Osoby z niepełnosprawnością czy też ich opiekunowie powinni mieć świadomość, w tym świadomość prawną przysługujących im uprawnień. Wciąż jednak istnieje wiele regulacji, które nie są wystarczająco nagłośnione czy wyjaśnione. Jednym z takich zagadnień jest przepis art. 600 Kodeksu Postępowania Cywilnego (KPC) i art. 183 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego (KRO), który daje duże uprawnienie osobie z niepełnosprawnością. Analizujemy więc poniżej szczegółowo te prawne warunki.
- Przepis art. 600 KPC I 183 KRO daje duże uprawnienie osobie z niepełnosprawnością. Warunki na 2026
- Kim jest kurator osoby niepełnosprawnej?
- Co robi kurator osoby niepełnosprawnej? PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI
- Kto może zostać kuratorem osoby niepełnosprawnej?
- Kto ustanawia kuratora osoby niepełnosprawnej?
Rzymska paremia prawnicza głosi: Ignorantia iuris nocet - nieznajomość prawna szkodzi. Jako redaktorzy jesteśmy więc tu po to, aby nasi Czytelnicy mieli świadomość prawną i aby wiedzieli jak skutecznie z tych praw korzystać. Nabiera to szczególnego znaczenia, jeżeli mówimy o osobach z niepełnosprawnością, które ze względu na dyferencjację, zasługują na szczególne traktowanie w naszym społeczeństwie. Tak więc, osoby z niepełnosprawnością czy też ich opiekunowie powinni mieć świadomość, w tym świadomość prawną przysługujących im uprawnień. Wciąż jednak istnieje wiele regulacji, które nie są wystarczająco nagłośnione czy wyjaśnione. Jednym z takich zagadnień jest przepis art. 600 Kodeksu Postępowania Cywilnego (KPC), który daje duże uprawnienie osobie z niepełnosprawnością. Analizujemy więc poniżej szczegółowo te prawne warunki.
Przepis art. 600 KPC I 183 KRO daje duże uprawnienie osobie z niepełnosprawnością. Warunki na 2026
Przepis art. 183 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego z dnia 25 lutego 1964 r. (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 236, dalej: KRO) jak i 600 Kodeksu Postępowania Cywilnego z dnia 17 listopada 1964 r. (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1568, dalej jako: KPC) ustanawia instytucję kuratora osoby niepełnosprawnej.
Kim jest kurator osoby niepełnosprawnej?
Kurator osoby niepełnosprawnej jest osobą, która pełnoletniej osobie niepełnosprawnej pomaga i wspiera ją w prowadzeniu wszelkich spraw czy też spraw określonego rodzaju czy też takie sprawy załatwia. Każdorazowo zakres obowiązków i uprawnień kuratora określa sąd opiekuńczy. Wynika to z tego, że kurator dla osoby niepełnosprawnej jest powołany do jej reprezentowania tylko wtedy, gdy sąd tak postanowi. Sąd opiekuńczy może określić sprawę lub zakres spraw wskazanych w postanowieniu o ustanowieniu kuratora, w których jest on uprawniony do reprezentowania osoby niepełnosprawnej.
W kwestii potrzeby ubezwłasnowolnienia i wsparcia osoby niepełnosprawnej w formie ustanowienia kuratora wypowiada się też w aktualnym orzecznictwie. I tak, postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 20 września 2024 r., I CSK 2581/24, ubezwłasnowolnienie ma służyć dobru osoby, której dotyczy postępowanie w sprawie o ubezwłasnowolnienie. W aktualnym stanie prawnym, czyli po zmianie art. 183 KRO dokonanej z dniem 15 lutego 2024 r., kurator taki może być przez sąd opiekuńczy powołany do reprezentowania osoby niepełnosprawnej (art. 183 § 1 zn. 1 KRO). Przyjęty obecnie model wspieranego podejmowania decyzji zakłada, że kurator udziela tej osobie wsparcia w prowadzeniu wszelkich spraw, spraw określonego rodzaju albo załatwieniu określonej sprawy. Uzyskanie przez kuratora statusu przedstawiciela ustawowego osoby niepełnosprawnej pozwala na wywołanie przez działania kuratora skutków prawnych w szerszym zakresie, adekwatnie do wskazanych przez sąd opiekuńczy w postanowieniu o ustanowieniu kuratora - jednostkowo lub kategorialnie - spraw, w których jest on uprawniony do reprezentowania osoby niepełnosprawnej. Przekonanie o potrzebie zastosowania bardziej intensywnych środków wsparcia osoby niepełnosprawnej może być zatem zrealizowane nie tylko z zastosowaniem instytucji ubezwłasnowolnienia.
