Obowiązek czipowania psów i kotów i rejestracji w KROPiK za 3 lata. Do 5000 zł grzywny za brak chipa i rejestracji

• Bezdomne zwierzęta: Obecny stan prawny
• Dlaczego dotąd nie wprowadzono powszechnego obowiązku identyfikacji i rejestracji psów i kotów?
• Ile jest bezdomnych psów i kotów w Polsce?
• Ustawa o Krajowym Rejestrze Oznakowanych Psów i Kotów (KROPiK)
• Zadania i funkcje KROPiK
• Obowiązek identyfikacji i rejestracji psa lub kota w KROPiK
• Psy używane do celów specjalnych
• Grzywna za brak zaczipowanego psa lub kota
• Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?

Bezdomne zwierzęta: Obecny stan prawny

Obecnie, na podstawie art. 11 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt, zapobieganie bezdomności zwierząt i zapewnienie opieki bezdomnym zwierzętom oraz ich wyłapywanie należy do zadań własnych gmin. Zgodnie z art. 11a ust. 1 tej ustawy rada gminy określa, w drodze uchwały, corocznie do dnia 31 marca, program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt. Program ten obejmuje w szczególności:
1) zapewnienie bezdomnym zwierzętom miejsca w schronisku dla zwierząt;
2) opiekę nad wolno żyjącymi kotami, w tym ich dokarmianie;
3) odławianie bezdomnych zwierząt;
4) obligatoryjną sterylizację albo kastrację zwierząt w schroniskach dla zwierząt;
5) poszukiwanie właścicieli dla bezdomnych zwierząt;
6) usypianie ślepych miotów;
7) wskazanie gospodarstwa rolnego w celu zapewnienia miejsca dla zwierząt gospodarskich;
8) zapewnienie całodobowej opieki weterynaryjnej w przypadkach zdarzeń drogowych z udziałem zwierząt.

Program ten może obejmować również plan znakowania (tzw. czipowania) zwierząt w gminie.

Dlaczego dotąd nie wprowadzono powszechnego obowiązku identyfikacji i rejestracji psów i kotów?

Zdaniem Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ważnym elementem mogącym wspomóc gminy w realizacji programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt jest wprowadzenie powszechnego obowiązku identyfikacji i rejestracji psów i kotów.
Głównym problemem, który uniemożliwiał dotychczas dokończenie prac nad wprowadzeniem obowiązkowej identyfikacji i rejestracji psów i kotów, pomimo podejmowanych wielokrotnie prób, jest wskazanie podmiotu, który zostałby upoważniony do prowadzenia bazy danych zidentyfikowanych psów i kotów. 
Występuje tu bowiem konflikt interesów pomiędzy Krajową Izbą Lekarsko-Weterynaryjną i podmiotami prywatnymi, które prowadzą obecnie swoje bazy danych zidentyfikowanych zwierząt, a ewentualnym państwowym podmiotem prowadzącym krajową bazę danych zidentyfikowanych psów i kotów.

Wszystko, co każdy pracownik powinien wiedzieć: Kodeks pracy 2024. Praktyczny komentarz z przykładami

Ile jest bezdomnych psów i kotów w Polsce?

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi opublikowało w uzasadnieniu tego projektu informacje dotyczące:
- liczby bezdomnych psów i kotów utrzymywanych w schroniskach dla zwierząt oraz 
- liczby schronisk znajdujących się pod nadzorem Inspekcji Weterynaryjnej.

Jak widać rośnie od lat liczba schronisk dla zwierząt oraz liczba utrzymywanych w nich kotów. Maleje natomiast liczba bezdomnych psów utrzymywanych w schroniskach. Ale MRiRW wskazuje, że należy tu wziąć pod uwagę nieznaną liczbę zwierząt przekazywanych do tzw. domów tymczasowych, azyli czy przytulisk dla zwierząt, które pozostają poza kontrolą i bieżącym nadzorem Inspekcji Weterynaryjnej.

Mocno i systematycznie rosną też wydatki gmin na realizację programów opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt. Z ok. 147 mln zł w 2013 roku do ok. 347 mln zł w 2023 roku.

Ustawa o Krajowym Rejestrze Oznakowanych Psów i Kotów (KROPiK)

Z wyżej wskazanych względów Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (we współpracy z Ministerstwem Cyfryzacji) przygotowało (uchwalony właśnie przez Sejm) projekt ustawy o Krajowym Rejestrze Oznakowanych Psów i Kotów. Nowa ustawa będzie tworzyła podstawę prawną dla funkcjonowania Krajowego Rejestru Oznakowanych Psów i Kotów (KROPiK) prowadzonego w systemie teleinformatycznym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR).

 KROPiK będzie rejestrem publicznym w rozumieniu art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2025 r. poz. 1703, z późn. zm.), przy czym dostęp do gromadzonych w nim danych, w różnym zakresie, będą miały wyłącznie podmioty określone w art. 13 projektowanej ustawy.

Co ważne, obowiązkowa rejestracja zwierzęcia w KROPiK nie będzie stała na przeszkodzie równoległej rejestracji tego samego zwierzęcia w innej bazie danych (np. ze względu na integrację tej bazy danych w europejskiej bazie EUROPETNET), w tym w szczególności nie będzie oznaczała konieczności wykreślenia zwierzęcia z bazy danych, do której już wcześniej zostało wpisane.

Zadania i funkcje KROPiK

Krajowy Rejestr Oznakowanych Psów i Kotów będzie gromadził dane, w tym dane osobowe, umożliwiające jednoznaczne powiązanie zarejestrowanego psa lub kota z jego właścicielem lub ze schroniskiem dla zwierząt, w którym ten pies lub kot jest lub był utrzymywany, dane lekarza weterynarii, który zarejestrował psa lub kota, dane dotyczące samego zwierzęcia, takie jak płeć, umaszczenie, informacja o poddaniu zabiegowi ubezpłodnieniu, a w przypadku psów, informacja o poddaniu obowiązkowemu szczepieniu przeciw wściekliźnie.
KROPiK będzie mógł także zawierać informację o zaginięciu zarejestrowanego psa lub kota. KROPiK będzie gromadził informacje o numerach transponderów wszczepionych psom i kotom, w formie rejestru wszczepionych transponderów, w celu zapewnienia niepowtarzalności numerów transponderów wykorzystanych do oznakowania psów i kotów, a także informacje o lekarzach weterynarii znakujących i rejestrujących psy i koty oraz o osobach zgłoszonych ARiMR przez podmioty prowadzące schronisko dla zwierząt, w formie osobnych ewidencji, w celu identyfikacji tych lekarzy weterynarii i tych osób, aby zapewnić im odpowiedni dostęp do KROPiK. Szczegółowy zakres danych, jakie będą gromadzone w KROPiK, jest określony w art. 2 ust. 2 i 3 projektowanej ustawy.

Informacje gromadzone w KROPiK, w tym dane osobowe, będą przetwarzane w celu ograniczenia zjawiska bezdomności psów i kotów, realizacji przez gminy programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt, poboru opłaty od posiadania psów i kontroli realizacji szczepień przeciwko wściekliźnie. Administratorem danych osobowych przetwarzanych w KROPiK będzie ARiMR.

Dane zgromadzone w KROPiK, w tym dane osobowe, będą usuwane po upływie 5 lat od zarejestrowanej daty śmierci psa albo kota albo po upływie 30 lat od zarejestrowanej daty urodzenia psa albo kota, jeżeli data śmierci nie została zarejestrowana, albo po upływie 30 lat od daty zarejestrowania psa albo kota w KROPiK, jeżeli data urodzenia lub śmierci tego psa albo kota nie została zarejestrowana. Przewidziana w projekcie ustawy retencja danych w przypadku nieznanej daty śmierci lub urodzenia psa lub kota jest uzasadniona maksymalnym wiekiem dożywanym przez psy i koty, przedłużonym o 5 lat, podobnie jak to ma miejsce w przypadku zwierząt o znanej dacie śmierci. Takie rozwiązanie zapewni możliwość wykorzystania danych powiązanych z numerami transponderów zarejestrowanych psów i kotów, także po ich śmierci, np. dla celów postępowań karnych, administracyjnych i cywilnych dotyczących tych zwierząt.

Dostęp do danych w KROPiK uzyskają:

1) gminy, Policja, Straż Graniczna, straż gminna (miejska), Inspekcja Weterynaryjna, Prokuratura i sądy, z możliwością przeszukiwania tych danych i wglądu do nich, w celu realizacji ich ustawowych zadań w zakresie niezbędnym do prowadzenia sprawy, a także w celu skontaktowania się z właścicielem psa lub kota lub z podmiotem prowadzącym schronisko;

2) lekarze weterynarii znakujący i rejestrujący psy i koty, w zakresie ograniczonym do wprowadzania danych do KROPiK (w celu rejestracji), ich zmiany i uzupełniania oraz do wglądu do informacji w KROPiK powiązanych z numerem transpondera odczytanym wszczepionego psu lub kotu odczytanego w ramach świadczenia usługi weterynaryjnej lub w celu skontaktowania się z właścicielem psa lub kota;

3) osoby zgłoszone ARiMR przez podmioty prowadzące schroniska, w zakresie ograniczonym do wprowadzania zmian lub uzupełniania danych w KROPiK w przypadkach, o których mowa w art. 8 ust. 5 projektu ustawy, oraz do wglądu do danych w KROPiK powiązanych z odczytanym numerem transpondera wszczepionego psu lub kotu w celu kontaktu z jego właścicielem.

