W dniu 14 kwietnia 2026 r. Rada Ministrów przyjęła i skierowała do Sejmu projekt nowelizacji ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw. Nowe przepisy mają na celu wydłużenie terminu dla gmin na opracowanie planów ogólnych dla gmin (do końca sierpnia br), usprawnienie procesu inwestycyjnego oraz lepsze zarządzanie przestrzenią i wykorzystanie nowych technologii.
- Nowelizacja ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
- Najważniejsze zmiany
- Kiedy nowe przepisy wejdą w życie
Nowelizacja ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Projekt ustawy o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw, przedłożony przez Ministra Finansów i Gospodarki, ma na celu ułatwienie wdrażania reformy planowania przestrzennego w Polsce. Chodzi przede wszystkim o wydłużenie terminu na opracowanie nowych planów ogólnych – cyfrowych dokumentów planistycznych, których regulacje zastąpią dotychczasowe studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz o zmiany w nowym narzędziu jakim jest zintegrowany plan inwestycyjny.
Zaproponowane przepisy usprawnią proces inwestycyjny, poprawią zarządzanie przestrzenią w miastach i gminach, a także umożliwią lepsze wykorzystanie nowych technologii. Dzięki zmianom, reforma planowania przestrzennego stanie się bardziej efektywna i łatwiejsza do realizacji, a samorządy zyskają dodatkowe dwa miesiące na jej pełne wdrożenie.
Najważniejsze zmiany
1) Termin obowiązywania studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego przesunięto do 31 sierpnia 2026 r. - gminy mają więcej czasu na realizację reformy systemu planowania przestrzennego.
2) Wprowadzono zmiany dotyczące tzw. newslettera planistycznego (tj. systemu, który umożliwi szybkie i efektywne przekazywanie elektronicznie informacji o ważnych wydarzeniach w procesie tworzenia planów zagospodarowania przestrzennego) w zakresie:
- rezygnacji z wniosku o udostępnianie informacji składanego w postaci papierowej i zapewnienie komunikacji wyłącznie w postaci elektronicznej w systemie teleinformatycznym, w którym prowadzony będzie Rejestr Urbanistyczny, co umożliwi automatyczną obsługę systemu powiadomień,
- wprowadzenia ograniczenia czasowego dla wysyłania powiadomień przez Rejestr Urbanistyczny na podstawie jednego wniosku, co zapobiegnie nadmiernemu obciążeniu systemu,
- dodatkowej formy udostępnienia ogłoszenia o przystąpieniu do sporządzania aktu planowania przestrzennego i rozpoczęciu jego konsultacji społecznych – w Rejestrze Urbanistycznym, co zwiększy skuteczność tzw. newslettera planistycznego.
3) Ujednolicono brzmienie przepisów dotyczących opiniowania i uzgadniania projektu planu ogólnego gminy, planu miejscowego i decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu przez Spółkę Celową CPK – zmiana wyłącznie redakcyjna w zakresie odwołań do ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o Centralnym Porcie Komunikacyjnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1747), zakres opiniowania i uzgadniania pozostaje bez zmian.
4) Dodano podstawę prawną dla określania w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego i w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu obszaru zabudowy śródmiejskiej na obszarze zabudowy śródmiejskiej określonym w planie ogólnym gminy, poprzez rozszerzenie zakresu i zawartości ww. dokumentów. Projektowane przepisy uzupełniają lukę prawną, która powstała po wprowadzeniu upoważnienia ustawowego dla gmin do wyznaczania obszarów zabudowy śródmiejskiej w planie ogólnym gminy, który nie stanowi podstawy prawnej dla decyzji wydawanych na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane. Nie zmienią się zasady wyznaczania obszarów zabudowy śródmiejskiej ani warunki techniczne w nich obowiązujące, a jedynie uporządkowana zostanie ścieżka stosowania tych obszarów w procesie inwestycyjnym – obszary zabudowy śródmiejskiej określone w planie ogólnym gminy będą następnie przenoszone do planu miejscowego lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, które stanowią podstawę do wydania pozwolenia na budowę.
