Osoby, które przejęły nieruchomość seniora, będą płacić za jego pobyt w DPS – rząd zmienia przepisy, które były krzywdzące dla gmin

• W jaki sposób ustalany jest koszt pobytu seniora w domu pomocy społecznej?
• Kto – w obecnym stanie prawnym – ponosi koszty pobytu seniora w domu pomocy społecznej?
• Czym jest umowa dożywocia, którą zawierają seniorzy i która pozbawia ich własności należących do nich nieruchomości?
• Osoby, które przejęły nieruchomość seniora, będą płacić za jego pobyt w DPS – MRPiPS opublikowało projekt nowej regulacji
• Osoby, które przejęły nieruchomość seniora, będą płacić za jego pobyt w DPS – kiedy nowe przepisy mają wejść w życie?

W jaki sposób ustalany jest koszt pobytu seniora w domu pomocy społecznej?

Zasady ustalania kosztów pobytu seniora w DPS-ie wynikają z art. 60 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Miesięczny koszt pobytu seniora w DPS-ie – co do zasady – ustalany jest w wysokości tzw. średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca.

Ww. średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca – zgodnie z powyższym wzorem:

• w DPS o zasięgu gminnym – ustala wójt (burmistrz albo prezydent miasta) i ogłasza go w wojewódzkim dzienniku urzędowym,
• w DPS o zasięgu powiatowym – starosta i ogłasza go w wojewódzkim dzienniku urzędowym i odpowiednio
• w regionalnym DPS – marszałek województwa i ogłasza go w wojewódzkim dzienniku urzędowym,

nie później niż do 31 marca każdego roku. Ogłoszenie to, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w DPS od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu, obowiązuje natomiast odpłatność za pobyt w DPS w wysokości ustalonej w ogłoszeniu z roku poprzedniego.

Koszt pobytu seniora w DPS, może również zostać ustalony na poziomie niższym niż wyliczony zgodnie z powyższym – średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca, ale tylko pod warunkiem zapewnienia przez DPS realizacji zadań na poziomie obowiązującego standardu.

Kto – w obecnym stanie prawnym – ponosi koszty pobytu seniora w domu pomocy społecznej?

Do wnoszenia opłaty za pobyt seniora w DPS-ie – zgodnie z art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – zobowiązani są w kolejności:

1. mieszkaniec domu,
2. małżonek oraz zstępni (czyli dzieci, wnuki i prawnuki) przed wstępnymi (czyli rodzicami) i ostatecznie
3. gmina, z której senior został skierowana do DPS-u.

Małżonek, zstępni i wstępni mieszkańca DPS-u oraz gmina, nie mają obowiązku wnoszenia opłat za jego pobyt w DPS tylko w przypadku, gdy samodzielnie ponosi on całą odpłatność z tego tytułu.

Z przepisów ustawy o pomocy społecznej, wynika również w jakiej wysokości – ww. osoby i gmina – ponoszą opłatność za pobyt seniora w DPS:

• sam mieszkaniec domu – w wysokości nie większej niż 70% swojego dochodu,
• małżonek, zstępni oraz wstępni – w wysokości wynikającej z umowy zawartej przez nich z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej, która ustalana jest z uwzględnieniem ich dochodów i możliwości i ostatecznie
• gmina, z której senior został skierowany do DPS-u – w wysokości różnicy między wspomnianym powyżej średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca domu i jego krewnych.

W przypadku odmowy zawarcia umowy przez krewnych mieszkańca DPS-us, z której wynikałaby wysokość opłaty za jego pobyt w DPS, do ponoszenia której są oni zobowiązani – wysokość tej opłaty, ustalana jest jednostronnie, w drodze decyzji organu gminy. Jeżeli natomiast krewni mieszkańca DPS-u nie wywiązują się z obowiązku wnoszenia ww. opłaty (czy to wynikającej z zawartej przez nich umowy z ośrodkiem pomocy społecznej czy z jednostronnej decyzji organu gminy) – opłaty te, zastępczo wnosi gmina, z której dana osoba została skierowana do DPS-u. Wydatki gminy poczynione w powyższym zakresie – podlegają następnie ściągnięciu od krewnych mieszkańca DPS-u w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Na podstawie art. 61 ust. 2a ww. ustawy opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą również wnosić osoby niewymienione w ust. 2, czyli inne niż małżonek, zstępni i wstępni mieszkańca DPS-u i mogą być nimi np. osoby obdarowane przez mieszkańca DPS-u. Jest to jednak wyłącznie dobrowolne i w obecnym stanie prawnym – nie ma możliwości wydania wobec takich osób decyzji o odpłatności przez gminę.

Czym jest umowa dożywocia, którą zawierają seniorzy i która pozbawia ich własności należących do nich nieruchomości?

Umowa o dożywocie (potocznie zwana umową dożywocia), którą senior może zawrzeć ze swoim krewnym lub z dowolną inną osobą, została uregulowana w art. 908-916 kodeksu cywilnego i polega na tym, że w zamian za przeniesienie własności nieruchomości (przez seniora, na drugą stronę umowy, czyli – krewnego lub dowolną inną osobę) – nabywca (czyli ten krewny lub dowolna inna osoba) zobowiązuje się zapewnić zbywcy (seniorowi) dożywotnie utrzymanie. Oznacza to, że w braku odmiennych ustaleń w ww. umowie – krewny seniora lub dowolna inna osoba, z którą zawarł on umowę o dożywocie, powinien:

• przyjąć go do swojego domu,
• dostarczać mu wyżywienie, ubrania, mieszkanie, światło i opał,
• zapewniać mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz
• sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.

