Nowy system orzekania o niepełnosprawności. Harmonogram na 2026, 2027 i 2028 rok

• Ważne zmiany nie tylko dla kadry orzeczniczej
• Przebudowa modelu orzekania o niepełnosprawności w toku
• Plan prac nad projektem

Ważne zmiany nie tylko dla kadry orzeczniczej

O szczegółach prac ministerstwo poinformowało w odpowiedzi na petycję dotyczącą pracowników zespołów orzekania o niepełnosprawności. Autorzy petycji apelują m.in. o możliwość uczestnictwa przedstawicieli zespołów w procesie wdrażania nowego modelu orzecznictwa oraz gwarancję zatrudnienia po wprowadzeniu tych zmian.

W odpowiedzi na petycję, Maja Nowak, Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych poinformowała, iż na obecnym początkowym etapie prac nad projektem nie ma możliwości składania deklaracji w zakresie zagwarantowania zatrudnienia pracowników zespołów w strukturze nowego systemu. Zapewniła jednak, iż dla kadry orzeczniczej oraz pracowników administracyjnych zostaną przeprowadzone szkolenia.

Przebudowa modelu orzekania o niepełnosprawności w toku

Jeśli zaś chodzi o projekt „Przebudowa modelu orzekania o niepełnosprawności”, to jest on realizowany od grudnia 2025 r. i finansowany ze środków Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS).

„W ramach projektu wybrane lub przygotowane zostaną narzędzia do przeprowadzania oceny wraz z narzędziami do oceny funkcjonalnej u dzieci z niepełnosprawnościami, uwzględniające powiązanie niepełnosprawności z kolejnymi etapami rozwoju psychoruchowego i społeczno-emocjonalnego dziecka. Opracowanie narzędzi przeprowadzone zostanie w odniesieniu do tych obszarów funkcjonowania dla których nie ma narzędzi do oceny lub narzędzia te nie opisują danego obszaru w pełnym zakresie. W wyniku realizacji zadania wypracowane zostaną kryteria ustalania niepełnosprawności oraz kryteria kwalifikacji do świadczeń i innych instrumentów wsparcia. Wypracowane zostaną również zasady organizacji systemu orzekania o niepełnosprawności z uwzględnieniem nadzoru oraz procedury orzeczniczej wraz z postępowaniem odwoławczym. Opracowana zostanie struktura systemu orzecznictwa obejmująca optymalną sieć podmiotów orzeczniczych oraz ich lokalizację na podstawie danych demograficznych, w tym odnoszących się do liczebności osób z niepełnosprawnościami w poszczególnych jednostkach podziału terytorialnego kraju, z uwzględnieniem zapewnienia równego dostępu bez względu na miejsce zamieszkania oraz dostępności w rozumieniu ustawy o zapewnieniu dostępności” – informuje pełnomocniczka w odpowiedzi na petycję.

Jak czytamy w piśmie ministerstwa, wypracowany w ramach projektu nowy system ma zostać zintegrowany z innymi systemami orzeczniczymi w zakresie stosowanych metod wieloaspektowej oceny. W tym celu zostanie powołana Rada Programowa, składająca się m.in. z przedstawicieli ZUS, PFRON i środowiska osób z niepełnosprawnościami.

Plan prac nad projektem

Ministerstwo przedstawiło też harmonogram projektu. Wynika z niego, iż pierwszy etap (realizowany od IV kwartału 2025 r. do II kwartału 2026 r.) polega na analizie obecnie funkcjonującego systemu orzekania o niepełnosprawności i systemu świadczeń oraz innych instrumentów wsparcia z uwzględnieniem rozwiązań zagranicznych.

W kolejnym kroku zostanie opracowany model wieloaspektowej oceny, mającej na celu ustalenie niepełnosprawności i kwalifikację do instrumentów wsparcia. Według planu powinno to nastąpić między II kwartałem 2026 r. a I kwartałem 2027 r.

Następnie ma zostać wypracowany ostateczny kształt wieloaspektowej oceny, mającej na celu ustalenie niepełnosprawności i kwalifikację do instrumentów wsparcia oraz przygotowanie rozwiązań legislacyjnych. To zadanie zaplanowano na III kw. 2026 – II kw. 2027 r. W tym czasie zostaną przeprowadzone konsultacje społeczne i eksperckie zakończone raportem z propozycjami ewentualnych zmian.

Harmonogram zakłada też wypracowanie jednolitego systemu świadczeń obejmującego funkcjonujące obecnie świadczenia i instrumenty wsparcia wraz z rozwiązaniami legislacyjnymi (z planowany terminem realizacji w okresie I kw. 2026 – II kw. 2027).

W planach jest też przygotowanie systemu informatycznego przeznaczonego do standaryzacji i zarządzania wszystkimi zadaniami składającymi się na proces orzekania o niepełnosprawności oraz kwalifikacji do świadczeń i innych instrumentów wsparcia. Realizację tego etapu przewidziano na okres: III kw. 2026 – I kw. 2028 r.

W tym samym czasie powinny też zostać opracowane narzędzia informatyczne z platformą e-learningową. Będą one stanowiły moduł merytoryczny dla personelu orzeczniczego. Dla kadry orzeczniczej i pracowników administracyjnych zostaną przeprowadzone szkolenia.

Czas pomiędzy III kwartałem 2026 a I kwartałem 2028 r. ma być też przeznaczony na dostosowanie struktury administracyjnej i organizacyjnej systemu orzekania o niepełnosprawności do zaprojektowanych nowych rozwiązań.

Źródło: Petycja 70-2026 dotycząca pracowników zespołów orzekania o niepełnosprawności/Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej