Do tej pory podstawą skierowania - przez lekarzy ZUS osoby niepełnosprawnej, niezdolnej do samodzielnej egzystencji albo pracy - na dodatkowe badania albo obserwację w szpitalu było rozporządzenie (np. Ministra Polityki Społecznej w sprawie orzekania o niezdolności do pracy). Jeżeli wnioskujący o rentę nie pojawił się na badania w szpitalu, to ZUS nie przyznawał świadczeń. Tak poważna sankcja nie powinna być wprowadzana rozporządzeniem. Dlatego od 1 stycznia 2027 r. będzie to regulowała ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. W tej chwili sankcja zawieszenia postępowania po odmowie pójścia na obserwację i badania ma rangę ustawową - sąd nie podważy sankcji powołując się na Konstytucję i argument, że takich rzeczy nie może wprowadzać rozporządzenie.
- W 2027 r. ZUS przymusowe obserwacje w szpitalach i dodatkowe badania [Nowelizacja]
- Obserwacja w szpitalu zlecona przez ZUS to nowy art. 84c ustawy o systemie ubezpieczeń
- Podstawa prawna zlecenia przez ZUS obserwacji w szpitalu osób niesprawnych, niesamodzielnych i niezdolnych do pracy
Na początku zastrzegam. ZUS kieruje z własnej inicjatywy na obserwację w szpitalu. Nie podporządkowanie się temu oznacza koniec starania się o np. rentę. Nie zawsze należy takie skierowanie rozpatrywać jako przymus narzucony przez ZUS rencistom, osobom niepełnosprawnym, niesamodzielnym i bez zdolności do pracy. W wielu przypadkach np. osoby niepełnosprawne chętnie „położą się” w szpitalu na obserwację bo nie mogą inaczej udowodnić kłopotów ze zdrowiem. To dotyczy np. padaczki, patologii snu, depresji, problemów psychiatrycznych. Albo sytuacji deficytów zdrowia wywołanych chorobą/wypadkiem sprzed wielu lat (często dekad), dla których nie ma odpowiednich dokumentów, dowodów leczenia i rehabilitacji. A deficyty zdrowia są.
W 2027 r. ZUS przymusowe obserwacje w szpitalach i dodatkowe badania [Nowelizacja]
To ważne dla osób niepełnosprawnych, niezdolnych do pracy, niesamodzielnych – potwierdzić deficyty swojego zdrowia idąc do szpitala na obserwację. Druga ścieżka to badania dodatkowe. Od 2027 r. przepisy są już jasne i umieszczone w ustawie. Jest to bardzo ważne bo przy szeregu schorzeń osoby stające przed komisja lekarskimi nie mogą udowodnić borykania się z różnego schorzeniami, deficytami, ograniczeniami. To dotyczy np. problemów związanych z autyzmem (nie jest w Polsce traktowany jako choroba), depresją, skutków odległych wypadków i urazów, które nie podlegały kontroli lekarskiej po okaleczeniu ani rehabilitacji. Taka osoba staje przed komisją lekarzy ZUS bez pogłębionych badań i bez historii leczenia. Wnioskujący o świadczenia z ZUS wie, że ma kłopoty z organizmem, ale nie umie tego wykazać. W wielu przypadkach taka osoba będzie zainteresowana obserwacją w szpitalu, a także dodatkowymi badaniami.
Obserwacja w szpitalu zlecona przez ZUS to nowy art. 84c ustawy o systemie ubezpieczeń
Przepis określa zasady kierowania osoby zainteresowanej, w tym osoby niepełnosprawnej, osoby niesamodzielnej lub osoby pozbawionej zdolności do pracy, na badania przeprowadzane przez lekarza orzecznika, lekarza konsultanta, psychologa lub inną osobę wykonującą samodzielny zawód medyczny. Przewiduje on również możliwość skierowania na badania dodatkowe albo obserwację szpitalną oraz reguluje sposób zawiadamiania o terminie tych czynności. Rozwiązania te wzorowano na regulacjach zawartych w ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
Przepis obejmuje także przypadki wyznaczenia nowego terminu badania lub obserwacji szpitalnej. Jest to możliwe, jeżeli osoba niepełnosprawna, osoba niesamodzielna lub osoba pozbawiona zdolności do pracy w terminie 7 dni od pierwotnie wyznaczonego terminu złoży wniosek i uprawdopodobni, że niestawiennictwo albo uniemożliwienie przeprowadzenia badania lub obserwacji nastąpiło bez jej winy. W takiej sytuacji ZUS wyznaczy nowy termin.
