Stan zdrowia rodzica może wpłynąć na wysokość alimentów na dziecko. W jakim stopniu? Zależy to od konkretnej sytuacji.
- Jak niepełnosprawność rodzica wpływa na zakres obowiązku alimentacyjnego?
- Kiedy rodzic może uchylić się od alimentów?
- Co w sytuacji, gdy tylko rodzic z niepełnosprawnością utrzymuje dziecko?
- Podsumowanie
Jak niepełnosprawność rodzica wpływa na zakres obowiązku alimentacyjnego?
Przede wszystkim nie ma przepisu, który w sposób szczegółowy regulowałby tę kwestię. W każdej sprawie zastosowanie mają ogólne zasady Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z nimi, zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości rodzica.
W orzecznictwie przyjmuje się, iż usprawiedliwione potrzeby dziecka to takie, których zaspokojenie zapewni mu prawidłowy rozwój odpowiedni do jego wieku i uzdolnień. Sąd Najwyższy w swoich wytycznych wskazuje, iż możliwości rodzica określają zarobki i dochody jakie uzyskiwałby przy pełnym wykorzystaniu swoich sił fizycznych i umysłowych, nie zaś rzeczywiste zarobki i dochody.
Jak do tego podchodzą sądy? Oto przykłady:
„Pozwany prowadzi działalność gospodarczą, ma na utrzymaniu córkę w wieku sześciu lat. (…) Ponadto, pozwany posiada także majątek w postaci nieruchomości. Oczywiście Sąd miał na uwadze, iż pozwany jest po zabiegach operacyjnych, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, niemniej jednak powyższe nie powoduje, iż pozwany nie może łożyć na utrzymanie swojej córki więcej niż dotychczasowe (…) zł” – uznał przykładowo Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim w wyroku z 29 grudnia 2023 r. (II Ca 1005/23).
„Pozwana wprawdzie jest osobą bezrobotną ze zdiagnozowanymi (…), nie posiada jednak orzeczenia o całkowitej lub choćby częściowej niezdolności do pracy. Ponadto jako osoba z lekkim stopniem niepełnosprawności może pracować w podstawowym wymiarze czasu pracy. Nie może jedynie wykonywać pracy w godzinach nadliczbowych i porze nocnej. Zatem nie ma obiektywnym przeszkód, które uniemożliwiałyby jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia” – podkreślił Sąd Rejonowy w Grudziądzu w uzasadnieniu wyroku z 13 czerwca 2022 r. (III RC 455/21).
Według Sądu Najwyższego, możliwości świadczenia alimentów nie ma ten, kto nie posiada majątku, nie jest ze względu na stan zdrowia zdolny do pracy zarobkowej i nie otrzymuje świadczeń.
Kiedy rodzic może uchylić się od alimentów?
Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. Stanowi o tym art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Samo osiągnięcie pełnoletności nie zwalnia rodzica z obowiązku płacenia alimentów. Gdy jednak dorosłe dziecko nie stara się, by poprawić swoją sytuację, a ma takie możliwości, to często są podstawy, by obniżyć lub uchylić alimenty.
Co w sytuacji, gdy tylko rodzic z niepełnosprawnością utrzymuje dziecko?
W szczególnie trudnej sytuacji może znaleźć się rodzic, który stara się utrzymywać dziecko pomimo własnej niepełnosprawności i nie otrzymuje pomocy ze strony drugiego rodzica. W określonych przypadkach można wówczas wnosić o alimenty od krewnych zobowiązanych w dalszej kolejności, czyli np. od dziadków niepłacącego rodzica.
Jest to możliwe, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych dziecku środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
„Matka powódek wykorzystuje swoje możliwości zarobkowe, zważywszy zwłaszcza na jej częściową niezdolność do pracy. Należy podkreślić, że matka powódek spełnia swój obowiązek alimentacyjny w większości przez osobiste starania opiekuńczo-wychowawcze, ponieważ sprawuje wyłączną pieczę nad córkami. Nie ulega wątpliwości, iż matka małoletnich powódek dokłada wszelkich starań, aby zapewnić córkom realizację ich potrzeb, nie mniej nie jest ona w stanie w pełni i bez pomocy innych zapewnić im sytuacji bytowej takiej, aby małoletnie nie pozostawały w niedostatku. Zważywszy na to, że matka małoletnich powódek nie jest w stanie w całości zaspokoić potrzeb córek, pomimo odpowiedniej staranności i wykorzystania wszystkich możliwości zarobkowych, Sąd Rejonowy prawidłowo uznał, że subsydiarny obowiązek dalszych krewnych – dziadków ojczystych został zaktualizowany” – czytamy w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z 9 sierpnia 2024 r. (II Ca 822/23).
Podsumowanie
Nie zawsze niepełnosprawność uniemożliwia osiąganie dochodów z pracy czy z majątku. Jeśli tak jest, to warto ten fakt jak najlepiej udowodnić przed sądem np. odpowiednim orzeczeniem, zaświadczeniami lekarskimi itp. W każdej sprawie sąd bada zarówno możliwości rodzica, jak i potrzeby dziecka. Z tego powodu w praktyce rozstrzygnięcia mogą się różnić.
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (j. t. Dz.U. z 2026 r., poz. 236);
Uchwała Pełnego Składu Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1987 r. w sprawie wytycznych w zakresie wykładni prawa i praktyki sądowej w sprawach o alimenty (M. P. z 1988 r., nr 6, poz. 60).
Polecamy: INFORLEX Pomoc społeczna