Zasiłek chorobowy dla zleceniobiorcy rządzi się innymi zasadami niż w przypadku pracowników. Najwięcej problemów sprawia ustalenie podstawy świadczenia oraz jego rozliczenie podatkowe. Czy od zasiłku trzeba pobrać zaliczkę na PIT, kto jest do tego zobowiązany i jakie błędy najczęściej popełniają płatnicy? Wyjaśniamy zasady obowiązujące w 2026 roku.
- Ogólne zasady przyznawania zasiłku chorobowego
- Wysokość zasiłku chorobowego
- Okres zasiłkowy i zasiłek po ustaniu zlecenia
- Wypłata zasiłku chorobowego
- Ustalanie podstawy wymiaru i jej wykazanie w dokumentach ZUS
- Naliczanie zaliczki – zleceniobiorca i przedsiębiorca
- Rozliczenie podatkowe zasiłku chorobowego według statusu ubezpieczonego i podmiotu wypłacającego
- Interpretacje, orzecznictwo i przypadki z praktyki
Obsługa zleceniobiorcy na dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym należy do najbardziej kłopotliwych zadań w biurze rachunkowym. Jak zauważa Iwona Sikorska, specjalistka ds. księgowości w Systim, w praktyce największe problemy pojawiają się nie przy samym ustaleniu prawa do zasiłku, lecz przy wyliczeniu jego podstawy i prawidłowym rozliczeniu podatkowym. Reguły ustalania podstawy wymiaru zasiłku odbiegają od pracowniczych, a w warstwie podatkowej najczęstszym źródłem błędów jest pytanie pozornie banalne: czy od zasiłku w ogóle pobiera się zaliczkę na PIT i kto ma to zrobić. Pomyłka w tym miejscu oznacza albo bezprawne uszczuplenie świadczenia, albo zarzut niedopełnienia obowiązków płatnika. Poniżej porządkujemy zasady tak, by księgowy mógł je bezpiecznie zastosować na liście płac, w deklaracjach ZUS oraz w informacji PIT-11.
Ogólne zasady przyznawania zasiłku chorobowego
Punktem wyjścia jest dobrowolność ubezpieczenia. Z tytułu umowy zlecenia zleceniobiorca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu, natomiast do ubezpieczenia chorobowego przystępuje wyłącznie na własny wniosek (art. 11 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; dalej ustawa systemowa). Konsekwencje są praktyczne:
- składka chorobowa wynosi 2,45 proc. podstawy i to jej opłacanie otwiera prawo do świadczeń,
- do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego nie zgłosi się zleceniobiorcy, który z tytułu umowy zlecenia nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, np. osoby zatrudnionej równolegle na etacie z wynagrodzeniem co najmniej minimalnym,
- objęcie ubezpieczeniem następuje od dnia wskazanego w zgłoszeniu ZUS ZUA, nie wcześniej niż od dnia jego złożenia, chyba że zgłoszenie nastąpiło w ciągu siedmiu dni od powstania tytułu (art. 14 ust. 1 i 1a ustawy systemowej).
Samo opłacanie składki nie wystarcza, by od razu korzystać z ochrony. Zleceniobiorcę obowiązuje bowiem okres wyczekiwania, znacznie dłuższy niż pracownika:
- 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia – przy ubezpieczeniu obowiązkowym,
- 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego – przy ubezpieczeniu dobrowolnym, a więc dla zleceniobiorcy (art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, dalej: ustawa zasiłkowa).
Do 90 dni wlicza się poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeśli przerwa nie przekroczyła 30 dni (art. 4 ust. 2 ustawy zasiłkowej). Bez okresu wyczekiwania zasiłek przysługuje m.in. absolwentom zgłoszonym w ciągu 90 dni od ukończenia nauki, w razie wypadku w drodze do pracy lub z pracy oraz osobom z co najmniej dziesięcioletnim stażem obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego (art. 4 ust. 3 ustawy zasiłkowej).
Jeżeli zleceniobiorca zachoruje jeszcze w trakcie biegu okresu wyczekiwania, za dni przypadające przed upływem 90. dnia nie otrzyma świadczenia, ale ten czas zalicza się do stażu. Przerwa w ubezpieczeniu dłuższa niż 30 dni (typowa przy zleceniach zawieranych na następujące po sobie okresy z luką) zrywa ciągłość i każe liczyć okres wyczekiwania od nowa.
