Koniec z wyrzucaniem kartonów po soku czy mleku do żółtych pojemników? Odpadów będzie trzeba pozbywać się osobiście

• System kaucyjny jest z Polakami od 1 października 2025 r. Koniec wyrzucania plastikowych butelek i puszek po napojach do żółtych pojemników
• Wysokość kaucji w 2026 r. Jaką opłatę trzeba ponieść?
• Koszty systemu kaucyjnego dla przeciętnej polskiej rodziny. Praktyczne wyliczenia
• Problematyczny zwrot butelek w systemie kaucyjnym
• Polacy źle oceniają funkcjonowanie systemu kaucyjnego. Czują się „nabici w butelkę”
• To źle przygotowana reforma i falstart. Branża Komunalna negatywnie o systemie kaucyjnym
• Cel wprowadzenia systemu kaucyjnego jest słuszny. Problemem jest logistyka
• Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi prace legislacyjne w celu objęcia systemem kaucyjnym opakowań wielomateriałowych na napoje?
• Rozszerzenie systemu kaucyjnego na kartony po mleku, sokach i innych napojach jeszcze w 2026 r.?

System kaucyjny jest z Polakami od 1 października 2025 r. Koniec wyrzucania plastikowych butelek i puszek po napojach do żółtych pojemników

Jednak dopiero teraz konsumenci zaczynają realnie odczuwać jego konsekwencje. W sklepach pojawiają się pierwsze plastikowe butelki i puszki objęte kaucją. Wynika to z faktu, że rząd przewidział trzymiesięczny okres przejściowy, a dodaktowo, producenci mogli jeszcze sprzedawać zapasy napojów w opakowaniach nieobjętych nowymi zasadami.

W założeniu system kaucyjny ma promować recykling i ponowne wykorzystanie opakowań. Mechanizm polega na doliczeniu dodatkowej opłaty do ceny określonych opakowań po napojach, która następnie jest zwracana po oddaniu pustego opakowania do wyznaczonego punktu (butelkomatu). Takie „butelkomaty” powinny znajdować się w każdym sklepie powyżej 200 m², który sprzedaje napoje w opakowaniach objętych systemem.

Wysokość kaucji w 2026 r. Jaką opłatę trzeba ponieść?

Podczas zakupów do ceny napojów doliczana jest dodatkowa opłata, proporcjonalna do liczby kupionych opakowań:

• 0,50 zł – za plastikowe butelki PET do 3 litrów,
• 0,50 zł – za puszki metalowe,
• 1,00 zł – za jednorazowe butelki szklane do 1,5 litra (od 1 stycznia 2026 r.).

Aby odzyskać pieniądze, konsument musi samodzielnie oddać puste, nieuszkodzone opakowania do butelkomatu. Urządzenie zazwyczaj wydaje kupon do wykorzystania w sklepie, choć możliwy jest także zwrot gotówki.

Koszty systemu kaucyjnego dla przeciętnej polskiej rodziny. Praktyczne wyliczenia

Rodzina, która codziennie wypija dwie butelki 1,5-litrowej wody mineralnej, płaci miesięcznie 30 zł kaucji. Jeśli dodatkowo kupuje inne napoje w butelkach czy puszkach, kwota ta będzie jeszcze wyższa. Przykładowo przy zakupie 4 butelek wody i butelek soku - wysokość kaucji może przekroczyć nawet 100 zł miesięcznie.

Aby odzyskać pieniądze, trzeba zebrać puste opakowania i zanieść je do punktu zbiórki. Warunkiem ich przyjęcia jest brak zgnieceń i czytelny kod kreskowy. Każde opakowanie należy osobno umieścić w automacie. To proces czasochłonny i uciążliwy – zwłaszcza dla seniorów i osób z niepełnosprawnościami, które muszą transportować całe worki pustych butelek, często komunikacją miejską. Ci, którzy nie znajdą na to sił ani czasu, po prostu płacą więcej.

Prawdziwy problem może pojawić się przy organizacji dużych imprez, takich jak ślub, komunia czy urodziny. Z jednej strony organizatorzy muszą ponieść dodatkowy koszt w postaci kaucji. Z drugiej – jeszcze większym wyzwaniem może być zwrot dużej liczby opakowań. Jak wygląda to w praktyce? Jakie są koszty oraz jak przebiega zwrot takiej liczby butelek? Policzyliśmy:

Dla wesela na 150 osób (120 dorosłych, 30 dzieci) średnie zapotrzebowanie na napoje wynosi (według dostępnych w sieci kalkulatorów):

Alkohol:

• wódka – 60 l,
• wino – 18 l,
• szampan – 18 l.