W przypadku lekarzy weterynarii i osób zgłoszonych ARiMR przez podmioty prowadzące schroniska dla zwierząt możliwość wglądu do danych zgromadzonych w KROPiK została istotnie ograniczona – dostęp ten będzie bowiem możliwy wyłącznie jako czynność następująca po odczytaniu numeru transpondera konkretnego zwierzęcia, a w przypadku schronisk dla zwierząt – jako czynność powiązana dodatkowo z podjęciem próby skontaktowania się z właścicielem tego zwierzęcia.

Obowiązek identyfikacji i rejestracji psa lub kota w KROPiK

Nowa ustawa wprowadza obowiązek:

1) znakowania i rejestracji:

a) psów – w terminie do dnia pierwszego szczepienia przeciwko wściekliźnie albo do dnia poprzedzającego dzień przeniesienia własności (np. przed sprzedażą psa z hodowli), jeżeli zdarzenie to nastąpi wcześniej, albo do dnia następującego po dniu przyjęcia do schroniska,

b) kotów – w terminie do dnia poprzedzającego dzień przeniesienia własności albo do dnia następującego po dniu przyjęcia do schroniska,

c) psów i kotów sprowadzonych do Polski (nieoznakowanych transponderem, którego numer identyfikacyjny jest możliwy do odczytania przy użyciu czytnika zgodnego z normą ISO 11785 „Radiowa identyfikacja zwierząt – Koncepcja techniczna”) – w terminie 14 dni od dnia ich wwozu, a w przypadku, gdy były objęte kwarantanną – w terminie 14 dni od dnia zakończenia kwarantanny;

2) rejestracji:

a) oznakowanych psów i kotów sprowadzonych do Polski (jeżeli zostały oznakowane transponderem, którego numer identyfikacyjny jest możliwy do odczytania przy użyciu czytnika zgodnego z normą ISO 11785 „Radiowa identyfikacja zwierząt – Koncepcja techniczna”) – w terminie 14 dni od dnia ich wwozu, a w przypadku, gdy były objęte kwarantanną – w terminie 14 dni od dnia zakończenia kwarantanny,

b) oznakowanych psów i kotów będących zwierzętami laboratoryjnymi w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 465, z późn. zm.) – w terminie 7 dni od dnia ich oznakowania.

Oznakowania psa lub kota (wszczepienia transpondera), o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy, będzie dokonywał lekarz weterynarii wpisany do ewidencji prowadzonej przez ARiMR lub technik weterynarii świadczący usługi weterynaryjne w ramach działalności zakładu leczniczego dla zwierząt, w którym dokonuje się rejestracji psów i kotów.

Wymóg, aby oznakowania dokonywał wyłącznie lekarz weterynarii wpisany do ewidencji ma na celu zapewnienie, aby ten sam lekarz weterynarii, który oznakował zwierzę, mógł je jednocześnie zarejestrować. Wyłącznie bowiem lekarze weterynarii wpisani do tej ewidencji będą mogli rejestrować zwierzęta. Znakowanie i rejestracja powinny być czynnościami bezpośrednio po sobie następującymi. Znakowania będą więc dokonywali wyłącznie lekarze weterynarii wpisani do ewidencji lub technicy weterynarii, jednak wyłącznie ci, którzy świadczą usługi weterynaryjne w ramach działalności zakładu leczniczego dla zwierząt, w którym dokonuje się rejestracji psów i kotów, aby zapewnić możliwość rejestracji tak oznakowanego zwierzęcia w tym samym zakładzie leczniczym dla zwierząt. Uzyskanie przez lekarza weterynarii wpisu do ww. ewidencji nie zostało uzależnione od decyzji jakiegokolwiek organu, ani od spełnienia innych warunków niż wykonywanie zawodu lekarza weterynarii w ramach działalność zakładu leczniczego dla zwierząt, czy złożenie oświadczeń niezbędnych ze względu na ochronę danych osobowych gromadzonych w KROPiK.

