Testament audiowizualny ma ułatwić przekazanie majątku. Nowe rozwiązanie ma zarówno swoich zwolenników, jak i przeciwników. Nie brakuje głosów, iż w dobie sztucznej inteligencji łatwo o sfałszowanie ostatniej woli spadkodawcy. Na jakim etapie są obecnie prace nad nowymi przepisami?
- Rewolucyjna zmiana w prawie spadkowym. Czym jest testament audiowizualny?
- Testament audiowizualny ułatwi przekazanie majątku? Są zwolennicy nowego rozwiązania
- AI namiesza w dziedziczeniu? Innowacyjny testament wciąż budzi obawy
- Testament audiowizualny. Od kiedy?
Rewolucyjna zmiana w prawie spadkowym. Czym jest testament audiowizualny?
O testamencie audiowizualnym zrobiło się głośno w 2024 r., kiedy powstał pierwszy projekt nowelizacji Kodeksu cywilnego. Teraz trwają prace legislacyjne nad drugą wersją przyjętą przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego. Zgodnie nowym z projektem (z 28 października 2025 r.) testament audiowizualny byłby jedną z form testamentu ustnego. Ustawodawca przewidział możliwość zastosowania takiego rozwiązania tylko w określonych sytuacjach. Ostatnią wolę na smartfonie będzie można zatem nagrać, gdy wskutek nadzwyczajnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu nie jest możliwe albo nadmiernie utrudnione, a zachodzi obawa rychłej śmierci spadkodawcy.
Kolejny warunek to forma testamentu. Oświadczenie spadkodawcy złożone w obecności świadków ma zostać utrwalone w sposób umożliwiający identyfikację spadkodawcy i co najmniej trzech świadków za pomocą urządzenia rejestrującego obraz i dźwięk na trwałym nośniku danych. Na trwałym nośniku (takim jak przykładowo pamięć USB, dysk zewnętrzny) nagranie powinno zostać przekazane notariuszowi lub do sądu spadku nie później niż w ciągu trzech miesięcy od dnia otwarcia spadku (czyli śmierci spadkodawcy).
Ale uwaga! Testament ustny traci moc z upływem trzech miesięcy od ustania okoliczności, które uzasadniały jego sporządzenie (chyba że spadkodawca wcześniej zmarł). Bieg terminu będzie podlegał zawieszeniu przez czas, w którym zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe albo nadmiernie utrudnione.
Testament audiowizualny ułatwi przekazanie majątku? Są zwolennicy nowego rozwiązania
Ministerstwo Sprawiedliwości chce przez taką zmianę umożliwić testowanie jak największej liczbie osób w przypadku grożącego im niebezpieczeństwa utraty życia.
„Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego ma przy tym świadomość, że prawie na pewno w każdym z takich przypadków stwierdzania treści testamentu ustnego konieczna będzie analiza prawdziwości nagrania przez biegłego. Zdecydowano się jednak podjąć ryzyko dopuszczania stwierdzania treści testamentu ustnego w ten sposób, gdyż z obecnego stanu wiedzy w tym zakresie wynika, że biegli są w stanie zweryfikować, czy dane nagranie nie zostało sfałszowane. Techniczne ryzyko fałszerstw powinna również ograniczać konieczność obecności na nagraniu świadków (nagranie nie może być bowiem ograniczone do wyłącznie osoby samego testatora).” – czytamy w uzasadnieniu projektu.
Krajowa Izba Radców Prawnych proponuje, by do skorzystania z tej formy testowania wystarczyły okoliczności szczególne, a nie jak zakłada projekt – nadzwyczajne. „Należy jednak rozważyć, czy wymaganie, aby okoliczności uzasadniające sporządzenie testamentu ustnego były „nadzwyczajne” nie spowoduje nadmiernego ograniczenia możliwości skorzystania z tej formy szczególnej" - podkreślają radcowie.
AI namiesza w dziedziczeniu? Innowacyjny testament wciąż budzi obawy
Nie brakuje jednak głosów, iż nowy testament może nie być odporny na modyfikację przez sztuczną inteligencję. Notariusze podkreślają, iż rozwiązania dotyczące testamentu audiowizualnego są nowatorskie, a w świetle szybkiego rozwoju technologii deepfake, testament audiowizualny jest podatny na manipulację. „Technologia ta pozwala już teraz na generowanie przez sztuczną inteligencję wysoce realistycznego obrazu konkretnej osoby wraz dźwiękiem oddającym w pełni brzmienie, barwę głosu i indywidualny styl mówienia, a to wszystko na podstawie niewielkiego skrawka danych wyjściowych (próbki obrazu i dźwięku). Technologia ta jest coraz trudniejsza do wykrycia - bez ponoszenia znacząco wyższych nakładów w stosunku do kosztów jej użycia. Co więcej słaba rozdzielczość plików audiowideo (a taka będzie zazwyczaj występowała – zważywszy na okoliczności, w których testament audiowizualny będzie w intencji projektodawcy sporządzany) ułatwia dokonanie trudnej do wykrycia manipulacji” – czytamy w uchwale Stowarzyszenia Notariuszy RP. Z tego powodu - zdaniem rejentów - wdrożenie testamentu audiowizualnego do polskiego porządku prawnego wymaga wysokiego poziomu ostrożności.
Testament audiowizualny. Od kiedy?
Projekt zakłada, iż nowe przepisy wejdą w życie po upływie sześciu miesięcy od dnia ich ogłoszenia. Do testamentów sporządzonych przed dniem wejścia w życie nowej ustawy będą miały zastosowanie przepisy dotychczasowe. To czy uda się wdrożyć nowe przepisy jeszcze w tym roku zależy od przebiegu procesu legislacyjnego oraz od tego czy nowelizacja zostanie podpisana przez Prezydenta. Aktualnie projekt jest po uzgodnieniach i konsultacjach publicznych. Warto pamiętać, iż w toku prac nad ustawą kształt nowych przepisów może jeszcze ulec zmianie.
Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (UD30)
Polecamy poradnik: Darowizny, testamenty, spadki. Prawidłowe zapisy. Przykładowe wzory