Napoje bezalkoholowe:

• typu cola – 90 l,
• typu sprite – 30 l,
• napoje gazowane smakowe – 30 l,
• soki pomarańczowe – 105 l,
• soki pozostałe – 45 l,
• wody niegazowane – 90 l,
• wody gazowane – 60 l.

Przyjmując typowe opakowania, otrzymujemy:

• 96 szklanych butelek do 1,5 l,
• 50 sztuk 3-litrowych plastikowych butelek,
• 150 sztuk 1-litrowych kartonów soków,
• 100 sztuk butelek 1,5 l wody (gazowanej i niegazowanej).

To aż 346 butelek. Ile wyniesie zatem kaucja przy weselu na 150 osób?

• za szklane butelki – 96 zł,
• za butelki plastikowe – 150 zł.

Łączny dodatkowy koszt wesela wyniesie zatem około 250 zł. Kwota ta może nie wydawać się wysoka w kontekście całkowitych wydatków na wesele, czy komunie, jednak nadal jest to dodatkowe obciążenie. Powyższy przypadek pokazuje, że w przypadku dużych imprez warto korzystać z jak największych opakowań, co pozwala ograniczyć koszty kaucji. Aby odzyskać pieniądze, wszystkie opakowania trzeba zwrócić.

Problematyczny zwrot butelek w systemie kaucyjnym

Na podstawie powyższego przykładu można stwierdzić, że zwrot butelek z imprez takich jak wesela czy komunie będzie w praktyce bardzo trudny do przeprowadzenia w standardowym butelkomacie sklepowym. Po pierwsze, urządzenie może nie być w stanie przyjąć takiej liczby opakowań. Po drugie, cały proces będzie bardzo czasochłonny.

Pewnym rozwiązaniem byłaby usługa odbioru dużych ilości opakowań kaucyjnych. W Polsce na dziś jedynie firma Frisco zapowiedziała świadczenie takiej usługi, jednak jest ona ograniczona pod względem ilości. Jest to zatem nisza, która być może wkrótce się zapełni.

Organizatorom pozostaje więc ogłaszanie się na portalach prywatnych w celu znalezienia osób chętnych do odbioru butelek lub samodzielny zwrot. W praktyce bardzo prawdopodobne jest, że wiele osób uzna swój czas za cenniejszy i zdecyduje się zutylizować opakowania w tradycyjny sposób – wyrzucając je do żółtego pojemnika i traktując kaucję jako swoisty „podatek”.

Polacy źle oceniają funkcjonowanie systemu kaucyjnego. Czują się „nabici w butelkę”

Ponad połowa obywateli źle ocenia funkcjonowanie mechanizmu zwrotu opakowań, a prawie połowa w ogóle w nim nie uczestniczy – wynika z badania IBRiS dla „Rzeczpospolitej”. Według badania 30,3 proc. badanych oceniło system „źle”, a 20,2 proc. „bardzo źle”. Z kolei 22,8 proc. badanych oceniło go „dobrze”, a zaledwie 4,8 proc. „bardzo dobrze”.

Respondentów pytano także o to, jak często zwracają plastikowe opakowania w ramach systemu kaucyjnego. 21,9 proc. odpowiedziało, że robi to często, 24,4 proc. – że rzadko, a aż 48,1 proc. – że nigdy. Badanie przeprowadzono w dniach 30 i 31 stycznia na grupie 1073 respondentów.

To źle przygotowana reforma i falstart. Branża Komunalna negatywnie o systemie kaucyjnym

System kaucyjny wszedł w życie jesienią 2025 r., lecz jego wprowadzenie poprzedzał dwuletni okres przygotowań. Został on wprowadzony ustawą z 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1852) przez rząd Mateusza Morawieckiego (PiS). Ustawa została podpisana przez prezydenta Andrzeja Dudę 31 sierpnia 2023 r., a weszła w życie 10 października 2023 r. Początkowo system miał wystartować z początkiem 2025 r., jednak termin ten został przesunięty na mocy nowelizacji z 21 listopada 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1911), już przez rząd Donalda Tuska.