Wysokość zasiłku chorobowego
Po spełnieniu warunków do nabycia prawa do świadczenia trzeba ustalić jego wysokość. Co do zasady miesięczny zasiłek chorobowy wynosi 80 proc. podstawy wymiaru. Dotyczy to także zleceniobiorcy objętego dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym
Od tej reguły ustawa przewiduje jednak ważne wyjątki. Zasiłek wynosi 100 proc. podstawy wymiaru, jeżeli niezdolność do pracy:
- przypada w okresie ciąży,
- powstała wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy,
- powstała wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów albo zabiegowi pobrania komórek, tkanek lub narządów.
Dla zleceniobiorcy praktyczny skutek jest taki sam jak u pracownika: po ustaleniu podstawy wymiaru świadczenia płatnik stosuje odpowiednią stawkę procentową — najczęściej 80 proc., a w wymienionych przypadkach 100 proc. Dopiero tak obliczoną kwotę wykazuje się w dokumentach zasiłkowych i rozliczeniowych.
Okres zasiłkowy i zasiłek po ustaniu zlecenia
Zasiłek chorobowy nie przysługuje bezterminowo. Okres zasiłkowy wynosi co do zasady 182 dni. Dłuższy limit - 270 dni - stosuje się wtedy, gdy niezdolność do pracy została spowodowana gruźlicą albo przypada w okresie ciąży.
Do jednego okresu zasiłkowego wlicza się wszystkie okresy nieprzerwanej niezdolności do pracy. Wlicza się także poprzednie okresy niezdolności, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 60 dni. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy po przerwie niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży - wówczas otwiera się nowy okres zasiłkowy.
Osobne znaczenie ma choroba po ustaniu tytułu ubezpieczenia, czyli np. po zakończeniu umowy zlecenia. Jeżeli niezdolność do pracy powstała jeszcze w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego i trwa nieprzerwanie po ustaniu zlecenia, zasiłek może być wypłacany także za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia. Zasiłek chorobowy po ustaniu ubezpieczenia może przysługiwać, jeżeli niezdolność do pracy trwała bez przerwy co najmniej 30 dni i powstała:
- nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego,
- albo nie później niż w ciągu 3 miesięcy od ustania tytułu, jeżeli chodzi o chorobę zakaźną o okresie wylęgania dłuższym niż 14 dni albo inną chorobę, której objawy ujawniają się po czasie dłuższym niż 14 dni od początku choroby.
Po ustaniu ubezpieczenia zasiłek przysługuje jednak krócej - zasadniczo nie dłużej niż przez 91 dni. Limit 91 dni nie dotyczy niezdolności do pracy spowodowanej gruźlicą, przypadającej w okresie ciąży ani powstałej w związku z badaniami lub zabiegiem pobrania komórek, tkanek albo narządów od dawcy. W tych przypadkach zastosowanie mogą mieć dłuższe limity wynikające z ogólnego okresu zasiłkowego.
Wypłata zasiłku chorobowego
O tym, kto wypłaca zasiłek, decyduje liczba ubezpieczonych zgłaszanych przez płatnika składek (art. 61 ustawy zasiłkowej):
- powyżej 20 osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego– zasiłek ustala i wypłaca sam zleceniodawca, rozliczając się następnie z ZUS,
- do 20 osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego włącznie – zasiłek wypłaca bezpośrednio ZUS.
Liczbę osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego ustala się na rok kalendarzowy według stanu na 30 listopada poprzedniego roku. Jeżeli płatnik składek na ten dzień nie zgłaszał nikogo do ubezpieczenia chorobowego, liczbę ubezpieczonych ustala się według stanu na pierwszy miesiąc, w którym dokonał takiego zgłoszenia.
Wypłata realizowana przez zleceniodawcę ma wyłącznie charakter techniczny, bo środki i tak pochodzą z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Od 2022 r. nieterminowe opłacenie składki nie powoduje już automatycznego ustania dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Odrębny mechanizm blokady wypłaty z powodu zadłużenia składkowego dotyczy przede wszystkim osób będących płatnikami składek na własne ubezpieczenia, np. przedsiębiorców. Nie należy go utożsamiać z sytuacją typowego zleceniobiorcy, za którego składki rozlicza zleceniodawca.
