Skarbówka dzieli podatników? Burza wokół darowizn i przelewów na cudze konto

• Polacy skarżą się na absurdalny warunek przy darowiznach – chodzi o przelew, który może zadecydować o podatku
• Sądy mówią jedno, skarbówka drugie – spór o interpretację przepisów coraz bardziej się zaostrza
• Jaki jest cel przepisów? Szczelność systemu, ale bez uderzania w uczciwych podatników
• Uchwała NSA miała rozwiać wątpliwości, ale skarbówka poszła o krok dalej
• RPO nie ma wątpliwości: fiskus stosuje przepisy zbyt szeroko i uderza w obywateli
• Najważniejsze jest jedno: czy obdarowany faktycznie skorzystał z pieniędzy
• Skarbówka oskarżana o nadmierny fiskalizm – podatnicy tracą prawo do zwolnienia
• Przepisy miały wspierać rodziny, a stały się źródłem problemów – przypomnienie konstytucyjnej zasady
• Ministerstwo reaguje – możliwe zmiany przepisów lub ich stosowania
• Co to oznacza dla podatników tu i teraz? Te sytuacje, które mogą decydować o podatku

Polacy skarżą się na absurdalny warunek przy darowiznach – chodzi o przelew, który może zadecydować o podatku

W ostatnich miesiącach coraz więcej obywateli zgłasza poważny problem związany z rozliczaniem darowizn w najbliższej rodzinie. Sprawa dotyczy sytuacji, która w praktyce zdarza się bardzo często – gdy darczyńca nie przelewa pieniędzy bezpośrednio na konto obdarowanego, lecz opłaca jego zobowiązanie, na przykład wobec dewelopera czy banku. W teorii wszystko wydaje się przejrzyste, ale w praktyce stanowisko organów podatkowych budzi ogromne kontrowersje.

Już na wstępie interwencji Rzecznika Praw Obywatelskich (V.511.593.2025) problem został jasno opisany: „Obywatele skarżą się na niezbędny do zwolnienia podatkowego warunek udokumentowania darowizny przekazanej na rachunek bankowy, gdy darczyńca - w imieniu i na rzecz obdarowanego - wpłaca środki na konto jego wierzyciela”.

To właśnie ten jeden warunek – sposób udokumentowania darowizny – staje się dziś problemem. Od niego zależy, czy podatnik skorzysta z pełnego zwolnienia, czy będzie musiał zapłacić podatek. W praktyce oznacza to, że nawet przy oczywistej darowiźnie w rodzinie można stracić prawo do ulgi.

Sprawa nabrała tak dużej skali, że zajął się nią Rzecznik Praw Obywatelskich. W oficjalnym wystąpieniu zwrócił się do ministra finansów i gospodarki, wskazując na realne problemy podatników i brak jednolitego podejścia organów.

Sądy mówią jedno, skarbówka drugie – spór o interpretację przepisów coraz bardziej się zaostrza

W tej sprawie szczególnie uderzające jest to, że stanowisko sądów administracyjnych jest zupełnie inne niż podejście fiskusa. Sądy od lat prezentują podejście korzystne dla podatników, uznając, że liczy się rzeczywisty przepływ środków i cel darowizny, a nie tylko formalny kierunek przelewu.

Jak wskazano wprost: „Sądy administracyjne przyjęły korzystną dla podatników interpretację, która dopuszcza skorzystanie ze zwolnienia podatkowego dla osoby najbliższej przy przekazaniu środków bezpośrednio na rachunek bankowy osoby trzeciej - wierzyciela obdarowanego.”

Co więcej, sądy jasno tłumaczą, że wymóg dokumentacyjny ma charakter techniczny, a nie materialny. Oznacza to, że nie powinien on decydować o prawie do zwolnienia, jeśli sens ekonomiczny darowizny jest zachowany. W uzasadnieniach pojawia się bardzo ważne stanowisko: „Według sądów, wymóg udokumentowania darowizny należy traktować jedynie jako natury technicznej. Gdy zatem wpłata wpłynie na rachunek np. dewelopera, jako zapłata za inwestycję mieszkaniową, warunek udokumentowania należy uznać za spełniony.” To podejście wydaje się logiczne – skoro pieniądze trafiają dokładnie tam, gdzie powinny, i wiadomo, kto je przekazał oraz w czyim interesie, trudno mówić o nadużyciu.

Jaki jest cel przepisów? Szczelność systemu, ale bez uderzania w uczciwych podatników

Sądy podkreślają, że przepisy o zwolnieniach podatkowych mają określony cel i nie powinny być interpretowane w sposób nadmiernie restrykcyjny. Chodzi przede wszystkim o zapobieganie nadużyciom, a nie utrudnianie życia uczciwym podatnikom.