W praktyce więc dla uzyskania wpisu do ewidencji wystarczające będzie zgłoszenie ARiMR zamiaru znakowania i rejestracji psów i kotów. Ewidencja umożliwi ARiMR identyfikację lekarzy weterynarii dla zapewnienia im, po uwierzytelnieniu w KROPiK, możliwości wprowadzania do KROPiK danych w celu rejestracji psów i kotów, dostępu do danych zgromadzonych w KROPiK powiązanych z odczytanym numerem transpondera oraz dokonywania zmian i uzupełniania tych informacji. Zgodnie z przepisami projektowanej ustawy czynności te będą wykonywane wyłącznie przez lekarzy weterynarii, stąd podobne rozwiązanie w odniesieniu do techników weterynarii, tj. wymóg wpisania ich do ewidencji, byłoby bezcelowe – ewidencja służy bowiem wyłącznie zapewnieniu dostępu do KROPiK, a takiego dostępu dla techników weterynarii nie przewidziano.

Koszt oznakowania zwierzęcia i jego rejestracji w KROPiK będzie, co do zasady, ponoszony przez właścicieli psów i kotów. Projekt ustawy wprowadza do ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt zmianę usuwającą wszelkie wątpliwości interpretacyjne dotyczące możliwości refundowania przez gminy kosztów znakowania i rejestracji psów i kotów. Gminy będą mogły przewidywać w swoich programach opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt refundację kosztów obowiązkowego oznakowania i rejestracji psów i kotów, stosownie do posiadanych środków finansowych.

Maksymalna opłata za oznakowanie, rejestrację i zmianę lub uzupełnienie danych w KROPiK (w przypadku gdy zmiana lub uzupełnienie nie są dokonywane samodzielnie, lecz przez lekarza weterynarii na wniosek właściciela zwierzęcia) wyniesie 0,56 % przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim roku kalendarzowym ogłoszonego przez Prezesa GUS. Aktualnie ta kwota wynosi 49,86 zł.

Psy używane do celów specjalnych

W ustawie o KOPiK przyjęto odrębne rozwiązanie dotyczące psów używanych w resorcie obrony narodowej i w resorcie spraw wewnętrznych. Minister Obrony Narodowej albo kierownik odpowiedniej służby lub formacji będzie mógł zdecydować o wykreśleniu z KROPiK konkretnych psów używanych w kierowanym przez niego resorcie, służbie lub formacji lub o ograniczeniu dostępu do danych zgromadzonych w KROPiK, powiązanych z konkretnym numerem transpondera. W przypadku skierowania do Prezesa ARiMR wniosku o wykreślenie danego psa z KROPiK, do tego psa nie będą już miały zastosowania przepisy projektowanej ustawy. Pies wykreślony z rejestru będzie mógł zostać ponownie zarejestrowany. W przypadku natomiast wniosku o ograniczenie dostępu do informacji zgromadzonych w KROPiK powiązanych z określonym numerem transpondera, Prezes ARiMR ogranicza w KROPiK dostęp do danych wskazanych we wniosku. W ten sposób można będzie pozostawić w KROPiK dostęp do numeru telefonu kontaktowego bez ujawniania formacji, w jakiej jest używany dany pies, co będzie miało znaczenie w przypadku zaginięcia psa służbowego. Na wniosek tych samych podmiotów Prezes ARiMR cofa wprowadzone ograniczenie, tj. przywraca dostęp w KROPiK do wszystkich danych określonych we wniosku.

Grzywna za brak zaczipowanego psa lub kota

Zgodnie z projektowaną ustawą kontrolę oznakowania i rejestracji psów i kotów będą mogli przeprowadzić funkcjonariusze Policji, straży miejskiej (gminnej) i Inspekcji Weterynaryjnej. Niedopełnienie obowiązku związanego z oznakowaniem i rejestracją psów i kotów będzie podlegało karze grzywny (od 20 zł do 5 tys. zł), a orzekanie w tych sprawach będzie następowało w trybie przepisów ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Przewiduje się również upoważnienie pracowników Inspekcji Weterynaryjnej do nakładania kary grzywny w formie mandatu karnego. W tym celu będzie konieczna zmiana rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie nadania funkcjonariuszom Inspekcji Weterynaryjnej, Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych oraz Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa uprawnień do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego.

