Może nabyć własność rzeczy przez zasiedzenie, choćby posiadacz przez cały czas posiadania był świadomy tego, że wykonywane prawo mu nie przysługuje. Dotyczy to także działek należących do Skarbu Państwa albo gminy. Dla takich nieruchomości istotny jest rok 1990 przy obliczaniu terminów zasiedzenia. Wtedy została wprowadzona instytucja zasiedzenia nieruchomości należących do państwa. Wcześniej obowiązywał zakaz ich zasiedzenia. To była wizytówka okresu od upaństwowienia gruntów w drugiej połowie lat 40. ubiegłego wieku aż do 1990 roku. Prawo preferowało i chroniło państwową własność. Nie pamiętamy już o tym dziś w 2026 r. Ne zdajemy sobie sprawy, jak wielka zmiana prawa nastąpiła w 1990 r.
- Poniżej dowód, że sprawy o zasiedzenie odwołujące się do 1990 roku i tej nowelizacji kodeksu cywilnego to bieżące problemy prawne w Polsce
- Opis sprawy o sygn. akt II CSKP 536/22
- Sąd: zasiedzenie nieruchomości państwowych i gminy. Jak gmina może zablokować zasiedzenie swojej działki?
- Zasiedzenie a podatek od nieruchomości
- Jak gmina może się bronić przed zasiedzeniem?
- Zasiedzenie od 1990 r. - podsumowanie
Każdy kto posiadał państwowe grunty przed 1990 r. może do okresu zasiedzenia dodać 10 lat posiadania sprzed 1 października 1990 r. (dobra wiara), a posiadacz w złej wierze – 15 lat. Dlatego okres zasiedzenia dla tych nieruchomości minął odpowiednio:
1) 1 października 2000 r. (dobra wiara) i
2) 1 października 2005 r. (zła wiara).
Nie są to kwestie bez znaczenia 20 lat po wskazanych terminach bo w dalszym ciągu wiele osób nie przeprowadziło w sądach zasiedzenia gruntów państwowych.
Podstawą prawną jest nowelizacja kodeksu cywilnego z 28 lipca 1990 r. Jej art. 10 stanowi, że jeżeli przed 1 października 1990 r. istniał stan, który nie pozwalał zasiedzieć nieruchomości państwowej, a według aktualnych przepisów jest to możliwe, termin zasiedzenia ulega skróceniu o czas, w którym powyższy stan istniał, lecz nie więcej niż o połowę. Dało to możliwość doliczenia do 15 lat bo to 1/2 z 30 lat (przy zasiedzeniu w złej wierze).
Poniżej dowód, że sprawy o zasiedzenie odwołujące się do 1990 roku i tej nowelizacji kodeksu cywilnego to bieżące problemy prawne w Polsce
Sygn. akt II CSKP 536/22, POSTANOWIENIE z dnia 31 stycznia 2023 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Grzegorz Misiurek
SSN Karol Weitz
Opis sprawy o sygn. akt II CSKP 536/22
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Grzegorz Misiurek
SSN Karol Weitz
Sąd Rejonowy podkreślił, że przed dniem 1 października 1990 r. wyłączone było zasiedzenie nieruchomości państwowych. Zgodnie bowiem z treścią art. 177 k.c., obowiązującego do końca września 1990 r., przepisów o nabyciu własności przez zasiedzenie nie stosuje się, jeżeli nieruchomość jest przedmiotem własności państwowej. Ta regulacja utraciła moc z dniem 1 października 1990, wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 28 lipca 1990 o zmianie ustawy- Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 10 ustawy nowelizującej jeżeli przed dniem jej wejścia w życie istniał stan, który według przepisów dotychczasowych wyłączał zasiedzenie nieruchomości, a według przepisów obowiązujących po wejściu w życie tej ustawy prowadzi do zasiedzenia, zasiedzenie biegnie od dnia wejścia jej w życie; jednakże termin ten ulega skróceniu o czas, w którym powyższy stan istniał przed wejściem w życie ustawy, lecz nie więcej niż o połowę. Działki objęte wnioskiem Spółdzielni Mieszkaniowej […] pierwotnie stanowiły przedmiot własności Skarbu Państwa, a następnie zostały skomunalizowane na rzecz Miasta Stołecznego Warszawy. Z tego względu działki ewidencyjne oznaczone numerami [1]/1, [1]/2, [2]/1, [2]/2, [5], [3], [4], [...]/6, [...]/9, [...]/10, [...]/11, [...]/12, [...]/13, [...]/14, [...]/15, [...]/16, [...]/17, [...]/18, [...]/20, [...]/21, [...]/23, [...]/25, [...]/26 oraz [...]/27 mogły zostać nabyte przez wnioskodawcę w drodze zasiedzenia w razie nieprzerwanego trzydziestoletniego posiadania o charakterze samoistnym, którego bieg rozpoczynał się z dniem 27 maja 1990 r. Jednocześnie okres ten mógł być skrócony maksymalnie o 15 lat poprzez zaliczenia na jego poczet posiadania przed dniem 28 maja 1990r. W konsekwencji zasiedzenie tych działek było możliwe najwcześniej z dniem 27 maja 2005 r. Spółdzielnia wskazując na taki termin zasiedzenia nie kwestionowała, że objęła nieruchomość w posiadanie będąc w złej wierze.
