Rozwód z orzekaniem o winie. Czym tak naprawdę skutkuje?

• Kiedy sąd nie orzeka o winie?
• Warto ocenić ryzyko
• Co z alimentami?
• Na co nie wpływa orzeczenie o winie?
• Podsumowanie

Kiedy sąd nie orzeka o winie?

Punktem wyjścia jest art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym sąd, orzekając rozwód, orzeka także, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Zasadą jest więc badanie winy. Sąd robi to z urzędu, a nie na wniosek. Od tej zasady jest jeden wyjątek. Na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie (art. 57 § 2 k.r.o.). Wówczas następują skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków winy nie ponosił. Słowo „zgodne" ma tu kluczowe znaczenie, wystarczy bowiem, że jeden z małżonków zażąda ustalenia winy, a sąd będzie musiał ją badać, choćby drugi tego nie chciał. Co istotne, żądanie zaniechania orzekania o winie można cofnąć aż do zamknięcia rozprawy w drugiej instancji.

Warto ocenić ryzyko

Zanim przejdziemy do korzyści, jedno ważne zastrzeżenie. W procesie rozwodowym nie ma winy „większej" i „mniejszej". Wina jest niestopniowalna. Orzecznictwo Sądu Najwyższego konsekwentnie przyjmuje, że małżonek, który zawinił choćby jedną z wielu przyczyn rozkładu pożycia, jest współwinny, nawet jeśli drugą stronę obciąża wina znacznie cięższa.

W praktyce oznacza to, że osoba, która czuje się ofiarą zdrady, ale sama np. wcześniej zaniedbywała pożycie albo reagowała w sposób naruszający godność małżonka, może usłyszeć wyrok z winy obojga stron. A rozwód z winy obojga w sferze skutków prawnych jest bliższy rozwodowi bez orzekania o winie. To ryzyko, które trzeba uczciwie ocenić przed złożeniem pozwu.

Co z alimentami?

Najważniejszy i tak naprawdę jedyny bezpośredni skutek majątkowy orzeczenia o winie dotyczy alimentów między byłymi małżonkami, uregulowanych w art. 60 k.r.o. Po pierwsze małżonek wyłącznie winny nigdy nie może żądać alimentów od małżonka niewinnego. Nawet jeśli po rozwodzie popadnie w skrajny niedostatek. Po drugie małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego (a więc niewinny przy winie obojga albo przy braku orzekania o winie), może żądać alimentów tylko wtedy, gdy znajduje się w niedostatku (art. 60 § 1 k.r.o.). Niedostatek to sytuacja, w której nie jest w stanie własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych i podstawowych potrzeb. Natomiast małżonek niewinny przy wyłącznej winie drugiej strony ma pozycję znacznie silniejszą. Zgodnie z art. 60 § 2 k.r.o. może żądać od małżonka wyłącznie winnego przyczyniania się do zaspokajania swoich usprawiedliwionych potrzeb, jeżeli rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej i to nawet wtedy, gdy nie znajduje się w niedostatku. Porównuje się tu hipotetyczną sytuację, w jakiej niewinny małżonek żyłby, gdyby małżeństwo trwało, z sytuacją po rozwodzie.

Jest jeszcze kwestia czasu. Obowiązek alimentacyjny wobec byłego małżonka wygasa co do zasady z chwilą zawarcia przez uprawnionego nowego małżeństwa. Jednak gdy zobowiązanym jest małżonek, który nie został uznany za winnego, obowiązek wygasa także z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu (art. 60 § 3 k.r.o.), chyba że sąd ze względu na wyjątkowe okoliczności ten termin przedłuży. Małżonka wyłącznie winnego ten pięcioletni limit nie chroni jego obowiązek może trwać dożywotnio.

Na co nie wpływa orzeczenie o winie?

Po pierwsze wina rozkładu pożycia co do zasady nie ma wpływu na podział majątku wspólnego. Udziały małżonków w majątku wspólnym są równe, a ich zmiana wymaga wykazania ważnych powodów i różnego stopnia przyczynienia się do powstania tego majątku (art. 43 § 2 k.r.o.). Zdrada sama w sobie nie odbierze nikomu połowy mieszkania.

Po drugie wina nie ma wpływu na kwestie dotyczące dzieci. Sąd rozstrzyga o nich, kierując się dobrem dziecka, a nie tym, kto zawinił rozkładowi pożycia. Oczywiście te same okoliczności (np. przemoc, uzależnienie) mogą rzutować i na winę, i na kwestie opiekuńcze, ale dzieje się to niezależnie. Małżonek winny zdrady może być jednocześnie doskonałym rodzicem i sąd tak właśnie na to spojrzy.

Podsumowanie

Orzeczenie o wyłącznej winie drugiego małżonka daje realną korzyść w zasadzie w jednym obszarze, tj. alimentów między byłymi małżonkami. Otwiera drogę do świadczeń już przy istotnym pogorszeniu sytuacji materialnej (a nie dopiero w niedostatku), bez pięcioletniego ograniczenia czasowego, a jednocześnie zamyka drugiej stronie możliwość żądania czegokolwiek. Nie wpływa natomiast, wbrew powszechnemu przekonaniu ani na podział majątku, ani wprost na władzę rodzicielską. Ceną jest za to znacznie dłuższy, kosztowniejszy i emocjonalnie wyniszczający proces nie zawsze o pewnym wyniku. Jak zostało wskazane wcześniej wina w rozwodzie nie podlega stopniowaniu i łatwo o rozstrzygnięcie obciążające oboje małżonków.

Dlatego decyzję o żądaniu winy warto podejmować nie pod wpływem emocji, lecz po chłodnej kalkulacji: czy w mojej sytuacji majątkowej wygrana w ogóle coś zmieni i jakie mam na nią dowody. Ta ocena zawsze jest indywidualna, dlatego warto ją przeprowadzić z adwokatem jeszcze przed złożeniem pozwu.