Jeszcze przed wystartowaniem systemu kaucyjnego, Izba Branży Komunalnej (IBK) nie zostawiła na reformie suchej nitki: „system kaucyjny to źle przeprowadzona reforma” – alarmowała. Uzasadniając tę opinię, Izba przywołała wyniki badań, z których wunikało, że tuż przed wdrożeniem systemu:

• ponad połowa Polaków nie wiedziała, kiedy system wejdzie w życie,
• aż 80% badanych nie znało wysokości kaucji,
• tylko co piąty obywatel spotkał się z jakąkolwiek kampanią informacyjną,
• ponad 40% ankietowanych nie zna nikogo, kto rozumiałby zasady systemu,
• aż 85% społeczeństwa deklarowało potrzebę większej ilości informacji.

Skutki źle przeprowadzonej reformy są odczuwalne do dziś, czego potwierdzeniem są powyższe wyniki badań. Światełkiem w tunelu jest jednak niedawna wypowiedź ministry klimatu i środowiska, Pauliny Hennig-Kloski:

„Logistykę trzeba poprawić. Poprosiłam Departament Gospodarki Odpadami o rekomendacje. Chcę się spotkać z operatorami” – stwierdziła w rozmowie z RMF24. Oznacza to, że rząd zdaje sobie sprawę z zaistniałych problemów i szuka sposobów ich rozwiązania.

Cel wprowadzenia systemu kaucyjnego jest słuszny. Problemem jest logistyka

Problemem systemu kaucyjnego nie jest jego cel – w założeniu ma on sprawić, że z lasów, plaż i innych miejsc znikną plastikowe butelki. Są one jednymi z najczęściej spotykanych odpadów w tych miejscach, a kaucja może skutecznie ograniczyć ten problem. Ponadto system zmusza przedsiębiorców do osiągnięcia określonych poziomów selektywnej zbiórki:

• od 2025 r. – co najmniej 77%,
• od 2029 r. – aż 90%.

Problemem pozostaje jednak logistyka. Butelkomaty działają powoli, wymagają wrzucania każdej butelki lub puszki osobno, często wielokrotnie. Wiele opakowań jest odrzucanych, ponieważ nie zostały kupione w danym sklepie. Niektóre sklepy zamiast butelkomatów przyjmują opakowania w punktach obsługi klienta, skanując je telefonami. Z tego względu, szczególnie w weekendy, tworzą się długie kolejki, co powoduje frustrację i rozczarowanie.

Dodatkowo z przepisów wynika wprost, że za zwrot butelki należy się zwrot gotówki. Tymczasem zdecydowana większość butelkomatów oferuje zwrot w postaci bonu do wykorzystania w sklepie, w którym się znajdują. O zwrot gotówki często trzeba się upominać, a niekiedy wymaga to interwencji kierownika sklepu. Zdarza się również, że pracownicy odmawiają wypłaty gotówki, powołując się na politykę sklepu. Takie praktyki są niedozwolone i powinny być zgłaszane np. do UOKiK. Finalnie może to doprowadzić do sytuacji, w której Polacy odwrócą się od systemu kaucyjnego, a kaucja stanie się niczym innym jak kolejnym podatkiem.

Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi prace legislacyjne w celu objęcia systemem kaucyjnym opakowań wielomateriałowych na napoje?

25 marca 2026 r. poseł PiS Grzegorz Matusiak wystąpił do Ministerstwo Klimatu i Środowiska z interpelacją, w której poprosił o odpowiedź na pytanie: „Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi prace legislacyjne w celu objęcia opakowań wielomateriałowych na napoje systemem kaucyjnym, aby chronić środowisko i zapewnić równe zasady konkurencji na rynku napojowym? Jeżeli tak, to na jakim etapie są te prace i kiedy ministerstwo planuje ich zakończenie?”

Poseł zwrócił uwagę na niepokojący trend rynkowy wśród dużych producentów napojów, polegający na ucieczce z systemu kaucyjnego poprzez zmianę opakowań objętych systemem na takie, które nie są nim objęte – zwłaszcza na tzw. opakowania kartonowe, które w rzeczywistości nie są wykonane wyłącznie z kartonu, lecz stanowią opakowania wielowarstwowe, składające się z papieru, polietylenu (tworzywa sztucznego) i aluminium. W efekcie:

• ich recykling jest znacznie utrudniony i wymaga stosowania specjalistycznych instalacji oraz dodatkowych procesów separacji poszczególnych warstw,
• nawet w przypadku recyklingu odzyskiwana jest przede wszystkim warstwa papieru.