Ustalanie podstawy wymiaru i jej wykazanie w dokumentach ZUS
Reguła ogólna jest prosta, ale jej zastosowanie u zleceniobiorcy bywa zaskakujące:
- podstawę stanowi przeciętny miesięczny przychód za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc niezdolności (art. 48 ust. 1 ustawy zasiłkowej),
- przychód pomniejsza się o 13,71 proc. podstawy wymiaru składki chorobowej, czyli o równowartość składek finansowanych przez ubezpieczonego: emerytalnej 9,76 proc., rentowej 1,5 proc. i chorobowej 2,45 proc. (art. 3 pkt 4 ustawy zasiłkowej),
- przy stażu krótszym niż 12 miesięcy bierze się pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, przy czym za pełny uznaje się miesiąc, w którym objęcie nastąpiło pierwszego dnia,
- miesiąc, w którym ubezpieczenie rozpoczęto w trakcie (np. od 16. dnia), do średniej nie wchodzi, a podstawę składek za ten miesiąc stanowi przychód faktyczny, bez proporcjonalnego pomniejszania.
Kluczowa różnica wobec pracowników dotyczy uzupełniania podstawy:
- u zleceniobiorcy nie uzupełnia się przychodu do kwoty „za pełny miesiąc"; przyjmuje się kwotę faktycznie uzyskaną (art. 50 ustawy zasiłkowej),
- miesiąc, w którym z przyczyn usprawiedliwionych przepracowano mniej niż połowę, wyłącza się; gdy przepracowano co najmniej połowę, miesiąc trafia do średniej z kwotą realnie uzyskaną, co podstawę obniża,
- uzupełnienie jest dopuszczalne tylko wyjątkowo: gdy niezdolność powstała w pierwszym pełnym miesiącu ubezpieczenia albo w drugim, gdy pierwszy był niepełny (art. 49 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy zasiłkowej); przy stawce godzinowej, akordowej lub prowizyjnej przyjmuje się wówczas przeciętny przychód innych zleceniobiorców wykonujących u płatnika podobne umowy.
Trzeba też pamiętać o górnym limicie: podstawa wymiaru składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe nie może w miesiącu przekroczyć 250 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, co ogranicza podstawę zasiłku u najlepiej zarabiających.
Jak wyjaśnia Iwona Sikorska, specjalistka ds. księgowości w Systim, w praktyce najwięcej błędów pojawia się przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczenia u osób pracujących na umowach zlecenia. W przeciwieństwie do pracowników nie stosuje się tutaj automatycznego uzupełniania przychodu do pełnego miesiąca, dlatego nawet pozornie niewielkie różnice w przebiegu ubezpieczenia mogą wpływać na wysokość zasiłku. W przypadku zlecenia co do zasady przyjmuje się kwotę faktycznie uzyskaną. To jedna z najczęściej pomijanych różnic między rozliczeniem pracownika a zleceniobiorcy - podkreśla Iwona Sikorska.
Przykład 1. Stała kwota miesięczna
Zleceniobiorca podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od ponad roku i przez 12 miesięcy poprzedzających miesiąc choroby uzyskiwał stałe miesięczne wynagrodzenie w wysokości 5000 zł. W czerwcu 2026 r. choruje przez osiem dni.
- podstawa wymiaru: 5000 zł – (5000 zł × 13,71 proc.) = 4314,50 zł,
- stawka dzienna: 4314,50 zł : 30 = 143,82 zł; × 80 proc. = 115,06 zł,
- zasiłek za osiem dni: 115,06 zł × 8 = 920,48 zł.
Przykład 2. Zmienne zarobki, krótszy staż
Zleceniobiorca rozpoczął ubezpieczenie chorobowe od 1 marca 2026 r. (pierwszy dzień miesiąca), wynagradzany stawką godzinową. w marcu, kwietniu i maju zleceniobiorca wykonywał zlecenie przez pełne miesiące i nie miał usprawiedliwionych absencji wpływających na podstawę.
Przychód: marzec 6000 zł, kwiecień 4800 zł, maj 5400 zł. Niezdolność w czerwcu 2026 r., 10 dni.
- przychód po pomniejszeniu o 13,71 proc.: 5177,40 zł + 4141,92 zł + 4659,66 zł,
- podstawa: 13 978,98 zł : 3 = 4659,66 zł,
- stawka dzienna: 4659,66 zł : 30 = 155,32 zł; × 80 proc. = 124,26 zł,
- zasiłek za 10 dni: 1242,60 zł.