Rozstrzygnięcie (kluczowy argument):
posiadanie nieruchomości przez SM […] i jej poprzednika prawnego w chwili uzyskania posiadania, a także okresie późniejszym, nie miało charakteru posiadania samoistnego. Nieuzasadniony był zatem zarzut niewłaściwego zastosowania art. 336 k.c. Stanowisko Sądu w tym zakresie nie było także wynikiem pominięcia regulacji zawartej w art. 339 k.c. Określone w tym przepisie domniemanie może być obalone, jeżeli dowody zgromadzone w toku postępowania sądowego wskazują, że posiadanie osoby władającej rzeczą nie ma cech posiadania samoistnego. Takiej oceny dokonał Sąd drugiej instancji i jak wyżej wskazano uzasadniały taką ocenę dokonane w sprawie ustalenia faktyczne. Z tych względów bezzasadne były zarzuty naruszenia art. 339k.c. w zw. z art. 176 § 1 k.c. oraz naruszenia art. 339 k.c. w zw. z art. 6 k.c.
Sąd: zasiedzenie nieruchomości państwowych i gminy. Jak gmina może zablokować zasiedzenie swojej działki?
Państwo albo gmina ma obowiązek kontrolowania nieruchomości czy nie znajduje się ona w bezumownym posiadaniu, które może doprowadzić do zasiedzenia. Jeżeli tego nie zrobi, to możliwe jest zasiedzenie.
Nawet w sytuacji, w której samoistny posiadacz w złej wierze zwraca się do właściciela lub innej osoby, którą uważa za właściciela, z ofertą nabycia własności posiadanej rzeczy w drodze umowy, jego posiadanie nie traci przymiotu samoistności, chyba że z innych okoliczności wynika, że rezygnuje z samodzielnego i niezależnego od woli innej osoby władania rzeczą.” Dlatego też fakt, że uzyskano wiedzę, że nie są właścicielami działki pozostaje bez znaczenia dla przyjęcia samoistności posiadania.
Zasiedzenie a podatek od nieruchomości
Bez znaczenia dla przyjęcia samoistności posiadania (i zasiedzenia) pozostaje też fakt, że wnioskodawcy nie płacili podatku od nieruchomości. Płacenie podatków nie jest ani warunkiem koniecznym, ani wystarczającym do wykazania samoistnego posiadania nieruchomości ( Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 listopada 2010 r., IV SA/Po 497/10, LEX nr 1098400 ). Płacenie podatku od nieruchomości może, lecz nie musi być czynnikiem wskazującym na samoistność posiadania. Istotne jest faktyczne, samodzielne władztwo nad nieruchomością i zamiar władania rzeczą dla siebie.
Jak gmina może się bronić przed zasiedzeniem?
Bieg zasiedzenia można przerwać. Sięgamy do art. 175 k.c., który stanowi: Do biegu zasiedzenia stosuje się odpowiednio przepisy o biegu przedawnienia roszczeń. Do przerwy biegu zasiedzenia potrzebna jest więc czynność właściciela (np. gminy) o następujących cechach:
1) skierowana przeciwko posiadaczowi (cel: odzyskać prawo własności),
2) zamanifestowanie prawa własności np.:
- bezpośrednie przeciwstawienie się posiadaniu nieruchomości,
- powództwo petytoryjne (windykacyjne lub negatoryjne),
- inne czynności materialnoprawne i procesowe, prowadzące do dochodzenia lub ustalenia prawa własności na drodze sądowej lub przed innym właściwym organem.
WAŻNE! Nawet jak gmina ogłosi przetarg na działkę, która jest w procedurze zasiedzenia, to nie ma dla niej znaczenia. Przeprowadzenie procedury przetargowej nie prowadzi do przerwy biegu zasiedzenia. Nie jest to bowiem czynność o której mowa w art. 123 k.c. skierowana przeciwko posiadaczowi i zmierzająca do unicestwienia biegnącego zasiedzenia.
Zasiedzenie od 1990 r. - podsumowanie
W październiku 1990 r. weszła ustawa z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny (Dz.U. z 1990 r. Nr 55 poz. 321). Uchyliła przepisy wyłączające możliwość nabycia przez zasiedzenie nieruchomości państwowych. Zgodnie z przepisem art. 10 ustawy, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy istniał stan, który według przepisów dotychczasowych wyłączał zasiedzenie nieruchomości, a według przepisów obowiązujących po wejściu w życie tej ustawy prowadzi do zasiedzenia, zasiedzenie biegnie od dnia wejścia jej w życie; jednakże termin ten ulega skróceniu o czas, w którym powyższy stan istniał przed wejściem w życie ustawy, lecz nie więcej niż o połowę.
Przykład
Zasiedzenie rozpoczęło się 7 lipca 1983 r. 30 letni termin zasiedzenia w niniejszej sprawie rozpoczyna swój bieg od 1 października 1990 r. ale został skrócony o czas posiadania istniejący przed tą datą, czyli o okres od dnia 7 lipca 1983 r. do dnia 30 września 1989 r. Dlatego termin zasiedzenia przez wnioskodawców upłynął z dniem 8 lipca 2013 r.
Źródło: I Ns 289/20 - postanowienie z uzasadnieniem Sąd Rejonowy w Kwidzynie z 2021-01-28