„Ustawodawca przyjął fikcję prawną, zgodnie z którą posiadanie gruntu rolnego oznacza jednoczesne uzyskiwanie dochodu” - przypomina Naczelny Sąd Administracyjny. Kwestia ta wzbudza wciąż wątpliwości beneficjentów pomocy społecznej.
- Jaki dochód z gospodarstwa rolnego?
- Co to oznacza w praktyce?
- Kto może otrzymać zasiłek celowy z gminy?
Jaki dochód z gospodarstwa rolnego?
Tak było też w opisywanej sprawie. Prezydent miasta odmówił kobiecie zasiłku celowego z powodu przekroczenia przez nią wymaganego kryterium dochodowego. Organ brał pod uwagę możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego, jednak ostatecznie uznał, iż w tym przypadku nie wystąpiły wyjątkowe i szczególne przesłanki uzasadniające przyznanie takiej pomocy. Podobnego zdania było samorządowe kolegium odwoławcze (SKO), które utrzymało tę decyzję w mocy.
Zarówno w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, jak i w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioskodawczyni zasiłku podkreślała, iż nie jest samoistnym posiadaczem jakiegokolwiek gospodarstwa rolnego i żadnym gospodarstwem rolnym nie dysponuje. Do jej dochodu nie można zatem doliczyć dochodu z gospodarstwa rolnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił jednak uwagę na to, iż skarżąca jest posiadaczką gospodarstwa rolnego, nie zaś jego właścicielką czy też współwłaścicielką.
Przyjmuje się, iż z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się określony dochód miesięczny. Stanowi o tym z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej.
Ponadto jak wynika z pism urzędu miejskiego kobieta figuruje jako samoistny posiadacz gruntów, stanowiących masę spadkową oraz jako podatnik podatku rolnego i podatku od nieruchomości. Większość powierzchni działki została sklasyfikowana jako użytki rolne.
„W tych okolicznościach o posiadaniu gospodarstwa rolnego decydują tytuł własności lub posiadania gruntu (np. z tytułu dziedziczenia) oraz jego zaklasyfikowanie (rodzaj użytków, klasa gleboznawcza). Ustawodawca przyjął fikcję prawną, zgodnie z którą posiadanie gruntu rolnego oznacza jednoczesne uzyskiwanie dochodu” – podkreślił NSA (wyrok z 23 stycznia 2026 r., I OSK 2753/23).
W celu ustalenia zatem prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej należy przyjąć, że każdy właściciel/każdy posiadacz samoistny nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód miesięczny z hektara przeliczeniowego, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z tej nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził.
Co to oznacza w praktyce?
Naczelny Sąd Administracyjny również w innych orzeczeniach stał na stanowisku, iż zryczałtowany sposób obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego ma zastosowanie w każdym przypadku. Stosowanie art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej nie może zaś być uzależnione od dodatkowych ustaleń dotyczących sytuacji osobistej i zdrowotnej danego właściciela gospodarstwa czy rzeczywiście uzyskiwanych z tego gospodarstwa dochodów.
Co ważne, dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej i z ha przeliczeniowych oraz z innych źródeł sumuje się. Ale uwaga! Nie wlicza się tu dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego.
Warto pamiętać, iż kwoty dochodu z ha przeliczeniowego podlegają weryfikacji co trzy lata podobnie jak kryteria dochodowe czy maksymalna wysokość zasiłku stałego. Od 1 stycznia 2025 r. dochód z 1 ha przeliczeniowego wynosi 459 zł. Wcześniej obowiązywała kwota 345 zł.
Kto może otrzymać zasiłek celowy z gminy?
Zasiłki celowe gminy wypłacają w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (np. na pokrycie w całości lub części zakupu żywności czy leków). Poza tym trzeba też spełnić kryterium dochodowe (obecnie 823 zł na osobę w rodzinie lub 1010 w przypadku osoby samotnej). To czy zasiłek zostanie przyznany i w jakie wysokości zależy w głównej mierze od możliwości finansowych gminy.
Osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Ma to jednak miejsce tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j. t. Dz. U. z 2026 r., poz. 639)