W przypadku braku takiego wniosku albo jego złożenia po terminie, ZUS umorzy postępowanie albo wstrzymuje wypłatę świadczenia.
Nowelizacja dyscyplinuje. To niewątpliwie. Ale uwzględnia możliwość "wybronienia się" w ZUS co do braku stawienia się na badanie lub obserwację szpitalną. Jest to jakby instytucja przywrócenia terminu znana np. w kpa albo podatkach.
Pomoc społeczna. Komentarz do ustawy
Podstawa prawna zlecenia przez ZUS obserwacji w szpitalu osób niesprawnych, niesamodzielnych i niezdolnych do pracy
Osoba zainteresowana jest kierowana na badania przeprowadzane przez lekarza orzecznika, osobę wykonującą samodzielny zawód medyczny, lekarza konsultanta lub psychologa, na badania dodatkowe lub na obserwację szpitalną w terminie wyznaczonym przez Zakład.
Zakład zawiadamia osobę zainteresowaną o terminie badania, badania dodatkowego lub obserwacji szpitalnej za potwierdzeniem odbioru i informuje o skutkach niestawiennictwa lub uniemożliwienia przeprowadzenia badania, badania dodatkowego lub obserwacji szpitalnej.
Zawiadomienie, o którym mowa w ust. 2, Zakład doręcza:
- w sposób wskazany w art. 71ab ust. 1 i 1a – w przypadku osoby zainteresowanej posiadającej jednocześnie profil informacyjny w systemie teleinformatycznym Zakładu oraz adres do doręczeń elektronicznych wpisany do bazy adresów elektronicznych, o której mowa w art. 25 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych, albo
- przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 366, 820 i 1456), albo
- przez pracowników Zakładu lub przez inne upoważnione osoby.
Zawiadomienie, o którym mowa w:
- ust. 3 pkt 1, przekazuje się na piśmie w postaci elektronicznej;
- ust. 3 pkt 2, przekazuje się na piśmie w postaci papierowej;
- ust. 3 pkt 3, przekazuje się na piśmie w postaci papierowej, telefonicznie lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej, o których mowa w art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2024 r. poz. 1513), w tym na adres do doręczeń elektronicznych albo na profil informacyjny w systemie teleinformatycznym Zakładu.
Zawiadomienie przekazane:
- telefonicznie – ma skutek doręczenia, jeżeli rozmowa była rejestrowana, a osoba zainteresowana wyraziła zgodę na nagranie;
- za pomocą środków komunikacji elektronicznej – ma skutek doręczenia, jeżeli doręczający otrzymał potwierdzenie jego otrzymania przez osobę zainteresowaną.
Jeżeli stan zdrowia stwierdzony w zaświadczeniu lekarskim wydanym przez lekarza, pod którego opieką lekarską znajduje się osoba zainteresowana, wystawionym nie wcześniej niż na miesiąc przed datą złożenia wniosku o świadczenie, uniemożliwia osobiste zgłoszenie się na badanie, może ono być przeprowadzone w miejscu pobytu osoby zainteresowanej, za jej zgodą.
W przypadku gdy osoba zainteresowana w terminie 7 dni od dnia wyznaczonego terminu badania, badania dodatkowego lub obserwacji szpitalnej albo ustania przyczyny niestawiennictwa lub uniemożliwienia przeprowadzenia badania, badania dodatkowego lub obserwacji szpitalnej złoży wniosek, w którym uprawdopodobni, że niestawiennictwo lub uniemożliwienie przeprowadzenia badania, badania dodatkowego lub obserwacji szpitalnej nastąpiło bez jej winy, Zakład wyznacza nowy termin badania, badania dodatkowego lub obserwacji szpitalnej.
W przypadku niezłożenia wniosku, o którym mowa w ust. 7, albo złożenia go po terminie, o którym mowa w ust. 7, Zakład umarza postępowanie w sprawie albo wstrzymuje wypłatę świadczenia.