Coraz więcej osób decyduje się dziś na sporządzenie testamentu, a wielu wybiera w tym celu notariusza. Często jednak jest tak, że po śmierci bliskiego, rodzina nie wie, czy dokument w ogóle istnieje i gdzie może się znajdować. Jak więc sprawdzić, czy zmarły pozostawił testament?
- Jak sprawdzić, czy zmarły zostawił testament?
- Czym jest Notarialny Rejestr Testamentów?
- Czy każdy testament spisany u notariusza znajduje się w rejestrze?
- Jak szukać testamentu, którego nie ma w Notarialnym Rejestrze Testamentów?
- Jakie dane znajdują się w NORT?
- Kto może uzyskać informację z rejestru testamentów?
- Co zrobić, gdy testament nie został odnaleziony u notariusza?
- Jak znaleźć testament za granicą?
- Kto może zobaczyć treść testamentu po śmierci spadkodawcy?
Jak sprawdzić, czy zmarły zostawił testament?
Jeśli rodzina nie może znaleźć testamentu w domu zmarłego, ale istnieje podejrzenie lub ktoś w rodziny wie, że taki dokument został sporządzony, warto udać się do kancelarii notarialnej. Notariusz może sprawdzić, czy testament został wpisany do Notarialnego Rejestru Testamentów tzw. NORT.
Aby uzyskać taką informację, trzeba złożyć pisemny wniosek i przedstawić akt zgonu spadkodawcy. Bez tego uzyskanie informacji z rejestru jest niemożliwe.
Czym jest Notarialny Rejestr Testamentów?
NORT działa w Polsce od 5 października 2011 roku. Rejestr jest częścią europejskiej sieci wymiany informacji o testamentach działającej w ramach Stowarzyszenia Europejskiej Sieci Rejestrów Testamentów (ARERT). System ma pomóc w odnajdywaniu testamentów po śmierci spadkodawcy i ograniczyć ryzyko, że dokument nigdy nie zostanie odnaleziony, albo dopiero po długim czasie.
Dostęp do Notarialnego Rejestru Testamentów mają wyłącznie notariusze. Tylko oni mogą rejestrować testamenty, sprawdzać informacje o ich istnieniu oraz sporządzać protokoły związane z poszukiwaniem testamentu.
Czy każdy testament spisany u notariusza znajduje się w rejestrze?
Nie każdy testament jest wpisany do NORT. Wiele osób błędnie zakłada, że każdy testament notarialny automatycznie trafia do rejestru. Tymczasem wpis jest dobrowolny i wymaga zgody testatora. Spadkodawca może:
- przechowywać kopię testamentu notarialnego w domu,
- przekazać go wyłącznie notariuszowi na przechowanie,
- albo zdecydować się na wpis do Notarialnego Rejestru Testamentów.
Dlatego właśnie możliwa jest sytuacja, w której testament został sporządzony u notariusza, ale nigdy nie został sporządzony w systemie. Nie oznacza to, że testamentu nie ma.
Jak szukać testamentu, którego nie ma w Notarialnym Rejestrze Testamentów?
Jeśli jednak rodzina podejrzewa lub wie, że zmarły sporządził testament u notariusza, ale nie ma go w NORT dalsze poszukiwania mogą być trudniejsze. W takiej sytuacji warto próbować ustalić, w której kancelarii testament mógł zostać sporządzony lub przechowywany. Pomocne bywają stare dokumenty, wizytówki z kancelarii, korespondencja, wypisy aktów notarialnych znalezione w domu zmarłego, a czasem także informacje od członków rodziny lub znajomych.
Można wtedy kontaktować się bezpośrednio z kancelariami notarialnymi i pytać, czy sporządzały testament dla zmarłego. Notariusz po okazaniu aktu zgonu może sprawdzić swoje archiwum.
Warto pamiętać, że notariusz ma obowiązek przechowywać oryginały aktów notarialnych przez 10 lat. Po tym czasie dokumenty trafiają zwykle do archiwum właściwego Sądu Rejonowego, dlatego nawet po wielu latach odnalezienie testamentu notarialnego nadal może być możliwe.
Jakie dane znajdują się w NORT?
Najważniejsze - w Notarialnym Rejestrze Testamentów nie ma treści testamentu ani informacji o podziale testamentu. System zawiera jedynie informacje pozwalające ustalić, czy testament istnieje oraz u którego notariusza został sporządzony lub zdeponowany.
Notarialny Rejestr Testamentów zawiera m.in.:
- datę wpisu,
- miejsce sporządzenia testamentu,
- dane notariusza lub kancelarii,
- dane testatora,
- numer PESEL lub inny numer identyfikacyjny.
Polecamy: KODEKS PRACY 2026
Kto może uzyskać informację z rejestru testamentów?
Informacje o tym czy zmarły pozostawił testament można uzyskać wyłącznie za pośrednictwem notariusza. O sprawdzenie może wystąpić każda osoba, która przedstawi dokument potwierdzający śmierć spadkodawcy.
Nie można natomiast sprawdzić testamentu za życia testatora. Informacje pozostają niejawne, aż do momentu śmierci spadkodawcy.
Wyjątkiem jest sam testator, który może uzyskiwać informacje dotyczące własnych testamentów oraz zmieniać ich treść.
Co zrobić, gdy testament nie został odnaleziony u notariusza?
Największy problem jest wtedy gdy testament nie został znaleziony u notariusza, a rodzina jest przekonana, że testament istnieje. Testator mógł sporządzić testament własnoręczny, który ukrył w domu, albo w innym miejscu. W takich przypadkach odnalezienie dokumentu bywa bardzo trudne, a czasem wręcz niemożliwe.
Jeżeli testamentu nie uda się odnaleźć,, dziedziczenie odbywa się zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, czyli według ustawowej kolejności dziedziczenia.
Niestety, bywa również, że taki testament odnajduje się dopiero po wielu latach, czasem już po zakończeniu spraw spadkowych i podziale majątku. W takiej sytuacji sprawa może się mocno skomplikować. Odnaleziony testament może bowiem zmienić wcześniejsze zasady dziedziczenia, jeśli okaże się ważny i został sporządzony zgodnie z przepisami.
Może to oznaczać konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania spadkowego, zmiany wcześniejszych ustaleń albo nawet rozliczeń między spadkobiercami. Dlatego notariusze i prawnicy podkreślają, że warto informować bliskich o istnieniu testamentu, albo zdecydować się na jego rejestrację w NORT, co zmniejsza ryzyko zaginięcia dokumentu po śmierci testatora.
Jak znaleźć testament za granicą?
Polski NORT współpracuje również z częścią zagranicznych rejestrów testamentów. Dotyczy to m.in. Austrii, Belgii, Francji, Niemiec, Holandii, Węgier czy Słowacji. Jeśli istnieje podejrzenie, że zmarły sporządził testament za granicą, również można zwrócić się do notariusza i złożyć wniosek o sprawdzenie informacji w ramach Europejskiej sieci rejestrów testamentów.
Kto może zobaczyć treść testamentu po śmierci spadkodawcy?
Dostęp do treści testamentu po śmierci spadkodawcy mają osoby uprawnione wskazane w testamencie. Notariusz nie może ujawnić treści dokumentu osobom postronnym, np. wierzycielom czy wspólnikom firmy.