Ministerstwo Sprawiedliwości zapowiada rewolucyjne zmiany w prawie rodzinnym. Dotyczyłyby one m.in. wprowadzenia nakazu alimentacyjnego czy odejścia od kryterium winy przy obowiązku alimentacyjnym między rozwiedzionymi małżonkami.
- Ile będą wynosiły podstawowe alimenty?
- Minimum formalności
- Granica wieku
- Koniec z orzekaniem o winie przy rozwodzie. Ale co z alimentami?
- Co jeszcze się zmieni?
- Od kiedy zmiany?
Ile będą wynosiły podstawowe alimenty?
Ministerstwo Sprawiedliwości chce umożliwić rodzicom ubieganie się o alimenty w uproszczonym trybie.
„Jednym z ważnych elementów reformy jest wprowadzenie alimentów podstawowych oraz możliwości elektronicznego postępowania w tych sprawach. To maksymalnie uproszczona procedura, która pozwala szybko uzyskać wsparcie finansowe dla dziecka w sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny nie został wcześniej ustalony uprzednim wyrokiem sądu, ugodą ani aktem notarialnym” – czytamy w komunikacie resortu sprawiedliwości.
Kwota takich podstawowych alimentów będzie co roku waloryzowana. Ma to być określony procent minimalnego wynagrodzenia za pracę.
W sytuacji, gdy potrzeby dziecka wzrosną lub zmieni się sytuacja finansowa rodziców, każda ze stron będzie mogła żądać zmiany wysokości świadczeń na zasadach ogólnych.
Co ważne, dotychczasowa procedura uzyskiwania alimentów nadal będzie stosowana.
„Wprowadzenie nowej, uproszczonej ścieżki (nakazu alimentacyjnego w postępowaniu elektronicznym) nie oznacza całkowitego odejścia od dotychczasowych rozwiązań. W sprawach bardziej złożonych, które wymagają pogłębionej analizy sytuacji dziecka oraz możliwości finansowych rodziców, nadal stosowana będzie standardowa procedura sądowa. Uproszczona ścieżka jest rozwiązaniem opcjonalnym, nastawionym na szybkie zabezpieczenie podstawowych potrzeb dziecka w sytuacjach oczywistych i niespornych co do samej zasady obowiązku alimentacyjnego” - informuje nas biuro prasowe Ministerstwa Sprawiedliwości w przesłanej odpowiedzi.
Warto pamiętać, iż w „tradycyjnym trybie” sądy orzekają indywidualnie na podstawie przesłanek z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Brane są tu pod uwagę, z jednej strony uzasadnione potrzeby dziecka, z drugiej zaś- możliwości majątkowe i zarobkowe rodzica.
Minimum formalności
Według informacji przekazanych przez ministerstwo, pozew o alimenty natychmiastowe będzie można wnieść za pośrednictwem systemu teleinformatycznego albo złożyć w wersji papierowej. Projektowane przepisy zakładają też minimalną liczbę załączników. Do pozwu rodzic dołączy tylko oświadczenia (składane pod rygorem odpowiedzialności karnej) potwierdzające, że drugi rodzic nie łoży na utrzymanie dziecka. System ma być zintegrowany z rejestrami publicznymi, więc sam weryfikuje więzy pokrewieństwa. Nakaz alimentacyjny zostanie wydany w 7 dni (od dnia wniesienia kompletnego i prawidłowego pozwu) przez sąd lub referendarza sądowego.
Taki nakaz będzie natychmiast wykonalny. Co ważne, drugi rodzic będzie mógł w terminie 14 dni od doręczenia wnieść sprzeciw od nakazu. W takiej sytuacji nakaz straci moc w całości, a sprawa zostanie przekazana do rozpoznania sądowi w zwykłym trybie.
Warto wspomnieć, iż tradycyjnym postępowaniu sądy orzekają indywidualnie na podstawie przesłanek z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Brane są tu pod uwagę, z jednej strony uzasadnione potrzeby dziecka, z drugiej zaś- możliwości majątkowe i zarobkowe rodzica.
Granica wieku
Po zmianach, obowiązek alimentacyjny ma wygasać z mocy prawa z dniem ukończenia przez dziecko 25. roku życia, chyba że posiada ono orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. O to czy kryterium wieku ma dotyczyć również alimentów orzekanych w oparciu o zwykły tryb zapytaliśmy ministerstwo sprawiedliwości.