5) Wprowadzono zmiany w procedurze sporządzania ZPI (zintegrowanego planu inwestycyjnego, czyli szczególnej formy planu miejscowego wprowadzonej reformą systemu planowania przestrzennego) obejmujące w szczególności:
- rozszerzono i uelastyczniono katalog inwestycji uzupełniających,
- doprecyzowano, że ZPI poza obszarem inwestycji głównej oraz inwestycji uzupełniającej może obejmować również inne tereny,
- rezygnacja z konieczności obejmowania ZPI obszaru inwestycji uzupełniającej, gdy jest ona możliwa do realizacji na podstawie innego obowiązującego planu miejscowego,
- dopuszczenie zmiany planu miejscowego w formie ZPI, jeśli dla obszaru inwestycji głównej i inwestycji uzupełniającej taki plan obowiązuje,
- wprowadzono bardziej elastyczne przepisy proceduralne: upoważnienie rady gminy do nałożenia na inwestorów obowiązku dołączenia do wniosku o uchwalenie ZPI koncepcji urbanistyczno-architektonicznej dla wszystkich lub wybranych inwestycji, razem z projektem ZPI lub zamiast niego, a także umożliwienie sporządzenia na początkowym etapie procedury planistycznej założeń umowy urbanistycznej zamiast projektu tej umowy,
- doprecyzowanie, jakie dane przestrzenne powinien zawierać projekt ZPI dołączany przez inwestora do wniosku o jego uchwalenie,
- wydłużono z 3 dni roboczych do 14 dni termin na weryfikację przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta otrzymanego wniosku o uchwalenie ZPI,
- wprowadzono ułatwienia proceduralne polegające na wprowadzeniu instrukcyjnych terminów postępowania: dla rady gminy na podjęcie uchwały w przedmiocie ZPI oraz dla sądów administracyjnych na rozpatrzenie skarg na ZPI,
- doprecyzowano przepisy dotyczące zgody rady gminy na przystąpienie do sporządzenia ZPI.
6) Rezygnacja z obowiązku uchwalania planu miejscowego zgodnie z nieaktualnymi strategiami rozwoju gmin (sprzed reformy systemu planowania przestrzennego) i zachowanie obowiązku uwzględniania polityki przestrzennej gminy określonej w nowych strategiach rozwoju gmin lub strategiach rozwoju ponadlokalnego, tj. takich, których opracowanie zostało wszczęte od 24 września 2023 r., analogicznie jak w przypadku sporządzania planu ogólnego gminy.
7) Ograniczenie możliwości wydawania decyzji o warunkach zabudowy do wnioskodawców, którzy mają prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane w rozumieniu ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane na terenie objętym wnioskiem o ustalenie warunków zabudowy.
8) Wprowadzenie zmian związanych z przesunięciem terminu wejścia w życie niektórych przepisów ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw:
- przesunięcie o dwa miesiące, tj. do 31 sierpnia 2026 r., terminu obowiązywania studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin, a w konsekwencji zmiana innych powiązanych terminów,
- wprowadzenie trzymiesięcznego okresu przejściowego po uruchomieniu Rejestru Urbanistycznego, tj. do 1 października 2026 r., w którym projekty aktów planowania przestrzennego oraz innych dokumentów planistycznych będą nadal udostępniane w Biuletynie Informacji Publicznej w trakcie procedury ich sporządzania,
- przesunięcie o dwa miesiące, tj. do 30 listopada 2026 r., terminu udostępnienia w Rejestrze Urbanistycznym informacji i danych opublikowanych wcześniej w Biuletynie Informacji Publicznej, dotyczących projektów dokumentów wymienionych w poprzednim punkcie, oraz informacji i danych dotyczących obowiązujących aktów planowania przestrzennego,
- przesunięcie o trzy lata, tj. do 1 lipca 2029 r., terminu wejścia w życie przepisu rozszerzającego zakres danych przestrzennych sporządzanych dla miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, a także przesunięcie o taki sam okres terminu udostępniania w Rejestrze Urbanistycznym informacji i danych pochodzących z wniosków i wydanych decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu oraz utworzonych wcześniej zbiorów danych przestrzennych dla miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.
9) Wydłużenie terminu na wyrażenie zgody na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne z 60 dni do 120 dni.
10) W ustawie z dnia 5 lipca 2018 r. o ułatwieniach w przygotowaniu i realizacji inwestycji mieszkaniowych oraz inwestycji towarzyszących – usunięcie obowiązku wskazywania, a następnie publikacji numeru księgi wieczystej nieruchomości we wniosku o ustalenie lokalizacji inwestycji mieszkaniowej i w uchwale o ustaleniu lokalizacji tej inwestycji.
Kiedy nowe przepisy wejdą w życie
Wejście w życie omawianej nowelizacji zostało zaplanowane na 1 lipca 2026 r., z wyjątkiem przepisów nowelizujących przepisy, które wejdą w życie w innym terminie (odpowiednio 30 czerwca, 1 września lub 1 października 2026 r.). Natomiast zmiany w art. 52, 63 i 64b ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, dotyczące decyzji o warunkach zabudowy, wejdą w życie 1 stycznia 2027 r.