W rozstrzygnięciach sądowych wybrzmiewa to bardzo wyraźnie: „W ocenie sądów cel, jakim jest zapewnienie szczelności systemu podatkowego, zostanie osiągnięty także, gdy mamy do czynienia z udokumentowaniem darowizny dowodem jej przekazania na rachunek bankowy innego – niż obdarowany – podmiotu, ale na jego rzecz.” To oznacza, że dla zapewnienia kontroli fiskalnej nie ma znaczenia, czy pieniądze trafią bezpośrednio do obdarowanego, czy do jego wierzyciela. Liczy się możliwość prześledzenia transakcji i potwierdzenia jej źródła.

Dalej sądy podkreślają: „W takiej sytuacji nie wystąpi pole do nadużyć, a zostanie zapewniona pełna realizacja normy celu społecznego.” To właśnie „cel społeczny” jest tutaj podstawowy – przepisy mają wspierać przekazywanie majątku w rodzinie, a nie je blokować.

Uchwała NSA miała rozwiać wątpliwości, ale skarbówka poszła o krok dalej

Sytuację skomplikowała dodatkowo uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2023 r., która dotyczyła tzw. darowizn gotówkowych. W teorii miała ona uporządkować interpretację przepisów, ale w praktyce doprowadziła do nowych sporów. Jak przypomniano: „Chodzi o wpłatę przez obdarowanego na własną rzecz środków pieniężnych otrzymanych od darczyńcy w gotówce.”

NSA uznał wtedy, że „sformułowanie "udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym" należy rozumieć tak, że warunkiem wystarczającym do skorzystania ze zwolnienia podatkowego jest udokumentowanie przekazania środków przez darczyńcę na rzecz obdarowanego”. Problem w tym, że organy podatkowe zaczęły stosować tę uchwałę znacznie szerzej, niż wynikało to z jej zakresu. I to właśnie stało się źródłem obecnych kontrowersji.

RPO nie ma wątpliwości: fiskus stosuje przepisy zbyt szeroko i uderza w obywateli

Rzecznik Praw Obywatelskich wprost wskazuje, że obecna praktyka organów podatkowych jest błędna i prowadzi do niesprawiedliwych rozstrzygnięć. W jego ocenie uchwała NSA nie powinna być stosowana w sprawach dotyczących przelewów na konto wierzyciela.

W stanowisku RPO czytamy: „Sentencję uchwały NSA organy podatkowe zaczęły jednak traktować jako uniwersalną i mającą zastosowanie także do innych spraw niż dotyczących darowizn gotówkowych, gdy darczyńca przekazuje środki będące przedmiotem umowy darowizny na konto wierzyciela obdarowanego. Nie sposób zgodzić się z taką praktyką.”

To bardzo mocne stwierdzenie, które pokazuje skalę problemu. RPO wskazuje, że interpretacja fiskusa prowadzi do ograniczenia praw podatników, mimo że przepisy miały działać odwrotnie. Dalej podkreślono: „Należy zaś podzielić pogląd sądów administracyjnych, że uchwała NSA nie może być stosowana, gdy są wątpliwości co do wykładni art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d., odnoszące się do darowizn dokonywanych poprzez wpłatę środków pieniężnych przez darczyńcę przelewem z jego rachunku bankowego na rachunek bankowy osoby trzeciej w wykonaniu zobowiązania obdarowanego.” To oznacza, że zdaniem RPO konieczne jest bardziej elastyczne podejście, uwzględniające rzeczywisty charakter transakcji.

Najważniejsze jest jedno: czy obdarowany faktycznie skorzystał z pieniędzy

W całej sprawie istotne znaczenie ma to, czy obdarowany rzeczywiście uzyskał korzyść majątkową. To właśnie ten element powinien decydować o prawie do zwolnienia podatkowego. Jak wskazano: „Kluczowe znaczenie ma udokumentowanie, że obdarowany faktycznie uzyskał możliwość dysponowania środkami pochodzącymi od konkretnej osoby i z określonego źródła.” To podejście wydaje się intuicyjne – jeśli ktoś spłacił za nas kredyt lub zapłacił za mieszkanie, to faktycznie otrzymaliśmy korzyść majątkową, nawet jeśli pieniądze nie trafiły na nasze konto.

