Sądy źle stosowały przepisy o przepadku równowartości pojazdu - są pieniądze do odzyskania, a przykładem kasacja RPO z czerwca 2026

• Czym jest przepadek równowartości pojazdu?
• Co dokładnie się zmieniło 29 stycznia 2026 r.? Nowa ustawa zmieniła zasady dotyczące przepadku równowartości pojazdu za jazdę po alkoholu - teraz nawiązka
• Sprawa z kasacji RPO – przykład błędu sądu, który zapomniał że jest już tylko nawiązka
• Dlaczego zdaniem RPO sąd popełnił błąd w kwestii przepadku równowartości pojazdu?
• Kogo to dotyczy? Sprawdź, czy możesz się bronić przed orzeczonym przepadkiem równowartości pojazdu za jazdę po pijaku
• Jak się dokładnie bronić przed przepadkiem równowartości pojazdu? Instrukcja krok po kroku oparta na kasacji RPO
• Co robić teraz, gdy jest kasacja RPO, a od 29 stycznia 2026 są nowe przepisy?
• Najważniejsze w 30 sekund
• Przepadek równowartości pojazdu a nawiązka - najważniejsze pytania i odpowiedzi (FAQ)

Czym jest przepadek równowartości pojazdu?

Przepadek równowartości pojazdu to kara majątkowa polegająca na obowiązku zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kwoty równej wartości auta, którym popełniono przestępstwo (np. jazdę po pijaku). Orzeka się ją, gdy pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy (np. wynajęte auto, pożyczone od rodziny, firmowe).

Jak ustalano kwotę? Według wartości z polisy ubezpieczeniowej lub średniej wartości rynkowej (sprawdzając, jaka to marka, model, rok produkcji, przebieg).

Co się zmieniło 29 stycznia 2026 r.? Uchylono przepis pozwalający na przepadek równowartości (art. 44b § 2 k.k.). Teraz sąd może orzec nawiązkę 5-500 tys. zł (art. 44b § 6 k.k.) – ale to inna kara, o innej podstawie prawnej.

Co dokładnie się zmieniło 29 stycznia 2026 r.? Nowa ustawa zmieniła zasady dotyczące przepadku równowartości pojazdu za jazdę po alkoholu - teraz nawiązka

29 stycznia 2026 r. weszła w życie ustawa z 4 grudnia 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego. Kluczowe zmiany to:

PRZED (do 28.01.2026):

• Sąd orzekał przepadek równowartości pojazdu (art. 44b § 2 k.k.);
• Kwota wg wartości rynkowej auta;
• Dotyczył pojazdów niebędących wyłączną własnością sprawcy.

PO (od 29.01.2026):

• Przepadku równowartości NIE MOŻNA orzec;
• Zamiast tego: nawiązka 5-500 tys. zł na rzecz Skarbu Państwa (art. 44b § 6 k.k.);
• Jeżeli w czasie przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy – przepadku w ogóle się nie orzeka.

Dlaczego to ważne?

Zgodnie z art. 4 § 1 k.k., jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie przestępstwa, stosuje się ustawę nową, chyba że poprzednia jest względniejsza dla sprawcy. W omawianym przypadku zdaniem RPO ustawa z 2026 r. jest względniejsza – nie pozwala na orzeczenie przepadku równowartości.

Sprawa z kasacji RPO – przykład błędu sądu, który zapomniał że jest już tylko nawiązka

Stan faktyczny:

1. 2024: Kobieta prowadzi nie swoje auto po pijaku (1,75 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu). To przestępstwo z art. 178a § 1 k.k.
2. 2025: Sąd Rejonowy skazuje ją na:
3. 1. 5 000 zł grzywny;
   2. Zakaz prowadzenia pojazdów na 4 lata;
   3. 5 000 zł świadczenia na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym;
   4. 19 200 zł przepadku równowartości auta (nie było jej własnością).
3. 24 lutego 2026: Sąd Okręgowy utrzymuje wyrok w całości (w tym przepadek równowartości).

Problem według Rzecznika Praw Obywatelskich:

Od 29 stycznia 2026 r. (czyli od 26 dni przed wyrokiem SO) art. 44b § 2 k.k. (podstawa przepadku równowartości) już nie obowiązywał. SO nie mógł orzec przepadku równowartości, bo przepis został uchylony. Podtrzymując wyrok I instancji, de facto jednak tak orzekł. Dlatego 11 czerwca 2026 RPO złożył kasację do Sądu Najwyższego, domagając się uchylenia obu wyroków w części dotyczącej przepadku równowartości.

Dlaczego zdaniem RPO sąd popełnił błąd w kwestii przepadku równowartości pojazdu?

Zarzuty kasacji RPO:

1. Rażące naruszenie art. 433 § 1 k.p.k.: Sąd Okręgowy jest zobowiązany do wszechstronnej kontroli odwoławczej. Powinien z urzędu sprawdzić, czy przepisy zastosowane przez Sąd Rejonowy nadal obowiązują.
2. Rażąca obraza art. 4 § 1 k.k.: Jeżeli w czasie orzekania obowiązuje inna ustawa – stosuje się tę, która jest względniejsza dla sprawcy. W tym przypadku: ustawa z 2026 r. nie pozwala na przepadek równowartości.

Co powinien zrobić Sąd Okręgowy według RPO?

• Uchylić przepadek równowartości auta;
• Ewentualnie rozważyć orzeczenie nawiązki (ale tego nie było w wyroku SR, więc zmiana na niekorzyść byłaby niedopuszczalna – art. 434 § 1 k.p.k.).

