W związku z dużą dysproporcją w zakresie wysokości kwoty wolnej od potrąceń pomiędzy świadczeniami emerytalno-rentowymi, a wynagrodzeniem za pracę – do Sejmu trafił postulat zmiany przepisów w taki sposób, aby dla każdego obywatela, kwota wolna od zajęcia komorniczego wynosiła tyle samo. Sejmowe BEOS uznało, że konsekwencją wprowadzenia powyższej zmiany byłoby to, że – „przeważająca większość emerytów i rencistów ze względu na wysokość pobieranych przez nich świadczeń nie podlegałaby egzekucji należności, do których uiszczenia są zobowiązani”, jednak pomimo tego – posłowie zdecydowali się skierować sprawę do MRPiPS.
- Kwoty wolne od potrąceń w przypadku emerytur i rent oraz wynagrodzenia za pracę w aktualnym stanie prawnym
- Do Sejmu wpłynęło żądanie zwiększenia kwoty wolnej od zajęcia komorniczego z emerytur i rent, bo – nieuzasadnione jest różnicowanie osób pracujących oraz emerytów i rencistów
- Posłowie zdecydowali: pomimo, że BEOS zarekomendowało odrzucenie petycji w sprawie zwiększenia kwoty wolnej od zajęcia komorniczego z emerytur i rent – skierowali sprawę do MRPiPS, bo „różnicowanie traktowania obywateli wyłącznie ze względu na źródło dochodu, budzi pewne wątpliwości”
Kwoty wolne od potrąceń w przypadku emerytur i rent oraz wynagrodzenia za pracę w aktualnym stanie prawnym
Z kwoty emerytury i renty pozostałej po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych – potrąceniu podlegają należności enumeratywnie wymienione w artykule 139 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w tym m.in.
- sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie należności alimentacyjnych oraz
- sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż należności alimentacyjne.
Ww. potrącenia mogą być dokonywane w zależności od rodzaju należności w granicach od 25% do 60% świadczenia (zgodnie z art. 140 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Szczegółowe regulacje dotyczące granic należności podlegających potrąceniu ze świadczeń emerytalno-rentowych zostały zawarte w ww. art. 140 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Tzw. „kwota wolna od potrąceń” określająca część świadczenia niepodlegająca potrąceniom i egzekucji została wprowadzona przez ustawodawcę w celu zabezpieczenia osób pobierających świadczenia emerytalno-rentowe. Jest to minimalna suma, która musi być pozostawiona dłużnikowi po dokonaniu potrąceń z otrzymywanego przez niego świadczenia.
W okresie od 1 marca 2025 r. do 28 lutego 2026 r. obowiązują następujące kwoty wolne od zajęcia:
- 806,67 zł – w przypadku potrąceń na poczet należności alimentacyjnych egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych,
- 1 331,03 zł – w przypadku potrąceń na pokrycie należności niealimentacyjnych (np. niespłaconych pożyczek, rachunków) egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych.
Powyższe kwoty wolne, wynikają z komunikatu Prezesa ZUS z dnia 18 lutego 2025 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych, kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent oraz kwot emerytur i rent wolnych od egzekucji i potrąceń.
Obecne rozwiązania polegające na ustawowym określeniu kwot wolnych obowiązują od 1 lipca 2018 r. Zgodnie z uzasadnieniem ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw – przyjęto wówczas regulacje określające kwoty „uwzględniające poziom minimum socjalnego w 1-osobowym gospodarstwie emeryckim oraz założenie, że emeryci i renciści, co do zasady, otrzymują świadczenia na zaspokojenie własnych potrzeb, a niezdolność do pracy, jak też osiągnięcie wieku emerytalnego wiąże się z brakiem aktywności zawodowej.”
W odniesieniu do wynagrodzenia za pracę, kwoty wolne od potrąceń uregulowano w art. 871 kodeksu pracy. Przepis ten, w § 1 stanowi, że wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości:
- minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania – przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,
- 75% wynagrodzenia określonego w pkt 1 – przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi i odpowiednio
- 90% wynagrodzenia określonego w pkt 1 – przy potrącaniu kar pieniężnych, które pracodawca może zastosować wobec pracownika.
Ustalając konkretną kwotę wolną od potrąceń w przypadku wynagrodzenia za pracę – wyróżnić można kilka wariantów – w zależności od tego czy pracownik korzysta ze zwolnienia z PIT dla młodych i jest uczestnikiem PPK.