Należy przy tym podkreślić, że – umowa o dożywocie, w związku z tym, że skutkuje przeniesieniem własności nieruchomości (z jednoczesnym obciążeniem nieruchomości prawem dożywocia, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o prawach rzeczowych ograniczonych), będzie ważna tylko pod warunkiem, że zostanie zawarta w formie aktu notarialnego.

Osoby, które przejęły nieruchomość seniora, będą płacić za jego pobyt w DPS – MRPiPS opublikowało projekt nowej regulacji

W dniu 26 marca 2026 r., w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów, został opublikowany projekt ustawy o zmianie ustawy pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (nr w wykazie: UD315), autorstwa Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS), który wprowadza nowe zasady odpłatności za pobyt seniorów w domach pomocy społecznej (DPS-ach).

Obowiązujące przepisy ustawy o pomocy społecznej – jak zostało już wspomniane powyżej – przewidują katalog osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt osób bliskich w domu pomocy społecznej (do którego należą m.in. małżonkowie, zstępni, wstępni). Katalog ten, nie obejmuje jednak osób, które w przeszłości otrzymały od podopiecznego nieruchomość lub inne znaczne mienie w zamian za zobowiązanie do zapewnienia mu opieki. Typowym przykładem jest umowa dożywocia lub umowa darowizny z ustanowieniem obowiązku opieki. W praktyce – prowadzi to do poważnych dysfunkcji. Osoba, która przekazała swój majątek w zamian za opiekę, trafia do DPS-u, ponieważ obdarowany nie wywiązał się ze zobowiązań. Koszty jej pobytu pokrywane są w pierwszej kolejności ze środków publicznych (gminy i budżetu państwa), mimo że w sensie ekonomicznym to obdarowany odniósł realną korzyść. „Aktualny stan prawny sprzyja więc nadużyciom – część osób przyjmuje majątek, nie zapewnia należnej opieki, a odpowiedzialność finansowa spada na instytucje publiczne. Skutkuje to nie tylko obciążeniem budżetów gmin i państwa, ale również poczuciem niesprawiedliwości społecznej, ponieważ koszty prywatnych umów przerzucane są na ogół podatników. Brak regulacji w tym zakresie prowadzi do wzrostu liczby spraw spornych i konieczności kierowania osób starszych do sądu, aby dochodziły swoich praw, co dodatkowo je obciąża psychicznie i wydłuża procedury. Proponowane zmiany przewidują poszerzenie katalogu osób zobowiązanych do partycypacji w kosztach pobytu w DPS-ie o osoby, które zostały obdarowane nieruchomością lub innym znacznym mieniem w zamian za zobowiązanie się do opieki nad seniorem. Rozwiązanie to:

• uszczelnia system finansowania pobytu w DPS,
• przeciwdziała patologiom polegającym na unikaniu opieki mimo otrzymania majątku,
• wzmacnia odpowiedzialność obdarowanych za przyjęte zobowiązania,
• zwiększa poczucie sprawiedliwości społecznej i racjonalność wydatkowania środków publicznych.

Dzięki tej zmianie – obciążenie finansowe systemu pomocy społecznej zostanie zmniejszone, a jednocześnie wzmocniona zostanie ochrona interesów osób starszych i zależnych, które przekazały swój majątek w zamian za zapewnienie im opieki.” – argumentuje MRPiPS.

Jeżeli powyższe przepisy zostaną ostatecznie przyjęte i doczekają się swojego wejścia w życie – można przypuszczać, że wpłynie to na zmniejszenie liczby seniorów umieszczanych w DPS-ach, gdyż konieczność ponoszenia kosztów takiego pobytu przez osoby, które przejęły majątek seniora (np. na podstawie umowy dożywocia) – przynajmniej w części przypadków – może skutecznie zniechęcić do takiego postępowania.

Osoby, które przejęły nieruchomość seniora, będą płacić za jego pobyt w DPS – kiedy nowe przepisy mają wejść w życie?

Zgodnie z art. 49 projektu ustawy o zmianie ustawy pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (nr w wykazie: UD315), autorstwa Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS), który wprowadza nowe zasady odpłatności za pobyt seniorów w DPS-ach i (w ramach powyższego) dodanie do katalogu osób zobowiązanych do płatności za DPS – osób, które zostały obdarowane przez seniora nieruchomością w zamian za opiekę (m.in. w ramach umowy dożywocia) – nowe regulacje mają wejść w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 2 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw. Należy jednak mieć na względzie, że – w dniu 26 marca 2026 r. – ww. projekt został dopiero skierowany do uzgodnień międzyresortowych, konsultacji publicznych i opiniowania, które potrwają do 30 kwietnia 2026 r. Jeżeli regulacja zostanie przyjęta przez Radę Ministrów – trafi ona następnie do dalszych prac w Sejmie i Senacie, zanim ostatecznie zostanie złożona na biurku Prezydenta.

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1214 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1071 z późn. zm.)
• Projekt ustawy o zmianie ustawy pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (nr w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów: UD315)