Grzywną będą zagrożone w szczególności:
1) Niezapewnienie oznakowania lub rejestracji psa lub kota w terminie,
2) Sprzedaż lub nabycie nieoznakowanego lub niezarejestrowanego psa lub kota,
3) Brak zmiany lub uzupełnienia danych w KROPiK,
4) Uniemożliwienie lub utrudnianie przeprowadzenia kontroli oznakowania i rejestracji psa lub kota,
przez osoby na które spoczywają te obowiązki - tj. właścicieli zwierząt.

Posłowie przyjęli istotne poprawki do ustawy, które zaopiniowała Komisja Nadzwyczajna ds. ochrony zwierząt.

Wśród nich propozycję wprowadzającą maksymalny termin 14 dni na odebranie zwierzęcia ze schroniska lub z domu tymczasowego, po którym zostanie zawiadomiona policja o porzuceniu zwierzęcia.

Ponadto posłowie wprowadzili poprawki zakładające możliwość wydania przez technika weterynarii dokumentu w postaci elektronicznej, potwierdzającego oznakowanie psa lub kota oraz samodzielne pobranie z KROPiK elektronicznego dokumentu potwierdzającego rejestrację psa lub kota (na żądanie może to być wersja papierowa) przez właścicieli zwierząt, a także przez schroniska czy organizacje zapewniające opiekę w domu tymczasowym. Poparcie uzyskała też poprawka umożliwiająca zmianę w rejestrze danych właściciela zwierzęcia (np. nazwiska po ślubie).

Kolejna z przyjętych poprawek wykluczyła penalizację właściciela za adopcję nieoznakowanego zwierzęcia. Karze administracyjnej w wysokości od 0,56 proc. do 200 proc. przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim roku kalendarzowym lub karze grzywny będą podlegały osoby, które wbrew zakazowi wydają takie zwierzęta, a także schroniska i domy tymczasowe.

Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?

Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 lat od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem:
1) art. 20, art. 21 i art. 25, które wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia;
2) art. 12, art. 22 i art. 23 ust. 1, które wchodzą w życie z dniem określonym w komunikacie, o którym mowa w art. 20.

Jak wyjaśnia Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w uzasadnieniu tego projektu ustawa wejdzie w życie po upływie 3 lat od dnia jej ogłoszenia, co jest uzasadnione zakresem prac niezbędnych dla utworzenia KROPiK.
Znakowanie i rejestracja psów i kotów staną się więc obowiązkowe po upływie 3 latach od dnia ogłoszenia tej ustawy w Dzienniku Ustaw. Wcześniej, bo w terminie 14 dni od ogłoszenia ustawy, wejdą w życie przepisy art. 20, art. 21 i art. 25, a z dniem określonym w komunikacie ministra właściwego do spraw rolnictwa – art. 12, art. 22 i art. 23 ust. 1. Wcześniejsze wejście w życie art. 20 jest niezbędne, aby minister właściwy do spraw rolnictwa zyskał podstawę do ogłoszenia komunikatu, w którym zostanie określony dzień wdrożenia rozwiązań technicznych umożliwiających ARiMR prowadzenie w KROPiK ewidencji, o których mowa w art. 12 projektowanej ustawy, umożliwiającej osobom umieszczonym w tych ewidencjach uzyskanie dostępu do KROPiK. Z kolei wcześniejsze wejście w życie art. 21 umożliwi rozpoczęcie prac nad stworzeniem systemu teleinformatycznego do prowadzenia KROPiK oraz ewidencji, o których mowa w art. 12.
Wcześniejsze wejście w życie art. 12, art. 22 i art. 23 ust. 1 wynika z konieczności umożliwienia lekarzom weterynarii zgłoszenia zamiaru znakowania i rejestracji psów i kotów w KROPiK, podmiotom prowadzącym schroniska dla zwierząt zgłoszenie osób, którym należy zapewnić dostęp do KROPiK, a ARiMR przyjęcie tych zgłoszeń, jeszcze przed wejściem w życie obowiązku znakowania i rejestracji. Zgłoszenia będzie można składać od dnia ogłoszonego w komunikacie określonym przez ministra właściwego do spraw rolnictwa. Zgodnie z art. 20 dzień określony w komunikacie nie może przypadać później niż na 3 miesiące przed dniem wejścia w życie ustawy, a sam komunikat zostanie ogłoszony w terminie co najmniej 14 dni przed dniem w nim określonym.

Źródło: Rządowy projekt ustawy o Krajowym Rejestrze Oznakowanych Psów i Kotów - przebieg procedury legislacyjnej w Sejmie.