Kogo to dotyczy? Sprawdź, czy możesz się bronić przed orzeczonym przepadkiem równowartości pojazdu za jazdę po pijaku

Możesz zakwestionować wyrok, jeśli:

• Dostałeś wyrok za prowadzenie po pijaku nie swoim autem;
• Sąd Rejonowy orzekł przepadek równowartości pojazdu;
• Wyrok w II instancji (po apelacji) zapadł po 29 stycznia 2026 r.;
• Jeszcze nie zapłaciłeś przepadku równowartości (egzekucja nie jest zakończona).

Nie dotyczy Ciebie, jeśli:

• Wyrok II instancji zapadł przed 29 stycznia 2026 r. – wtedy przepisy były inne;
• Już zapłaciłeś i sprawa jest prawomocnie zakończona;
• Prowadziłeś swoje auto – wtedy orzeka się przepadek pojazdu (nie równowartości), co nadal obowiązuje.

Jak się dokładnie bronić przed przepadkiem równowartości pojazdu? Instrukcja krok po kroku oparta na kasacji RPO

WARIANT 1: Wyrok SO jest świeży (nie minęło 30 dni od doręczenia)

1. Krok 1: Znajdź adwokata lub radcę prawnego (skarga kasacyjna wymaga złożenia przez profesjonalnego prawnika);
2. Krok 2: Złóż skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego w terminie 30 dni od doręczenia wyroku II instancji;
3. Krok 3: W kasacji powołaj się na:
4. 1. Naruszenie art. 4 § 1 k.k. (zasada lex mitior);
   2. Rażące naruszenie art. 433 § 1 k.p.k. (brak kontroli odwoławczej);
   3. Kasację RPO (jako precedens i podobna sprawa);
4. Krok 4: Czekaj na wyrok SN.

WARIANT 2: Minęło 30 dni, ale wyrok nie jest wykonany (nie zapłaciłeś ani komornik nie ściągnął)

1. Krok 1: Skontaktuj się z RPO (brpo.gov.pl) – napisz wniosek o kasację przez RPO (RPO nie jest związany krótkim terminem 30 dni);
2. Krok 2: Opisz swoją sprawę, dołącz:
3. 1. Wyrok SR;
   2. Wyrok SO;
   3. Uzasadnienia wyroków;
   4. Datę doręczenia.
3. Krok 3: RPO może złożyć kasację w Twojej sprawie(jeśli uzna za zasadną).

Co robić teraz, gdy jest kasacja RPO, a od 29 stycznia 2026 są nowe przepisy?

Jeśli dostałeś wyrok po 29 stycznia 2026:

• Sprawdź datę wyroku II instancji oraz doręczenia;
• Jeśli jest wydany po 29.01.2026 – natychmiast skontaktuj się z adwokatem;
• Termin na kasację to 30 dni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem, ale RPO może wnieść w Twojej sprawie później.

Jeśli sprawa jest w toku:

• Poinformuj swojego obrońcę o kasacji RPO i argumentach tam zawartych;
• Powołaj się na zmianę przepisów z 29 stycznia 2026 r.

Najważniejsze w 30 sekund

• Kogo dotyczy: Osoby skazane za jazdę po pijaku nie swoim autem (art. 178a § 1 k.k.).
• Co się zmieniło: Od 29 stycznia 2026 r. sąd nie może orzec przepadku równowartości pojazdu.
• Kiedy możesz się bronić: Jeśli wyrok odwoławczy zapadł po 29.01.2026.
• Jak: Skarga kasacyjna do SN wnoszona przez adwokata/radcę prawnego.
• Dlaczego: Sąd błędnie zastosował nieobowiązujące już przepisy.
• Termin: 30 dni od doręczenia wyroku II instancji (jeśli minął – potrzebna kasacja RPO lub prokuratora).

Przepadek równowartości pojazdu a nawiązka - najważniejsze pytania i odpowiedzi (FAQ)

Czy kasacja RPO oznacza, że wszystkie wyroki w podobnych sprawach zostaną uchylone?

Nie. Kasacja RPO to działanie w konkretnej sprawie – jeśli SN przychyli się do argumentów RPO, inne sądy będą pewnie orzekać podobnie. Ale każda sprawa wymaga indywidualnej skargi kasacyjnej.

Co jeśli wyrok II instancji orzekający przepadek równowartości pojazdu zapadł przed 29 stycznia 2026 r.?

Wtedy sąd prawidłowo zastosował obowiązujące wówczas przepisy. Nie ma podstaw do kasacji.

Czy mogę sam złożyć skargę kasacyjną?

Nie. Skargę kasacyjną może złożyć tylko adwokat, radca prawny, prokurator lub RPO.

Co jeśli SN oddali kasację?

Wtedy musisz zapłacić przepadek równowartości. Ale precedens wszczęty przez RPO zwiększa szanse na sukces.

Czy nawiązka 5-500 tys. zł to nie gorsza kara niż przepadek równowartości?

To zależy. Sąd może orzec 5 tys. zł (mniej niż przepadek) albo 500 tys. zł (więcej). Ale to nowa podstawa prawna – nie można automatycznie zamienić przepadku na nawiązkę. Poza tym jeżeli tylko skazany wnosi kasację, obowiązuje zasada zakazu zmiany wyroku na niekorzyść, więc jednoczesne wymierzenie nawiązki na innej podstawie prawnej byłoby kontrowersyjne.

Czy prowadzenie swoim autem po pijaku też podlega zmianie?

Nie. Przepadek pojazdu (gdy jest Twoją własnością) nadal obowiązuje (art. 44b § 1 k.k.). Nadal możesz stracić własny pojazd.

Kiedy SN wyda wyrok w sprawie kasacji RPO?

Zazwyczaj 6-12 miesięcy od złożenia kasacji. Pierwsza rozprawa może być już w grudniu 2026 r.

Źródło: Biuro RPO (komunikat z 11.06.2026 r.)