Co więcej, RPO podkreśla: „Wymóg ten jest spełniony także, gdy darczyńca – działając w imieniu i na rzecz obdarowanego – przekazuje środki na rachunek jego wierzyciela. Wpłata i na rachunek podatnika, i jego wierzyciela, w równym stopniu umożliwia weryfikację, czy i w jakim ewentualnie zakresie środki przekazano z naruszeniem interesu Skarbu Państwa.”

Skarbówka oskarżana o nadmierny fiskalizm – podatnicy tracą prawo do zwolnienia

W stanowisku RPO pojawia się bardzo ostra krytyka podejścia organów skarbowych. Zarzut dotyczy tzw. profiskalnej interpretacji przepisów, która prowadzi do zawężenia prawa do zwolnienia. Nie pozostawiono tu żadnych wątpliwości:
„Nie do zaakceptowania jest zatem profiskalne stanowisko organów podatkowych, które prowadzi do zwężającej interpretacji art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d, pozbawiając podatników możliwości skutecznego skorzystania ze zwolnienia dla osób najbliższych.”

To bardzo mocne oskarżenie, które pokazuje, że problem nie jest jednostkowy, lecz systemowy. Dodatkowo wskazano na chaos interpretacyjny: „Dla podatników nie jest zrozumiałe, dlaczego w podobnych stanach faktycznych część obywateli może skorzystać ze zwolnienia, a pozostali nie.” Taka sytuacja podważa zaufanie do państwa i systemu podatkowego.

Przepisy miały wspierać rodziny, a stały się źródłem problemów – przypomnienie konstytucyjnej zasady

RPO przypomina, że zwolnienie z podatku dla najbliższej rodziny nie jest przypadkowym przywilejem. Ma ono swoje umocowanie konstytucyjne i powinno być interpretowane w sposób sprzyjający obywatelom. W stanowisku podkreślono:„Zwolnienie to ma charakter prorodzinny i jest realizacją art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, który nakłada na państwo obowiązek uwzględniania dobra rodziny w polityce społecznej i gospodarczej.” To oznacza, że interpretacja przepisów powinna uwzględniać nie tylko literalne brzmienie, ale także ich cel.

W dalszej części pojawia się apel Rzecznika Praw Obywatelskich: „Pragnę zaapelować o to, aby w procesie wykładni analizowanej regulacji poszukiwać rozwiązań, które uwzględniają interes obywatela i ułatwią dokonywanie transferu majątku między członkami najbliższej rodziny, przy jednoczesnym zachowaniu transparentności transakcji.”

Ministerstwo reaguje – możliwe zmiany przepisów lub ich stosowania

Sprawa nie pozostała bez odpowiedzi. Ministerstwo Finansów zapowiedziało analizę problemu i możliwość wprowadzenia zmian, które ułatwią życie podatnikom. Jak wskazano w aktualizacji z 17 marca 2026 r.: „Dostrzegając praktyczny problem z dokumentowaniem darowizn dokonanych przez rzetelnych podatników, MFiG zapowiada analizę możliwości wprowadzenia ułatwień dla podatników w limitowanym ustawą zakresie, przy jednoczesnym zapewnieniu szczelności systemu podatkowego i prawidłowej realizacji wpływów budżetowych.”

To sygnał, że problem został zauważony na najwyższym poziomie. Na razie jednak nie wiadomo, jakie konkretne zmiany zostaną wprowadzone. RPO zwrócił się do ministra z konkretną prośbą: „Dlatego prosi ministra o rozważenie zmiany praktyki oraz o wskazanie możliwych działań dla zapewnienia jednoznacznego i przewidywalnego stosowania przepisów na korzyść podatników.” To pokazuje, że kluczowe jest nie tylko prawo, ale także sposób jego stosowania.

Co to oznacza dla podatników tu i teraz? Te sytuacje, które mogą decydować o podatku

W obecnym stanie prawnym i praktyce organów podatkowych podatnicy muszą zachować szczególną ostrożność. Nawet drobny szczegół może przesądzić o konieczności zapłaty podatku. Najbardziej ryzykowne sytuacje to:

• przelew darowizny bezpośrednio na konto dewelopera, banku lub innego wierzyciela,
• brak jednoznacznego powiązania przelewu z konkretną darowizną i osobą obdarowaną.

Z drugiej strony, sądy i RPO wskazują, że takie przypadki nie powinny wykluczać zwolnienia, jeśli wszystko jest odpowiednio udokumentowane i transparentne. Warto tutaj pamiętać, że spór nadal trwa, a praktyka organów podatkowych może się różnić w zależności od konkretnej sprawy. A zatem podatnicy znajdują się dziś w sytuacji niepewności, mimo że przepisy miały gwarantować jasne zasady.