Wnioski o przyznanie punktów (poziom potrzeby wsparcia) złożone w 2024 r. i 2025 r. WZON rozpatrywały z często 1,5 rocznym opóźnieniem. Nie powodowało to protestów osób niepełnosprawnych i opiekunów bo za ten okres (nawet 1,5 roku) ZUS wypłacał wyrównanie. Dla wniosków złożonych we WZON w 2026 r. wyrównania za 1,5 roku opóźnienia urzędników (bo przecież winna nie jest osoba niepełnosprawna) wyniosą 0 zł. Tak, nie jest to błąd w artykule - 0 zł.
- Daty decydują o wszystkim
- Z przepisów wynikają dwie ścieżki prawne dla odzyskania wyrównania - jedna przeciwko ZUS, druga przeciwko WZON
- Pierwsza ścieżka - sprawa w sądzie przeciwko WZON
- Druga ścieżka to spór z ZUS
Daty decydują o wszystkim
Powodem tej zmiany postępowania ZUS jest jedna data. ZUS wypłaca pieniądze tylko od daty wskazanej w decyzji WZON o punktach. WZON zmieniły tą datę. Dziś jest to w praktyce data badania osoby niepełnoprawnej przez specjalistów od punktów. Dla wniosków z 2024 r. i 2025 r. była to data złożenia wniosku o takie badanie i decyzję. W praktyce nie mamy żadnej zmiany postępowania ZUS, a zmianę postępowania WZON.
Badanie we WZON osoby niepełnosprawnej odbyło się 24 czerwca 2026 r. Tego dnia wydano też decyzję WZON o poziomie potrzeby wsparcia. Wniosek został złożony w styczniu 2026 r. Za okres styczeń - maj 2026 r. osoba niepełnosprawna nie otrzyma nic - żadnego wyrównania. Gdyby obowiązywały zasady dla 2024 r. i 2025 r. ZUS wypłaciłby wyrównanie odpowiadające kwotom świadczenia wspierającego.
Dlaczego ZUS i WZON tak robi a przedstawiliśmy w dwóch poniższych artykułach.
Z przepisów wynikają dwie ścieżki prawne dla odzyskania wyrównania - jedna przeciwko ZUS, druga przeciwko WZON
Obie są precedensowe i w obu osoba niepełnosprawna jest tą stroną procesu, która ma niewielkie szanse na wygraną (jak to przy precedensach). Spodziewam się, ze spowoduje to, ze znikoma część osób poszkodowanych wejdzie w spór sądowy z WZON i ZUS. Większość osób niepełnosprawnych zaakceptuje utratę wyrównania. Doprowadzać to będzie moim zdaniem do sytuacji patologicznych takich jak w przykładzie:
W 2026 r. osoba niepełnosprawna złożyła wniosek we WZON o rozpoczęcie procedury przyznania punktów (poziom potrzeby wsparcia). Sprawa trwała 15 miesięcy. Na decyzji wydanej w lipcu 2027 r. WZON umieścił adnotacje „poziom potrzeby wsparcia ustala się od lipca 2027 r.” Jest to data stanięcia przed WZON osoby niepełnosprawnej i tego dnia od razu została wydana decyzja. Za okres 15 miesięcy opóźnienia ZUS nie wypłaci żadnych pieniędzy. Niewątpliwie jest to sytuacja naruszająca normy społeczne w relacji petent/urząd.
Pierwsza ścieżka - sprawa w sądzie przeciwko WZON
Skoro ZUS patrzy na daty w decyzji WZON o punktach, to - dla odzyskania wyrównania - trzeba je "przesunąć" na moment złożenia wniosku.
Podstawą takiego przesunięcia być może stanie się dla sądów art. 6b5 ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przepis stanowi, że:
Decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, o którym mowa w art. 4b ust. 3, wydaje się na okres, na który osoba została zaliczona do osób niepełnosprawnych na podstawie ostatecznego orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności albo orzeczenia, o którym mowa w art. 5 albo art. 62, o których mowa w art. 6b4 ust. 1 pkt 2, jednakże na okres nie dłuższy niż 7 lat.
Przepis pozwala osobie niepełnosprawnej domagać się, aby daty z decyzji o przyznaniu punktów pokrywały się z datami w orzeczeniu o niepełnosprawności. A to dawałoby wyrównanie bo obejmuje okres wcześniejszy niż badanie osoby niepełnosprawnej przez komisję WZON.
Dziś WZON biorą z orzeczenia o niepełnosprawności datę końcową i ta data pokrywa się z końcem okresu przyznania punktów (nie dłużej niż 7 lat). Art. 6b5 ust. 3 nie mówi, że trzeba robić tak jak dziś postępują WZON - przepis nie nakazuje, aby decyzja o poziomie potrzeby wsparcia była "na przyszłość" - może też obejmować okres wcześniejszy niż badanie osoby niepełnosprawnej. Można więc próbować twierdzić przed sądem, że decyzja o poziomie potrzeby wsparcia powinna obejmować okres wcześniejszy niż badanie we WZON (np. dzień złożenia wniosku).
Przykład
Orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane 20 stycznia 2026 r. na okres trzech lat (do 20 stycznia 2029 r.). Osoba niepełnosprawna zaraz po otrzymaniu orzeczenia skierowała wniosek do WZON. WZON w decyzji poziom potrzeby wsparcia określił na okres od 24 czerwca 2026 r. do 20 stycznia 2029 r. Osoba niepełnosprawna złożyła odwołanie i żąda przed sądem, aby decyzja WZON obejmowała okres od 20 stycznia 2026 r., co daje wyrównanie.
Druga ścieżka to spór z ZUS
Odwołanie polega na domaganiu się wykonania przez ZUS art. 26 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym:
„Jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, zostanie złożony wniosek, prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia”.