Wyróżniamy dwa rodzaje zwolnień od kosztów sądowych:
- ustawowe- z mocy przepisu nie pobiera się opłat, (np: ustalenie ojcostwa, alimenty, o uznanie postanowień umownych za niedozwolone).
Ponadto ze zwolnienia ustawowego korzysta strona, na rzecz której z powództwem wystąpił prokurator.
- na wniosek- gdy osoba nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny.
Procedura zwolnienia
Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należy złożyć wraz z wypełnionym oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątkowym, dochodach i źródłach utrzymania.
Specjalny formularz na którym możemy sporządzić takie oświadczenie otrzymamy bezpłatnie w sądzie.
Załączniki
Do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno być dołączone oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o:
-stanie rodzinnym, majątku,
-dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów,
Pisemnie, lub ustnie
Wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych należy zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy.
Wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych można zgłosić w pierwszym piśmie wnoszonym przez stronę (np. w pozwie), albo wówczas gdy w toku sprawy strona będzie zobowiązana do uiszczenia określonych kosztów sądowych, np. wydatków biegłego sądowego.
Należy pamiętać, że zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi.
Sąd przyzna zwolnienie od kosztów osobie, która wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie niezbędnych opłat.
W razie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych strona nie może ponownie domagać się zwolnienia opierając się na tych samych okolicznościach faktycznych.
Cofnięcie zwolnienia od kosztów
Sąd może również cofnąć zwolnienie od kosztów jeśli okaże się, że strona uzyskała zwolnienie na podstawie świadomego podania nieprawdziwych okoliczności lub jeśli okoliczności te w toku procesu ulegną zmianie.
Podane okoliczności, dla których strona nie może ponieść kosztów sądowych muszą być zgodne z prawdą, w przeciwnym razie sąd może ukarać taką osobę grzywną i obciążyć dotychczasowymi kosztami.