Co robi kurator osoby niepełnosprawnej? PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI
Kurator osobie niepełnosprawnej może pomóc w wielu konkretnych sytuacjach życiowych, zwłaszcza tam, gdzie osoba ta ma trudności z samodzielnym podejmowaniem decyzji lub realizacją ważnych spraw. Kurator działa na rzecz ochrony praw i interesów osoby niepełnosprawnej, wspierając ją w funkcjonowaniu codziennym i zapewniając odpowiednią opiekę. Oto konkretne sytuacje, w których kurator może udzielić pomocy:
- Zarządzanie majątkiem: odbieranie emerytur, rent, świadczeń socjalnych – jeśli osoba niepełnosprawna nie potrafi tego robić sama; płatność rachunków (czynsz, prąd, gaz, internet); zamknięcie lub otwarcie konta bankowego, prowadzenie operacji finansowych; sprzedaż, wynajem lub zakup nieruchomości; zabezpieczenie środków przed wykorzystaniem przez oszustów.
- Opieka zdrowotna i medyczna: wydawanie zgód na zabiegi medyczne – np. hospitalizacja, operacja, leczenie długoterminowe. Wybór placówki zdrowia (np. dom opieki, ośrodek rehabilitacyjny); kontakt z lekarzami i pielęgniarkami – organizowanie wizyt, przypominanie o lekach; reprezentowanie w sprawach NFZ – np. wnioski o refundację leków, dostęp do specjalistów.
- Mieszkanie i warunki życia: zameldowanie/wymeldowanie z mieszkania; negocjowanie z zarządcą nieruchomości w sprawie remontów, awarii, czy konfliktów z sąsiadami; decyzja o zmianie miejsca zamieszkania – np. przeniesienie do domu pomocy społecznej lub pod opiekę rodziny; zapewnienie pomocy technicznej – np. montaż poręczy, dostosowanie łazienki dla niepełnosprawnych.
- Wsparcie prawne i administracyjne: składanie wniosków do urzędu – np. o rentę inwalidzką, zasiłek pielęgnacyjny, dodatkową rentę społeczną; reprezentowanie w sądzie – np. w sprawach alimentacyjnych, spadkowych, uzupełnianie dokumentów osobistych – paszport, dowód, legitymacja studencka itp.; kontrola umów – np. telefonii, abonamentów, by uniknąć niekorzystnych warunków.
- Edukacja i rozwój osobisty: organizacja edukacji – wpisanie do szkoły, kontakt z nauczycielami, wnioski o indywidualny program nauczania; wspieranie uczestnictwa w zajęciach terapeutycznych – logopeda, psycholog, fizjoterapeuta; zapisy na kursy, zajęcia kreatywne lub integracyjne – np. warsztaty artystyczne, zajęcia sportowe dla niepełnosprawnych.
- Relacje społeczne i kontakt z rodziną: mediacja w konfliktach rodzinnych – np. jeśli rodzina chce pozbawić opieki lub nie dba o osobę niepełnosprawną; zapewnienie kontaktu z bliskimi – organizacja spotkań, wideorozmów; ochrona przed wyzyskiem lub znęcaniem się – interwencja w przypadku nadużyć.
- Kryzysowe sytuacje: interwencja w nagłych wypadkach – np. hospitalizacja, pożar mieszkania. Zgłoszenie potrzeby natychmiastowej pomocy – np. do Straży Powiatowej, Policji, Centrum Interwencji Kryzysowej. Zapewnienie opieki tymczasowej– np. gdy opiekun choruje lub wyjeżdża.
i wiele, wiele innych spraw, które co najważniejsze MUSZĄ SIĘ MIEŚCIĆ W GRANICACH UMOCOWANIA PRZEZ SĄD.
Kto może zostać kuratorem osoby niepełnosprawnej?
