Przejrzystość umowy kredytowej dla konsumenta to nie formalność ale ważny standard ochrony prawnej [polemika]

• Charakter wyroku – nie „przeciwko WIBOR”, lecz w sprawie przejrzystości umowy
• "Kierunek orzecznictwa” a znaczenie jednostkowych rozstrzygnięć
• Klauzula oprocentowania jako świadczenie główne i problem jej jednoznaczności
• Obowiązki informacyjne – dokumenty a realna możliwość oceny ryzyka
• Nierównowaga kontraktowa i skutek w postaci nieważności umowy
• Podsumowanie

Charakter wyroku – nie „przeciwko WIBOR”, lecz w sprawie przejrzystości umowy

Na wstępie należy jednoznacznie podkreślić, że Sąd Okręgowy w Suwałkach w wyroku z 23 października 2025 r. (w sprawie o sygn. akt I C 600/23) nie zakwestionował legalności ani prawidłowości funkcjonowania wskaźnika WIBOR. Sąd wprost wskazał, że WIBOR funkcjonuje w ramach obowiązujących regulacji, w tym rozporządzenia BMR, i nie był przedmiotem kontroli abstrakcyjnej – wskazuje radca prawny Marta Kosowicz.

Przedmiotem oceny była wyłącznie konkretna umowa kredytowa oraz to, czy przeciętny konsument – na podstawie jej treści i informacji przekazanych przed zawarciem umowy – mógł w sposób realny zrozumieć mechanizm ustalania oprocentowania oraz oszacować długofalowe skutki finansowe zobowiązania. Spór dotyczył zatem przejrzystości umowy i uczciwości kontraktowej, a nie samego rynku finansowego.

"Kierunek orzecznictwa” a znaczenie jednostkowych rozstrzygnięć

Adw. Wojciech Wandzel zwrócił uwagę na statystyczną przewagę rozstrzygnięć niekorzystnych dla kredytobiorców w sprawach WIBOR-owych i na tej podstawie sformułował tezę o braku zmiany kierunku orzecznictwa. Argument ten nie może jednak zostać uznany za rozstrzygający.

Orzecznictwo w sprawach konsumenckich rozwija się w sposób ewolucyjny, a nie wyłącznie statystyczny. Doświadczenia związane ze sporami dotyczącymi kredytów waloryzowanych do walut obcych pokazują, że pojedyncze, początkowo odosobnione wyroki sądów powszechnych potrafią zapoczątkować istotne zmiany linii orzeczniczej, zwłaszcza gdy są one oparte na argumentacji prawnounijnej.

Wyrok Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 23 października 2025 r., ma znaczenie właśnie z tego powodu – wskazuje na konieczność indywidualnej oceny przejrzystości klauzuli oprocentowania oraz rzeczywistego zakresu wykonania obowiązków informacyjnych przez bank. Nie przesądza on losu innych spraw, ale nie może być również marginalizowany jako pozbawiony znaczenia.

Klauzula oprocentowania jako świadczenie główne i problem jej jednoznaczności

Sąd jednoznacznie uznał, że postanowienia dotyczące oprocentowania kredytu, oparte na konstrukcji WIBOR plus marża banku, określają świadczenie główne stron. Oznacza to, że mogą one podlegać kontroli abuzywności wyłącznie wówczas, gdy nie zostały sformułowane w sposób jasny i zrozumiały dla konsumenta.

W realiach rozpoznawanej sprawy sąd stwierdził, że wymóg przejrzystości nie został spełniony. Umowa nie zawierała informacji o wysokości WIBOR 3M na dzień jej zawarcia, a konsument nie miał możliwości ustalenia, jaka część oprocentowania wynika z marży banku, a jaka z samego wskaźnika referencyjnego. Dodatkowo tabelaryczna konstrukcja umowy, z jednoczesnymi odwołaniami do stopy referencyjnej NBP, mogła wprowadzać w błąd co do rzeczywistego mechanizmu ustalania kosztu kredytu.

W tym kontekście nie chodziło o kwestionowanie marży jako decyzji biznesowej banku, lecz o ocenę, czy sposób przedstawienia całego mechanizmu oprocentowania umożliwiał konsumentowi realne zrozumienie jego działania.

Obowiązki informacyjne – dokumenty a realna możliwość oceny ryzyka

W swoim stanowisku adw. Wojciech Wandzel akcentuje również, że banki standardowo przekazywały kredytobiorcom formularze informacyjne, informacje o ryzyku oraz symulacje, realizując tym samym obowiązki ustawowe i regulacyjne. Sąd Okręgowy w Suwałkach zwrócił jednak uwagę na istotną różnicę pomiędzy formalnym przekazaniem dokumentów a rzeczywistym wykonaniem obowiązku informacyjnego w rozumieniu dyrektywy 93/13.

W rozpoznawanej sprawie ustalono, że kredytobiorcy nie otrzymali wyjaśnień pozwalających zrozumieć, czym jest WIBOR, w jaki sposób jest ustalany oraz jakie mogą być konsekwencje jego zmian. Nie przedstawiono im również symulacji obrazujących wpływ istotnego wzrostu stóp procentowych na wysokość rat ani informacji o braku górnego limitu wzrostu oprocentowania.

Sąd trafnie podkreślił, że sama ogólna świadomość możliwości wzrostu raty nie jest wystarczająca. Standard ochrony konsumenta wynikający z dyrektywy 93/13 oraz orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE wymaga, aby konsument mógł realnie ocenić skalę ryzyka ekonomicznego, zwłaszcza w przypadku zobowiązań zawieranych na kilkadziesiąt lat.

Nierównowaga kontraktowa i skutek w postaci nieważności umowy

W ocenie Sądu Okręgowego sposób ukształtowania umowy prowadził do istotnej nierównowagi pomiędzy stronami. Ryzyko zmiennej stopy procentowej zostało w całości przerzucone na konsumentów, bez zapewnienia im narzędzi umożliwiających jego zrozumienie, podczas gdy bank – jako profesjonalista – zabezpieczał swoje interesy.

Taka asymetria informacyjna i kontraktowa została uznana za sprzeczną z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszającą interesy konsumentów, co przesądziło o abuzywności klauzuli oprocentowania. Po jej eliminacji umowa nie mogła być dalej wykonywana, gdyż brak było możliwości utrzymania kredytu hipotecznego o zmiennym oprocentowaniu bez wskaźnika referencyjnego ani zastąpienia WIBOR innym mechanizmem przez sąd. Sąd zbadał również, czy nieważność umowy nie narusza interesów konsumentów, i uznał, że w realiach sprawy było to rozwiązanie dla nich korzystne.

Podsumowanie

Wyrok Sądu Okręgowego w Suwałkach z 23 października 2025 r. o sygn. akt I C 600/23 nie oznacza automatycznego unieważniania kredytów opartych na WIBOR. Stanowi on jednak istotny sygnał, że transparentność umowy i rzetelne poinformowanie konsumenta nie są formalnością, lecz realnym standardem ochrony prawnej.

Odpowiedzialność banków nie ogranicza się do przekazania dokumentów, lecz obejmuje zapewnienie, aby konsument mógł w sposób świadomy i racjonalny podjąć decyzję kontraktową.

W tym sensie wyrok z 23 października 2025 r. jest ważnym głosem w debacie – nie przeciwko WIBOR, lecz na rzecz realnej i skutecznej ochrony konsumenta w umowach kredytowych.

Marta Kosowicz, radca prawny
Kancelaria Radców Prawnych Kosowicz i Piechota-Młot s.c.
mail: biuro@kancelaria-kpmp.pl
www: www.kancelaria-kpmp.pl