Czy czas, w którym pracownik przygotowuje się do wykonywania pracy, to jego czas pracy? SN nie miał wątpliwości

• Czy kąpiel i czas na przebranie się to czas pracy pracownika?
• Odpocząć można dopiero po wyjściu z zakładu pracy

Czy kąpiel i czas na przebranie się to czas pracy pracownika?

Czas pracy jest jednym z tych zagadnień, które zostały na gruncie przepisów ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy uregulowane ściśle i jednoznacznie. Ustawodawca wskazał co jest czasem pracy, jakie obowiązują w tym zakresie normy i jakich granic nie wolno przekraczać. I choć przepisy dopuszczają możliwość stosowania różnych rozkładów czasu pracy, to w przypadku każdego z nich nakazują przestrzegać ściśle określonych reguł.
Zasadą jest to, że czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy. I choć regulacja ta wydaje się prosta i jednoznaczna, w praktyce od wielu lat jest źródłem sporów między pracownikami a pracodawcami. Dotyczą one głównie tego, czy do czasu pracy należy zaliczać również czynności przygotowawcze, które pracownik wykonuje przed rozpoczęciem realizacji swoich właściwych obowiązków? Niestety nawet sądy udzielające odpowiedzi na to pytanie, nie prezentują jednolitych poglądów.

Odpocząć można dopiero po wyjściu z zakładu pracy

Z jednej z prezentowanych w tym zakresie linii orzeczniczych wynika, że czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje do dyspozycji pracodawcy, tj. czas od chwili przekroczenia progu zakładu pracy, do momentu jego opuszczenia. Natomiast z drugiej, że czasu pracy nie można utożsamiać z czasem przebywania na terenie zakładu pracy, czasem pracy nie będzie również czas niezbędny pracownikowi na dojście do miejsca pracy na terenie zakładu pracy oraz czas potrzebny na przebranie się.
W 2025 r. Sąd Najwyższy odmówił postanowieniem z 21 maja 2025 r. (sygn. akt I PSK 155/23) przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej w sprawie, w której sporne stały się takie czynności jak przebranie się, czy kąpiel pracownika. Uzasadniając swoją decyzję wskazał, że zabrakło argumentacji, która mogłaby podważyć wypracowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd zgodnie z którym, Praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy nie może nie obejmować tych okresów z ustawowej normy czasu pracy (art. 128 § 1 k.p.), w których pracownik jest gotowy do świadczenia umówionej pracy, jednak z przyczyn organizacyjnych, leżących po stronie pracodawcy jej nie wykonuje. Czas pracy operatora koparki wielonaczyniowej w kopalni węgla brunatnego obejmuje również czas dojazdu operatora z miejsca zbiórki do koparki na odkrywce (wyrok SN z 30 stycznia 2024 r., II PSKP 1/22). W dalszej części uzasadnienia sąd powołał kolejne przykłady rozstrzygnięć, zgodnie z którymi np. przyjmuje się, że czynności w postaci dojazdu członka drużyny trakcyjnej jako pasażera z lokomotywowni macierzystej do miejsca przejęcia lokomotywy i z powrotem stanowią czas pozostawania w dyspozycji (postanowienie SN z 13 lutego 2014 r., sygn. akt I PK 256/13), a także, że czasem pracy pracownika wykonującego obowiązki pracownicze na określonym obszarze, do czego niezbędne jest stałe przemieszczanie się, jest także czas poświęcony na niezbędne przejazdy. W czasie tych przejazdów pracownik pozostaje bowiem w dyspozycji pracodawcy, a świadczenie pracy (wykonywanie obowiązków pracowniczych) polega na samym przemieszczaniu się, bez którego nie byłoby możliwe wykonanie podstawowych zadań pracowniczych. Tym samym Sąd przychylił się do interpretacji, zgodnie z którą czas w jakim pracownik przebywa na terenie zakładu pracy jest poświęcany przez niego na świadczenie pracy na rzecz pracodawcy, a dopiero po rejestracji wyjścia z zakładu pracy może on ją zakończyć i korzystać z odpoczynku.