Osoba korzystająca z MOPS otrzymuje darowiznę albo spadek. MOPS wtedy reaguje i zabiera wcześniej przyznane (przed spadkiem/darowizną) świadczenia. Taka sytuacja spotkała naszego Czytelnika, który napisał do nas list: „Czy OPS ma prawo zabrać wszystkie świadczenia ze względu na to, że otrzymałem od brata 206 000 zł za mieszkanie własnościowe po zmarłych rodzicach?”. Darowizna kwoty 206 000 zł spowodowała u niego utratę świadczeń z MOPS. Wydaje się logiczne. Nagle do jego majątku wpłynęło 206 000 zł. I są przepisy odpowiednie w tej sytuacji. Po co więc nowelizacja i dodatkowe uprawnienia dla MOPS? Z uzasadnienia projektu ustawy wynika to z tego, że chodzi o doprecyzowanie już obowiązujących przepisów, że w przypadku stwierdzenia występowania rażącej dysproporcji pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, możliwe jest uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia, co ma na celu zwiększenie spójności i skuteczności stosowania przepisów ustawy.
Artykuł dotyczy przede wszystkim świadczeń cyklicznych. Takim jest np. ulga w opłacie za usługi opiekuńcze - zamiast 100% staruszka płaci 10%. Otrzymanie spadku przez nią spowoduje łatwiejsze niż dziś odebranie ulgi 10% i wprowadzenie przez MOPS płatności 100% za usługi. Drugim świadczeniem cyklicznym, które może dotknąć nowelizacja jest zasiłek stały. Nowelizacja nie ma za to wpływu na np. zasiłek pielęgnacyjny 215,84 zł, gdyż świadczenie nie jest zależne od dochodów.
Nowelizacja dotyczy art. 12 ustawy o pomocy społecznej
Zmieniony zostanie art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Dziś ten przepis stosuje się bezpośrednio do odmowy przyznania świadczenia przez MOPS (np. zasiłku). W 2027 r. będzie dotyczył też sytuacji, gdy ktoś np.:
- od 6 miesięcy ma świadczenia opiekuńcze,
- nagle otrzymuje spadek,
- MOPS wstrzymuje na podstawie art. 12 ustawy świadczenia opiekuńcze.
Porównajmy brzmienie art. 12 ustawy w 2026 r. z tym z 2027 r.
ROK 2026 r.:
W przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.
W 2027 r. do przepisu dojdzie fraza "lub uchylić decyzję przyznającą świadczenie". Czyli tak jak w 2026 r. dochód 500 zł zgłoszony w MOPS zestawiony z mieszkaniem wartym 500 000 zł, zablokuje przyznanie przez MOPS zasiłku celowego 400 zł. I dodatkowo takie zestawienie pozwoli uchylić decyzje MOPS z przeszłości o przyznanych świadczeniach (w praktyce głównie dotyczących usług opiekuńczych).
Czym różnić się będzie działanie MOPS w 2027 r. od sytuacji z 2026 r.?
MOPS – korzystając z art. 12 ustawy – nie będzie musiał wykazywać, że darowizna albo spadek mają wpływ na sytuację dochodową i majątkową beneficjenta świadczeń i zasiłków z MOPS. Może być przecież tak, że ktoś otrzymał mieszkanie w spadku, ale ma tak mało pieniędzy, że spadek nie ma wpływu na jego dochody. Np. beneficjent nie ma na czynsz za to mieszkanie (albo jego remont), a jest ono trudno sprzedawalne (np. wady prawne). Dziś klient MOPS przedstawia zaświadczenie, że ma 600 zł dochodów, MOPS widzi mieszkanie ze spadku warte 350 000 zł, ale blokuje go to zaświadczenie o dochodach 600 zł. I nie może uchylić świadczenia.
Po nowelizacji MOPS musi tylko wykazać, że jest „dziwnie” wysoka dysproporcja między dochodami zgłoszonymi w MOPS a majątkiem osoby otrzymującej świadczenia.