„Projektowane zmiany wprowadzają do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jasne określenie granicy wieku, do której obowiązuje obowiązek alimentacyjny rodziców wobec pełnoletniego dziecka. Zgodnie z nowymi przepisami obowiązek alimentacyjny rodziców wygasa z mocy prawa z chwilą ukończenia przez dziecko 25 roku życia, chyba że dziecko posiada orzeczenie o niepełnosprawności. Ta granica dotyczy ogólnego obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dzieci, niezależnie od formy alimentów (czy to podstawowych/natychmiastowych, czy innych)" - odpowiedział portalowi Infor.pl resort sprawiedliwości.
Przypomnijmy, iż aktualnie nie ma granicy czasowej. Nawet osiągnięcie przez dziecko pełnoletności nie powoduje automatycznego wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego. Wszystko zależy od tego czy dorosłe dziecko jest w stanie utrzymać się samodzielnie i dokłada starań w zdobyciu wykształcenia czy też zatrudnienia.
Koniec z orzekaniem o winie przy rozwodzie. Ale co z alimentami?
Inny istotny element zapowiadanej reformy to rezygnacja z orzekania o winie rozkładu pożycia w sprawie rozwodowej. Zdaniem ministerstwa takie orzeczenie powoduje wydłużenie postępowania. „Eliminacja orzekania o winie pozwoli na szybsze i mniej stresujące rozwiązanie spraw, koncentrując się na zabezpieczeniu dziecka oraz jego stabilności” – mówi Małgorzata Wojciechowska, psycholog i biegła sądowa.
Obecnie orzeczenie o winie jest kluczowym czynnikiem dla obowiązku alimentacyjnego pomiędzy rozwiedzionymi małżonkami. Gdy sąd orzeknie, że jeden z małżonków jest wyłącznie winny rozkładu pożycia,, to małżonek niewinny ma prawo do alimentów w sytuacji pogorszenia się jego sytuacji materialnej. Alimenty przysługują wówczas najczęściej do czasu zawarcia nowego związku małżeńskiego. Jeśli sytuacja finansowa byłego małżonka się poprawi, wówczas również można wnosić o zmianę bądź uchylenie zasądzonych alimentów. Jeżeli mamy do czynienia z rozwodem bez orzekania o winie, to prawo do alimentów przysługuje tylko w sytuacji niedostatku. Obowiązek alimentacyjny jest wówczas też ograniczony do pięcioletnim terminem.
Co zatem w przypadku, gdy z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego znikną przepisy dotyczące orzekania o winie? Otóż projekt wprowadza nowe zasady alimentacji po rozwodzie. Będą one oparte nie na winie, lecz na rzeczywistej sytuacji ekonomicznej stron, ich możliwościach zarobkowych i majątkowych oraz podziale ról w trakcie małżeństwa. „Co do zasady obowiązek alimentacyjny po rozwodzie będzie ustalany na czas określony, nie dłuższy niż pięć lat. W wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd będzie mógł ten okres przedłużyć” – zapowiada MS.
Co jeszcze się zmieni?
Reforma przewiduje więcej nowości. Najważniejsze z nich obejmują:
- wprowadzenie do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ustawowej definicji pieczy współdzielonej jako jednej z form wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej po rozwodzie, separacji lub rozstaniu rodziców;
- wzmocnienie roli kuratora sądowego, który stanie się organem postępowania wykonawczego;
- przyspieszenie postępowań w opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów (OZSS);
- osobne postępowanie wykonawcze w sprawach rodzinnych i opiekuńczych.
Ministerstwo podkreśla, iż przygotowany pakiet reform to ważna zmiana w polskim prawie rodzinnym, która stawia w centrum realne dobro najmłodszych.
Od kiedy zmiany?
W tym momencie nie znamy jeszcze szczegółów planowanych zmian. Gdy odpowiednie projekty zostaną opublikowane, będą jeszcze musiały przejść całą ścieżkę legislacyjną, zostać podpisane przez prezydenta i opublikowane w Dzienniku Ustaw. O zmianach będziemy informowali na bieżąco.