Poseł zwrócił także uwagę na problem koncernów mleczarskich oraz ich produktów – mleka i przetworów mlecznych. „Warto przypomnieć, że produkty te były pierwotnie objęte systemem kaucyjnym na równych zasadach z innymi napojami, zgodnie z wymaganiami dyrektywy SUP, która ustanawia poziomy selektywnej zbiórki także dla opakowań po mleku. Następnie przedstawiciele Ministerstwa Klimatu i Środowiska zapowiadali jedynie roczne przesunięcie obowiązku objęcia systemem kaucyjnym tych opakowań. Produkty te miały zostać włączone do systemu od początku 2026 r. Tymczasem w nowelizacji ustawy opakowaniowej z 2024 r. zostały całkowicie wyłączone z powszechnego systemu kaucyjnego”.

Pomimo że tzw. opakowania kartonowe w rzeczywistości stanowią opakowania wielomateriałowe, w skład których wchodzą również tworzywa sztuczne i aluminium, a ich utrudniony recykling pozwala przede wszystkim na odzysk papieru – „jak możemy przeczytać w prasie branżowej, po uruchomieniu systemu kaucyjnego na półkach sklepów i drogerii pojawia się coraz więcej nowych, wielomateriałowych opakowań kartonowych z napojami w celu obejścia systemu kaucyjnego” – podkreśla Grzegorz Matusiak.

„Opakowania jednomateriałowe, jak butelki PET czy puszki metalowe, choć ze względu na swoją prostszą budowę lepiej nadają się do recyklingu, stały się obecnie droższe dla konsumentów o wysokość kaucji, a przez to mniej dostępne cenowo w porównaniu z napojami sprzedawanymi w opakowaniach nieobjętych systemem kaucyjnym. Jak można było przewidzieć, zostało to natychmiast wykorzystane przez niektórych dużych producentów, którzy zaczęli oferować swoje napoje w wielomateriałowych kartonikach, pozostających poza systemem kaucyjnym i nieobciążonych kaucją” – wskazuje dalej poseł i podsumowuje:

„Sytuacja ta prowadzi do pytań, czy celem Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz systemu kaucyjnego była promocja stosowania na rynku opakowań wielomateriałowych, mniej przydatnych w recyklingu, kosztem tych opakowań, które są w nim znacznie bardziej efektywne, takich jak butelki PET czy puszki metalowe”.

Rozszerzenie systemu kaucyjnego na kartony po mleku, sokach i innych napojach jeszcze w 2026 r.?

W odpowiedzi na ww. interpelację, z 3 kwietnia 2026 r., Ministerstwo Klimatu i Środowiska poinformowało, że system kaucyjny służy realizacji celów UE w zakresie poziomu selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych. Jak dodaje, „biorąc powyższe pod uwagę, nie można zgodzić się z tezą, że system został wprowadzony w celu promocji stosowania na polskim rynku opakowań kartonowych wielomateriałowych”.

Odpowiadając na pytanie dotyczące prac legislacyjnych nad objęciem systemem kaucyjnym także opakowań wielomateriałowych, wiceminister Anita Sowińska poinformowała, że temat rozszerzenia systemu o kolejne frakcje jest obecnie omawiany podczas spotkań i debat z branżą.

„Analizujemy zgłaszane postulaty, jednak kwestia ta musi zostać poddana szerszej dyskusji eksperckiej. Objęcie systemem kolejnej frakcji – obok dodatkowego obciążenia sklepów oraz zmniejszenia strumienia tych odpadów w systemie komunalnym – wymagałoby istotnych inwestycji w infrastrukturę. Obecnie systemy kaucyjne są zaplanowane dla frakcji jasno wskazanych w ustawie i dla tych strumieni budowana jest infrastruktura oraz logistyka”.

Jednocześnie Ministerstwo Klimatu i Środowiska „nie wyklucza zmian w tym zakresie w kolejnych latach funkcjonowania systemu”. Decyzja o ewentualnej inicjatywie ustawodawczej – dotyczącej objęcia systemem kaucyjnym opakowań kartonowych wielomateriałowych – ma zapaść jeszcze w 2026 r.

Podstawa prawna:

Apel Izby Branży Komunalnej do Premiera Donalda Tuska

Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 870 z późn. zm.)

Ustawa z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 1852 z późn. zm.)

Ustawa z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r., poz. 1911)

Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 8 lipca 2024 r. w sprawie wysokości kaucji dla poszczególnych rodzajów opakowań objętych systemem kaucyjnym (Dz.U. z 2024 r., poz. 1046)