Kuratorem może zostać ustanowiona osoba pełnoletnia, która wyraziła na to zgodę i której kwalifikacje osobiste uzasadniają przekonanie, że będzie należycie wywiązywała się z powierzonych jej obowiązków kuratora osoby niepełnosprawnej. Osoba niepełnosprawna może wskazać kandydata na kuratora. Przy wyborze kuratora i określeniu zakresu jego obowiązków oraz uprawnień sąd opiekuńczy uwzględnia w szczególności sposób funkcjonowania osoby niepełnosprawnej, w tym w zakresie jej funkcji intelektualnych oraz sposobu porozumiewania się z otoczeniem.
Kurator uzgadnia z osobą niepełnosprawną sposób prowadzenia lub załatwienia spraw, i informuje osobę niepełnosprawną o podjętych działaniach oraz ich wynikach, tak aby mogła podejmować decyzje i działania odpowiednie do aktualnego stanu sprawy. Co istotne, kuratelę uchyla się na żądanie osoby niepełnosprawnej, dla której była ustanowiona.
Kto ustanawia kuratora osoby niepełnosprawnej?
Jak już było wcześniej nakreślone wstępnie kuratora dla osoby niepełnosprawnej sąd opiekuńczy ustanawia na wniosek tej osoby, a za zgodą osoby niepełnosprawnej - także na wniosek organizacji pozarządowej, wymienionej w art. 546 § 3 KPC. W przypadku gdy stan osoby niepełnosprawnej wyłącza możliwość złożenia wniosku lub wyrażenia zgody, sąd może ustanowić kuratora z urzędu. Sąd może ustanowić kuratora z urzędu także w przypadku, o którym mowa w art. 558 § 2 KPC.
- Jak stanowią KPC, w toku postępowania o ustanowienie kuratora sąd wysłuchuje osobę niepełnosprawną. W przypadku osoby niepełnosprawnej o złożonych potrzebach w komunikowaniu się, wysłuchanie przeprowadza się przy uwzględnieniu tych potrzeb.
- Sąd może odstąpić od wysłuchania tylko wówczas, gdy brak możliwości jakiegokolwiek porozumienia się z osobą niepełnosprawną jest potwierdzony przez lekarza.
- Przed wydaniem postanowienia sąd może zlecić kuratorowi sądowemu przeprowadzenie wywiadu w celu ustalenia sposobu funkcjonowania osoby niepełnosprawnej, chyba że wystarczające dla dokonania tych ustaleń jest wysłuchanie osoby niepełnosprawnej lub dokumentacja będąca w posiadaniu sądu dotycząca tej osoby.
- W razie potrzeby, o ile sąd uzna to za konieczne, zasięga opinii biegłego psychologa lub biegłego innej specjalności.
Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, sposób przygotowania wysłuchania osoby niepełnosprawnej oraz warunki, w jakich powinno odbywać się wysłuchanie, mając na względzie konieczność zapewnienia swobody wypowiedzi i wsparcia potrzeb w komunikowaniu się wysłuchiwanych osób niepełnosprawnych. Chodzi o rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie sposobu przygotowania wysłuchania osoby niepełnosprawnej oraz warunków, w jakich powinno odbywać się wysłuchanie z dnia 29 lipca 2024 r. (Dz.U. z 2024 r. poz. 1153). Rozporządzenie określa:
- sposób przygotowania wysłuchania osoby niepełnosprawnej przeprowadzanego na podstawie art. 600 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, zwanej dalej „K.p.c.”;
- warunki, w jakich powinno odbywać się wysłuchanie.
Podsumowując, należy stwierdzić, że do ustanowienia kuratora przewidzianego w art. 183 KRO konieczne jest kumulatywne spełnienie się następujących przesłanek: 1) ten, dla kogo kurator taki ma być ustanowiony, musi być pełnoletnią osobą niepełnosprawną; 2) potrzebuje wsparcia do prowadzenia swoich spraw (wszystkich, określonego rodzaju) albo załatwienia określonej sprawy.
POLECAMY: POMOC SPOŁECZNA
Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy z dnia 25 lutego 1964 r. (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 236)
Kodeks Postępowania Cywilnego z dnia 17 listopada 1964 r. (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1568)