Jeżeli pracownik nie korzysta ze zwolnienia z PIT dla młodych, nie jest uczestnikiem PPK i jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, w okresie:
- od 1 stycznia 2026 – 31 grudnia 2026 r. – kwota wolna od potrąceń w ramach wynagrodzenia za pracę wynosi 3 605,85 zł,
- od 1 stycznia 2025 – 31 grudnia 2025 r. – opiewała natomiast na kwotę 3 510,92 zł.
Do Sejmu wpłynęło żądanie zwiększenia kwoty wolnej od zajęcia komorniczego z emerytur i rent, bo – nieuzasadnione jest różnicowanie osób pracujących oraz emerytów i rencistów
W dniu 24 marca 2025 r. do Sejmu została wniesiona petycja (nr BKSP-155-X-473/25) w sprawie zwiększenia kwoty wolnej od zajęcia komorniczego z emerytur i rent. Zaproponowano zmianę art. 140 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez nadanie mu następującego brzmienia:
„Potrącenia, o których mowa w art. 139, mogą być dokonywane z kwoty powyżej minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonej na dany rok przez właściwy organ Administracji Rządowej, z zastrzeżeniem art. 141, w następujących granicach: /dalej bez zmian/.”
W uzasadnieniu do petycji wskazano, że kwota wolna od zajęcia komorniczego z emerytury i renty wynosi obecnie 1 327,14 zł (w tym zakresie należy jednak zaznaczyć, że wystąpiła omyłka, ponieważ kwota ta opiewa na 1 331,03 zł), natomiast w przypadku osób pracujących – kwota wolna od zajęcia komorniczego wynosi 3 510,92 zł (jest to kwota wolna od potrąceń w zakresie wynagrodzenia za pracę, która obowiązywała na dzień złożenia petycji, tj. w okresie od 1 stycznia 2025 do 31 grudnia 2025 r.). W opinii autora petycji jest to nieuzasadnione zróżnicowanie osób pracujących oraz emerytów i rencistów:
– „Emeryt lub rencista ma zajęcie komornicze. Kwota wolna od zajęcia komorniczego z emerytury i renty wynosi obecnie 1 327,14 złotych. Wielu emerytów lub rencistów za tę kwotę ma opłacić mieszkanie, zapłacić za prąd, gaz, wodę, wywóz śmieci, kupić lekarstwa i jedzenie. Proszę spróbować kupić za tę kwotę tylko lekarstwa i jedzenie. Dalej nie ciągnę tematu.
Osoby pracujące, mające zajęcie komornicze na wynagrodzeniu, mają kwotę wolną od zajęcia komorniczego w wysokości 3 510,92 zł. Tu człowiek i tu ten sam człowiek. Dlaczego takie postępowanie? Bo brak jest, u piszących to prawo, etyki i empatii. Różnicuje się tych samych ludzi? Gdzie szacunek do drugiego człowieka” – ubolewa autor petycji, który sformułował w niej postulat, aby „kwota wolna od zajęcia komorniczego i innego zajęcia, dla osoby pracującej oraz emeryta i rencisty, dla każdego człowieka, wynosiła tyle samo, czyli 3 510,92 złote.”
Z pełną treścią petycji w sprawie zmiany art. 140 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, można zapoznać się poniżej:
Posłowie zdecydowali: pomimo, że BEOS zarekomendowało odrzucenie petycji w sprawie zwiększenia kwoty wolnej od zajęcia komorniczego z emerytur i rent – skierowali sprawę do MRPiPS, bo „różnicowanie traktowania obywateli wyłącznie ze względu na źródło dochodu, budzi pewne wątpliwości”
Petycja w sprawie zwiększenia kwoty wolnej od zajęcia komorniczego z emerytur i rent, która w dniu 24 marca 2025 r. wpłynęła do Sejmu – została skierowana do rozpatrzenia przez sejmową Komisję do Spraw Petycji. Podczas posiedzenia ww. komisji, które odbyło się w dniu 23 lipca 2025 r. – posłowie, będący jej członkami – zdecydowali o skierowaniu w tej sprawie dezyderatu do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Pomimo negatywnej opinii sejmowego Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu (z dnia 16 lipca 2025 r., znak BEOS-WP-755/25), które zarekomendowało Komisji nieuwzględnienie żądania będącego przedmiotem petycji z tego względu, że – „Wprowadzenie postulowanej zmiany doprowadziłoby do sytuacji, w której przeważająca większość emerytów i rencistów ze względu na wysokość pobieranych przez nich świadczeń nie podlegałaby przymusowej egzekucji należności, do których uiszczenia są zobowiązani”, co „stawiałoby ich w uprzywilejowanej sytuacji w porównaniu do innych dłużników” – posłowie uznali, że postulat zawarty w petycji wymaga rozważenia pod kątem zgodności z art. 32 Konstytucji RP, który stanowi o zasadzie równości wobec prawa:
– „Różnicowanie traktowania obywateli w tej sprawie wyłącznie ze względu na źródło dochodu, budzi pewne wątpliwości. Co więcej, skoro emeryt ma niższe dochody, to tym bardziej powinien być chroniony przed nadmiernym zajęciem komorniczym. Po drugie, świadczenia emerytalne czy rentowe mają zabezpieczyć podstawowe potrzeby życiowe, zajmowanie ich poniżej progu minimum egzystencji prowadzi do ubóstwa i pogorszenia stanu zdrowia oraz życia.
