Przymus adwokacko-radcowski oznacza obowiązek zastąpienia strony przez fachowego pełnomocnika przy dokonywaniu określonej czynności procesowej, albo w określonej fazie postępowania.
Postępowanie cywilne
Przymus adwokacko-radcowski dotyczy czynności procesowych związanych z całym postępowaniem przed Sądem Najwyższym, oraz na czynności procesowe związane z postępowaniem przed tym Sądem, podejmowane przed sądem niższej instancji.
Także w sytuacji uzupełnienia ewentualnych braków środka odwoławczego musimy mieć pełnomocnika.
Jeśli minął już termin na wniesienie skargi kasacyjnej, o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia czy o wznowienie postępowania, wniosek o przywrócenie terminu (który wnosi się jednocześnie z samą skargą) również musi być sporządzony przez adwokata lub radcę prawnego.
Sprawy karne
W postępowaniu karnym są cztery sytuacje kiedy musimy być reprezentowani przez Adwokata, lub radcę:
-przy wnoszeniu subsydiarnego aktu oskarżenia,
-przy składaniu kasacji oraz zażalenia na zarządzenie o odmowie przyjęcia kasacji ,
-przy składaniu apelacji od wyroku sądu okręgowego,
-przy składaniu wniosku o wznowienie postępowania.
W postępowaniu sądowo-administracyjnym przymus adwokacko-radcowski występuje w trzech przypadkach:
-przy wnoszeniu skargi kasacyjnej od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego do Naczelnego Sądu Administracyjnego
-przy wnoszeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego o odrzuceniu skargi kasacyjnej (art. 194 § 4 tego Prawa),
-przy wnoszeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargi o wznowienie postępowania
Kiedy Adwokat nie jest konieczny
Przymus adwokacki, czy radcowski nie obowiązuje:
-w postępowaniu o zwolnienie od kosztów sądowych,
-o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego,
-gdy stroną, jej organem, jej przedstawicielem ustawowym lub pełnomocnikiem jest sędzia, prokurator, notariusz albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych,
- gdy stroną, jej organem lub jej przedstawicielem ustawowym jest Adwokat , radca prawny lub radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.
Także w sytuacji kiedy zastępstwo procesowe Skarbu Państwa jest wykonywane przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa nie stosuje się przymusu adwokacko-radcowskiego.
W szczególności chodzi o:
-skargę kasacyjną,
-skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia,
-skargę o wznowienie postępowania,
-skargę na przewlekłość postępowania,
-wniosek o wyłączenie sędziego,
Pamiętajmy, że w sprawach podatkowych skarga może być sporządzona również przez doradcę podatkowego, a w sprawach z zakresu własności przemysłowej - przez rzecznika patentowego.
Przymus adwokacko-radcowski występuje w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawach ze skargi konstytucyjnej.
Gdy sam skarżący jest notariuszem, prokuratorem, sędzią lub osobą posiadająca co najmniej stopień naukowy doktora habilitowanego w zakresie nauk prawnych zasad ta nie ma zastosowania.