W 2027 r. pracownik MOPS nie musi mówić (i wykazać tego): „Twoje dochody są zaniżone. Chyba pracujesz na czarno. I oszukujesz, że masz 600 zł dochodu na osobę w rodzinie”. To będzie inaczej. W 2027 r. pracownik MOPS powie: „Jest bardzo duża dysproporcja u Ciebie. Tu nam zgłaszasz, że masz 600 zł dochodu. A przecież otrzymałeś mieszkanie warte 500 000 zł jako spadek”. O ile wykazanie, że ktoś ma wyższe dochody (pracując „na czarno”), jest nierealne (w większości przypadków), o tyle porównanie wartości mieszkania i zgłoszonego w MOPS dochodu „do zasiłku” jest już realne.
W 2027 r. art. 12 obejmie spadki i darowizny mieszkań, samochodów, pieniędzy co do wcześniej przyznanych świadczeń - przykłady
Przepis w 2026 r. (i latach minionych) dotyczył stosowany bezpośrednio tylko takiej sytuacji:
Przykład stosowania art. 12 dla roku 2026 r.
W 2026 r. osoba o niskich dochodach stara się o zasiłek w MOPS. Tuż przed złożeniem wniosku otrzymała w spadku mieszkanie o wartości 430 000 zł. MOPS, na podstawie art. 12, ignoruje zaświadczenia o dochodach i odmawia przyznania zasiłku. Gdyby jednak osoba niepełnosprawna otrzymała spadek już po przyznaniu zasiłku, to art. 12 nie miałby bezpośredniego zastosowania (mógł być stosowany pośrednio na podstawie art. 106 ust. 5, ale praktyka MOPS była tu niejednolita co do tego, czy i jak to zrobić).
Przykład stosowania art. 12 dla roku 2027 r
W 2027 r. beneficjent otrzymał z MOPS świadczenia opiekuńcze i pielęgnacyjne (co miesiąc 20 godzin usług opiekuńczych). Już po złożeniu wniosku otrzymał w spadku mieszkanie o wartości 390 000 zł. Wcześniej zadeklarował dochód w wysokości 550 zł. MOPS, na podstawie art. 12 (po nowelizacji), będzie miał prawo wstrzymać realizację przyznanych świadczeń, argumentując: „550 zł a 390 000 zł to zbyt duża dysproporcja. Wstrzymujemy świadczenia”. Urzędnicy nie muszą udowadniać, że beneficjent osiąga wyższe dochody niż zadeklarowane przed MOPS 550 zł.
Uzasadnienie nowelizacji jest takie:
W przypadkach stwierdzenia marnotrawienia przyznanych świadczeń lub występowania rażącej dysproporcji pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny możliwe jest uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia, ma na celu zwiększenie spójności i skuteczności stosowania przepisów ustawy. W obowiązującym stanie prawnym brak jednoznacznego wskazania możliwości uchylenia decyzji przyznającej świadczenie w powyższych sytuacjach prowadzi do niejednolitej praktyki organów oraz ogranicza możliwość adekwatnej reakcji na stwierdzone naruszenia warunków udzielania pomocy społecznej. Wprowadzenie wyraźnej podstawy prawnej do uchylenia decyzji porządkuje kompetencje organów pomocy społecznej, wzmacnia zasadę racjonalnego i celowego wydatkowania środków publicznych oraz sprzyja ochronie interesu osób i rodzin rzeczywiście wymagających wsparcia, przy jednoczesnym zachowaniu gwarancji proceduralnych wynikających z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego,
Klasyfikacja budżetowa 2027. Nowe rozporządzenie z komentarzem eksperta
W 2026 r. MOPS korzysta z innego przepisu do "karania"wstrzymaniem świadczeń jak ktoś dostał spadek albo darowiznę
MOPS stosują art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi:
Decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.
Ten przepis zawiera odesłanie do art. 12 ustawy o pomocy społecznej, co pozwala teoretycznie uchylać decyzje o świadczeniach. Ale praktyka pokazała, że odesłanie to nie działa tak jak powinno.