później podnosić ograniczenie wobec wierzycieli (w postępowaniach).
Poniżej FAQ: najczęstsze pytania w zakresie spadków, testamentów, darowizn, długów - 2026
Poniżej zebrane FAQ: najczęstsze pytania w zakresie spadków, testamentów, darowizn, długów - obowiązujące także na 2026 r.
Czy mogę odrzucić spadek „na wszelki wypadek” jeszcze przed śmiercią osoby?
Nie. Oświadczenie złożone przed rozpoczęciem biegu terminu (zanim dowiesz się o powołaniu) jest bezskuteczne – potwierdził to SN (III CZP 36/18).
Odrzuciłem spadek, a sąd i tak uznał, że dziedziczę. Co robić?
Sprawdź, czy oświadczenie było złożone prawidłowo (miejsce, forma, termin) i czy sąd zbadał krąg spadkobierców z urzędu. W skrajnych przypadkach możliwa jest skarga nadzwyczajna — RPO wnosił ją w podobnej sprawie.
Czy dziecko zawsze potrzebuje zgody sądu na odrzucenie spadku?
Co do zasady tak (to czynność przekraczająca zwykły zarząd), choć SN w 2022 r. podkreślił, że regulacja powinna zostać uproszczona z uwagi na dobro dziecka. Zawsze pilnuj terminów i kolejności czynności. [bip.brpo.gov.pl]
Ile kosztuje odrzucenie spadku?
W sądzie – 100 zł/osobę; u notariusza – ok. 61,50 zł + wypisy.
Jaki sąd jest właściwy do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku?
Sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy; gdy nieustalne – sąd miejsca majątku; w braku – SR dla m.st. Warszawy.
[SPADKI I DŁUGI: PORADNIK 2026]. Jak zwiększyć swoje bezpieczeństwo w sprawach spadkowych (praktyczne kroki)
Jak zwiększyć swoje bezpieczeństwo w sprawach spadkowych (praktyczne kroki):
- Zweryfikuj długi (konta, kredyty, pożyczki, czynsze, podatki) zanim podejmiesz decyzję.
- Ustal właściwy sąd spadku i rozważ drogę notarialną dla prostych spraw.
- Pilnuj terminów – zwłaszcza przy małoletnich; złożenie wniosku do sądu rodzinnego wpływa na bieg terminu.
- Dokumentuj moment, w którym dowiedziałeś się o powołaniu do spadku (np. data zawiadomienia o testamencie).
- Nie myl odrzucenia z zrzeczeniem się dziedziczenia (to umowa notarialna zawierana za życia spadkodawcy).
Kontrowersyjny przypadek pokazuje, że nawet tak „prosta” decyzja jak odrzucenie spadku wymaga technicznej poprawności, właściwego terminu i czujności co do działania sądu. Jeśli coś poszło nie tak, są środki nadzwyczajne — w omawianej sprawie RPO wskazał na rażące naruszenia i skierował sprawę do SN. Dbaj o terminy, dokumenty i właściwy tryb. To najlepsza tarcza przed cudzymi długami w 2026 r.