Dla biura rachunkowego równie istotne jest prawidłowe wykazanie absencji w raportach ZUS:
- gdy zleceniobiorca choruje przez cały miesiąc i za ten miesiąc nie otrzymuje wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek – wykazuje się go wyłącznie w raporcie ZUS RSA, z kodem tytułu ubezpieczenia 04 11 xx oraz kodem świadczenia/przerwy 313, właściwym dla zasiłku chorobowego z ubezpieczenia chorobowego,
- gdy zleceniobiorca choruje przez część miesiąca, a za pozostałą część otrzymuje wynagrodzenie – należy sporządzić dwa raporty: ZUS RCA, z podstawą wymiaru składek od wypłaconego wynagrodzenia, oraz ZUS RSA, z kodem tytułu ubezpieczenia 04 11 xx, kodem świadczenia/przerwy 313 i okresem zwolnienia lekarskiego.
Naliczanie zaliczki – zleceniobiorca i przedsiębiorca
Cały spór rozstrzyga prawidłowa kwalifikacja źródła przychodu:
- wynagrodzenie z umowy zlecenia to przychód z działalności wykonywanej osobiście (art. 10 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 13 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, dalej: ustawa o PIT), od którego zleceniodawca pobiera zaliczkę na podstawie art. 41 ustawy o PIT,
- zasiłek chorobowy to przychód z innych źródeł (art. 20 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT) i to przesądza o sposobie rozliczenia.
Obowiązek poboru zaliczki od zasiłku obciąża zakłady pracy, czyli podmioty wypłacające przychody ze stosunku pracy i pokrewnych oraz zasiłki wypłacane przez te zakłady (art. 32 ust. 1 ustawy o PIT). Zleceniodawca nie jest wobec zleceniobiorcy zakładem pracy, dlatego:
- wypłaca zasiłek w pełnej kwocie brutto, bez potrącania zaliczki, składek społecznych i zdrowotnej,
- nie stosuje kosztów uzyskania przychodu ani kwoty zmniejszającej podatek,
- wykazuje świadczenie w informacji PIT-11, w części F „Informacja o wysokości przychodów, o których mowa w art. 20 ust. 1 ustawy", z zaliczką równą zero.
Gdy zasiłek wypłaca ZUS (płatnik zgłasza do ubezpieczenia chorobowego do 20 osób), rozliczenie wygląda inaczej:
- ZUS jako organ rentowy pobiera zaliczkę (art. 34 ustawy o PIT),
- ubezpieczony otrzymuje informację PIT-11A, w której ujęto kwotę zasiłku i pobraną zaliczkę,
- zleceniodawca nie ujmuje wówczas zasiłku w swoim PIT-11.
W przypadku przedsiębiorcy reguła jest jednolita: zasiłek zawsze wypłaca ZUS, pobierając zaliczkę i wystawiając PIT-11A; podstawę zasiłku stanowi zadeklarowana podstawa wymiaru składki chorobowej, również pomniejszona o 13,71 proc.
Rozliczenie podatkowe zasiłku chorobowego według statusu ubezpieczonego i podmiotu wypłacającego
Kto otrzymuje zasiłek | Kto wypłaca | Pobór zaliczki przy wypłacie | Dokument |
Pracownik | Pracodawca* | tak (art. 32 ust. 1) | PIT-11 |
Zleceniobiorca | zleceniodawca (powyżej 20 osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego) | nie | PIT-11, część F |
Zleceniobiorca | ZUS (do 20 osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego) | tak (art. 34) | PIT-11A |
Przedsiębiorca | ZUS | tak (art. 34) | PIT-11A |
*W przypadku pracownika tabela zakłada sytuację, w której zasiłek wypłaca pracodawca będący płatnikiem zasiłków. Jeżeli zasiłek pracownika wypłaca bezpośrednio ZUS, rozliczenie podatkowe następuje analogicznie jak przy świadczeniach wypłacanych przez organ rentowy, z poborem zaliczki i informacją PIT-11A/PIT-40A.
Punkty wspólne dla zleceniobiorcy i przedsiębiorcy: zasiłek to zawsze przychód z innych źródeł, nie przysługują od niego koszty uzyskania, a opodatkowanie następuje według skali w zeznaniu rocznym (PIT-36 lub PIT-37). Różnica sprowadza się do tego, kto wypłaca świadczenie i czy pobiera zaliczkę.
