Niż demograficzny wymusi wprowadzenie zmian w organizacji oświaty. Jak zwykle w takich sytuacjach, będą zarówno wygrani, jak i przegrani. Jakie możliwości będą mieli nauczyciele zagrożeni utratą pracy? Obowiązujące przepisy przewidują szereg rozwiązań i świadczeń, które w zależności od indywidualnych okoliczności dotyczących pracownika będą mogły znaleźć zastosowanie w jego przypadku. Jednym z nich jest świadczenie pomostowe.
- Świadczenia pomostowe w oświacie nadal są dostępne
- O te pieniądze można wnioskować już po 50 roku życia
- Minimum to ok. 1900 złotych, ale przeciętnie już ponad 4200 złotych
Świadczenia pomostowe w oświacie nadal są dostępne
Sytuacja w oświacie jest dynamiczna. Z jednej strony od dawna już głośno mówi się o tym, że brakuje nauczycieli, szczególnie tych z kompetencjami w zakresie przedmiotów ścisłych, a organy prowadzące, a może raczej dyrektorzy szkół, muszą radzić sobie z planowaniem pracy placówek z okrojonym składem kadry nauczycielskiej. Z drugiej natomiast zewsząd słychać głosy o tym, że samorządy szykują się na nadchodzący niż demograficzny, a w placówkach trzeba wprowadzać zmiany. Niektóre z nich są likwidowane, inne łączone czy przekształcane. Jednak bez względu na to, w jakim kierunku mają pójść zmiany zaplanowane przez organy prowadzące, pewne jest jedno – część nauczycieli straciła poczucie bezpieczeństwa i obawia się braku trwałości zatrudnienia. W takich okolicznościach pojawia się uzasadnione pytanie o to, jakie możliwości mają zagrożeni pracownicy? Na to pytanie nie ma uniwersalnej odpowiedzi, bo wiele zależy od lokalizacji, kompetencji nauczyciela, a czasami także jego wieku. Niektóre osoby są w sytuacji, w której nie biorą pod uwagę podjęcia pracy w bardziej odległej lokalizacji czy też zdobycia dodatkowych uprawnień zawodowych, a mają możliwość skorzystania czy to z uprawnień emerytalnych, czy pomostowych i chciałyby to zrobić. W katalogu szczególnych rozwiązań, które przysługują w tym zakresie nauczycielom znajduje się między innymi świadczenie kompensacyjne, które choć jest stopniowo wygaszane, to jednak przez kilka najbliższych lat nadal będzie dostępne dla pedagogów. Kto może z niego skorzystać i na jakich zasadach?
O te pieniądze można wnioskować już po 50 roku życia
Aby nabyć prawo do świadczenia kompensacyjnego, należy spełnić trzy warunki. Pierwszy to osiągnięcie odpowiedniego wieku, innego dla kobiet i mężczyzn, a także dodatkowo zmieniającego się czasem. Aby skorzystać ze świadczenia kompensacyjnego w 2026 r. kobiety muszą osiągnąć wiek 56 lat, a mężczyźni 61. W 2027 roku ta granica wzrośnie odpowiednio do 57 i 62 lat, w 2029 roku do 58 i 63 lat, a w 2031 roku do 59 i 64 lat. Drugi warunek to posiadanie wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego 30 lat, w tym 20 lat wykonywania pracy „nauczycielskiej” w określonego rodzaju placówkach w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć. Placówki, w których należy wykonywać pracę, aby należeć do grona uprawnionych do omawianego świadczenia to: publiczne i niepubliczne przedszkola, publiczne i niepubliczne szkoły z wyjątkiem niepublicznych szkół nieposiadających uprawnień szkoły publicznej, publiczne i niepubliczne placówki kształcenia ustawicznego, młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze, specjalne ośrodki wychowawcze dla dzieci i młodzieży, które wymagają specjalnej organizacji nauki oraz szczególnych metod pracy i wychowania, określone ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze, placówki, które zapewniają uczniom opiekę i wychowanie w czasie, gdy uczą się poza miejscem, w którym mieszkają na stałe. Trzeci warunek to rozwiązanie stosunku pracy.
Minimum to ok. 1900 złotych, ale przeciętnie już ponad 4200 złotych
Rozważając możliwość skorzystania z tego rozwiązania należy pamiętać o tym, że nie ma jednej z góry ustalonej wysokości przedmiotowego świadczenia. Podobnie jak w przypadku świadczeń emerytalnych, jego wysokość jest uzależniona od indywidualnej sytuacji świadczeniobiorcy. Określona jest jednak dolna granica na poziomie wysokości minimalnej emerytury (po marcowej waloryzacji z 2026 r. jest to 1978,49 zł brutto, a na rękę ok. 1800 zł). Jak wynika z danych publikowanych przez ZUS, w lutym 2026 r. nauczycielskie świadczenia kompensacyjne pobierało 9,6 tys. osób, a jego średnia wysokość wyniosła 4207,63 zł. I choć wysokość świadczenia rośnie, to liczba pobierających je osób spada. Z danych ZUS wynika bowiem, że w styczniu 2026 r. -świadczenie pobierało 9,8 tys. osób, ale jego przeciętna wysokość wyniosła 4188,63 zł. Z kolei w lutym 2025 r. liczby te wynosiły odpowiednio 11,5 tys. osób i 3981,54 zł, w lutym 2024 r. 12,7 tys. osób i 3562,96 zł, a w lutym 2023 r., 13,4 tys. osób i 3018,90 zł, a w lutym 2022 r. - 13,8 tys. osób i 2650,26 zł.
art. 5 ustawy z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (j.t. Dz.U. z 2025 r. poz. 174)