Kolejny postulat – obecne przepisy są formą dyskryminacji osób starszych, schorowanych, czyli jednej z najsłabszych grup społecznych. Dodatkowo – większość emerytów i rencistów nie ma możliwości dorabiania do świadczenia.
Kolejny postulat – kwota wolna dla pracujących jest wyższa mimo możliwości dodatkowych dochodów. Osoba pracująca może szukać dodatkowego zatrudnienia, podjąć nadgodziny, dorobić. Emeryt czy rencista ma zwykle ograniczenia zdrowotne lub formalne, m.in. limit dochodów z ZUS.
Kolejny postulat – pracownik i emeryt muszą zapłacić ten sam rachunek, kupić jedzenie, zapłacić za leki, czynsz i nie ma racjonalnych podstaw, by te kwoty wolne były różne, skoro potrzeby życiowe są takie same.
Moja rekomendacja jest taka, by skierować dezyderat do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej.” – podsumował poseł Robert Warwas, który przedstawiał petycję podczas posiedzenia Komisji w dniu 23 lipca 2025 r.
Zgodnie z powyższą rekomendacją – Komisja ostatecznie zdecydowała o skierowaniu w tej sprawie dezyderatu do MRPiPS, który został wystosowany do resortu w dniu 18 grudnia 2025 r.
Zgodnie z art. 159 ust. 4 Regulaminu Sejmu – MRPiPS będzie teraz miało 30 dni na ustosunkowanie się do postulatów zawartych w dezyderacie (tj. zajęcia stanowiska w kwestii żądania zawartego w petycji) i pisemne powiadomienie Marszałka Sejmu o zajętym stanowisku (chyba że Marszałek Sejmu, na wniosek MRPiPS i w porozumieniu z prezydium komisji – ustali inny termin). Odpowiedź MRPiPS na ww. dezyderat – stanie się następnie przedmiotem ponownych obrad sejmowej Komisji do Spraw Petycji w niniejszej sprawie, która podejmie wówczas ostateczną decyzję co do tego, czy zdecyduje się na podjęcie inicjatywy ustawodawczej mającej na celu zmianę art. 140 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Na stronie internetowej sejmowej Komisji do Spraw Petycji – na dzień dzisiejszy – nie została jeszcze opublikowana treść dezyderatu, który został w tej sprawie skierowany do MRPiPS, a zatem – nie wiadomo, kiedy dokładnie pismo trafiło do resortu i w jakim terminie powinien on udzielić na nie odpowiedzi. Nie zmienia to jednak faktu, iż – w razie nieotrzymania odpowiedzi MRPiPS w ww. terminie 30 dni lub uznania przez komisję otrzymanej odpowiedzi za niezadowalającą – będzie ona mogła ponowić swoje wystąpienie do MRPiPS, przedłożyć Marszałkowi Sejmu wniosek o zwrócenie odpowiedzi jako niezadowalającej lub od razu – przedłożyć sejmowi projekt odpowiedniej uchwały lub rezolucji, której przedmiotem będzie postulat poruszony w petycji (czyli – zwiększenie kwoty wolnej od zajęcia komorniczego z emerytur i rent).
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1749)
- Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lutego 2025 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych, kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent oraz kwot emerytur i rent wolnych od egzekucji i potrąceń (M.P. z 2025 r., poz. 152)
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 277 z późn. zm.)