Kwestia opodatkowania zasiłku chorobowego zleceniobiorcy nadal budzi wiele wątpliwości. Jak podkreśla Iwona Sikorska, specjalistka ds. księgowości w Systim, zleceniodawca nie występuje w tym przypadku jako zakład pracy, dlatego nie pobiera zaliczki na PIT od wypłacanego świadczenia. Brak zaliczki przy wypłacie nie oznacza jednak, że świadczenie jest zwolnione z podatku. Obowiązek jego rozliczenia pojawia się dopiero przy składaniu zeznania rocznego.
Przykład 3. Wynagrodzenie i zasiłek u jednego płatnika
Zleceniodawca jest płatnikiem zasiłków, ponieważ zgłasza do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 osób. W danym miesiącu wypłaca zleceniobiorcy powyżej 26. roku życia, który nie złożył PIT-2, wynagrodzenie z umowy zlecenia w wysokości 4000 zł brutto oraz zasiłek chorobowy w wysokości 1500 zł.
- od wynagrodzenia 4000 zł: składki społeczne finansowane przez zleceniobiorcę wynoszą 548,40 zł, składka zdrowotna 310,64 zł, koszty uzyskania przychodu 20 proc. wynoszą 690,32 zł, a zaliczka PIT, liczona od podstawy 2761 zł, wynosi 331 zł; do wypłaty z wynagrodzenia pozostaje 2809,96 zł,
- od zasiłku chorobowego 1500 zł zleceniodawca nie pobiera składek społecznych, składki zdrowotnej ani zaliczki na PIT; zasiłek wypłaca więc w kwocie brutto, tj. 1500 zł,
- w PIT-11 wynagrodzenie z umowy zlecenia należy wykazać w części dotyczącej działalności wykonywanej osobiście, wraz z pobraną zaliczką, natomiast zasiłek chorobowy 1500 zł - jako przychód z innych źródeł, z zaliczką równą zero,
- skutek: podatek od zasiłku nie zostaje pobrany w trakcie roku przez zleceniodawcę. Zasiłek zostanie rozliczony dopiero w zeznaniu rocznym zleceniobiorcy i może zwiększyć podatek roczny, zwiększyć kwotę do dopłaty albo zmniejszyć zwrot podatku.
Samowolne potrącenie zaliczki z kwoty zasiłku zleceniobiorcy to bezprawne uszczuplenie świadczenia, a jednocześnie błąd w PIT-11 i PIT-4R. Z drugiej strony pominięcie zasiłku w PIT-11 (gdy wypłacał go zleceniodawca) może oznaczać sporządzenie nierzetelnej informacji podatkowej i rodzić ryzyko odpowiedzialności (zob. KKS) – mimo że samej zaliczki nie pobiera się.
Osobnej uwagi wymaga ulga dla młodych. Zwolnienie z PIT przychodów osób do 26. roku życia obejmuje wynagrodzenia z umów zlecenia (art. 21 ust. 1 pkt 148 ustawy o PIT), ale nie obejmuje zasiłków chorobowych. Młody zleceniobiorca, którego wynagrodzenie jest zwolnione, i tak rozliczy oraz opodatkuje otrzymany zasiłek jako przychód z innych źródeł.
Interpretacje, orzecznictwo i przypadki z praktyki
Linia interpretacyjna w sprawie braku poboru zaliczki przez zleceniodawcę jest utrwalona i potwierdzona także w bieżącej praktyce 2025–2026. Jej fundamentem pozostaje interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 7 listopada 2019 r. (sygn. 0115-KDIT2-2.4011.357.2019.1.MU):
- wnioskodawca wypłacający zasiłki z racji zgłaszania do ubezpieczenia chorobowego ponad 20 osób twierdził, że musi pobierać zaliczkę,
- organ uznał to stanowisko za nieprawidłowe: obowiązek poboru zaliczki dotyczy wyłącznie zasiłków wypłacanych pracownikom,
- od zasiłków zleceniobiorców zleceniodawca zaliczki nie pobiera, a jedynie wystawia PIT-11.
Stanowisko to powiela aktualna baza pytań i odpowiedzi KIS, która wprost wskazuje wykazanie zasiłku zleceniobiorcy w części F informacji PIT-11.
W zakresie ustalania podstawy wymiaru przełomowe znaczenie zachowuje wyrok Sądu Najwyższego z 10 lipca 2024 r. (sygn. akt I USKP 26/24):
- zleceniobiorca ze stawką godzinową 14,60 euro rozpoczął ubezpieczenie chorobowe od 1 października, a już 4 października stał się niezdolny do pracy, nie osiągając w tym jedynym branym pod uwagę miesiącu żadnego przychodu,
- ZUS przyznał zasiłek, ale ustalił jego podstawę na 0 zł,
- Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną organu: przy stawce godzinowej należało zastosować art. 49 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej i przyjąć przeciętny przychód innych ubezpieczonych (5723,82 zł); świadczenie w wysokości 0 zł wypaczałoby cel ubezpieczenia społecznego.
Granice utraty prawa do zasiłku po ustaniu zatrudnienia wyznacza wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2018 r. (sygn. akt III UZP 5/18), konsekwentnie stosowany przez sądy powszechne także w 2025 r. (np. wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 3 czerwca 2025 r., sygn. akt VI Ua 18/25):
- co do zasady zasiłek po ustaniu tytułu nie przysługuje, jeżeli ubezpieczony kontynuuje lub podejmuje działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia ubezpieczeniem chorobowym (art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej),
- jednak marginalny dochód z drobnego zlecenia (w sprawie III UZP 5/18 – od 10 zł do kilkuset złotych miesięcznie), niezapewniający realnego źródła utrzymania, nie pozbawia prawa do zasiłku za cały okres niezdolności,
- praktyka sądów bada faktyczne wykonywanie działalności, a nie samo formalne trwanie umowy.
Z kolei wykonywanie pracy zarobkowej w trakcie zwolnienia lekarskiego skutkuje utratą prawa do zasiłku za cały okres zwolnienia od pracy (art. 17 ustawy zasiłkowej). Od 13 kwietnia 2026 r. przepisy doprecyzowują jednak, że pracą zarobkową jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od podstawy prawnej jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy albo zleceniodawcy. Oceniając zachowanie zleceniobiorcy na L4, trzeba więc badać nie tylko samo istnienie umowy, ale faktyczne wykonywanie czynności, ich charakter, cel oraz wpływ na leczenie lub rekonwalescencję.
W codziennej obsłudze biura rachunkowego najczęściej powracają następujące sytuacje:
- zlecenia zawierane na następujące po sobie okresy z przerwą dłuższą niż 30 dni, zrywającą okres wyczekiwania,
- niepełny pierwszy miesiąc ubezpieczenia, którego nie uwzględnia się w średniej,
- równoległe tytuły (umowa o pracę i zlecenie), w których ustanie jednego z nich nie zawsze oznacza ustanie tytułu do ubezpieczenia chorobowego.
Od 1 stycznia 2026 r. w sektorze publicznym, a od 1 maja 2026 r. u pracodawców spoza sektora publicznego, okresy wykonywania umów zlecenia oraz prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej są wliczane do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Zmiana nie dotyczy zasad ustalania prawa do zasiłku chorobowego ani podstawy jego wymiaru, ale może mieć znaczenie przy kompleksowej obsłudze klienta, zwłaszcza gdy zleceniobiorca podejmuje albo kontynuuje zatrudnienie pracownicze.
Podstawa prawna:
• art. 11 ust. 2, art. 14 ust. 1 i 1a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 199)
• art. 3 pkt 4, art. 4, art. 7, art. 13 ust. 1 pkt 2, art. 17, art. 48, art. 49, art. 50, art. 61 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 854)
• art. 10 ust. 1 pkt 2 i 9, art. 13 pkt 8, art. 20 ust. 1, art. 21 ust. 1 pkt 148, art. 32 ust. 1, art. 34, art. 41, art. 42a ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 592)
Powołane orzecznictwo:
• wyrok Sądu Najwyższego z 10 lipca 2024 r., sygn. akt I USKP 26/24
• wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2018 r., sygn. akt III UZP 5/18
• wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 3 czerwca 2025 r., sygn. akt VI Ua 18/25
Powołane interpretacje:
• interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 7 listopada 2019 r., sygn. 0115-KDIT2-2.4011.357.2019.1.MU
• interpretacja indywidualna ZUS z 26 września 2025 r., sygn. DI/200000/43/768/2025
Sławomir Biliński
Systim