Zmiany wynikają z projektu nowelizacji ustawy o pomocy społecznej. Pilotuje go Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Pierwsze dwie nowości w przepisach dotyczą zasiłku celowego, a trzecia zasiłków rodzinnych. Nowelizacja przepisów o zasiłkach rodzinnych - jeżeli zapowiedzi przedstawicieli rządu zostaną zrealizowane i wejdzie ona w życie - jest ważniejsza, gdyż oznacza pośrednie podniesienie progów dochodowych więc ją omawiam na początku artykułu. Dziś zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przeciętny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł. W przypadku niepełnosprawności dziecka limit podniesiony jest do 764 zł. To kwoty w praktyce poniżej minimum socjalnego. Po nowelizacji zastosowanie miałyby limity z systemu pomocy społecznej: od 1 stycznia 2025 r. kwoty kryteriów dochodowych uprawniających do świadczeń z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej wynoszą 1010 zł, a dla osoby w rodzinie – 823 zł.
- Zmiana nr 1 - zasiłki rodzinne z wyższym progiem dochodowym dzięki przeniesieniu przepisów o zasiłkach do ustawy o pomocy społecznej
- Zmiana przepisów nr 2 – dwie formy przyznawania zasiłku celowego
- Zmiana przepisów nr 3 – nowe (z zastrzeżeniem) cele zasiłku celowego
- Najważniejszej informacje o zasiłkach rodzinnych (źródło gov.pl)
Zmiana nr 1 - zasiłki rodzinne z wyższym progiem dochodowym dzięki przeniesieniu przepisów o zasiłkach do ustawy o pomocy społecznej
W ten sposób zasiłki rodzinne będą podlegały zasadom dla świadczeń z pomocy społecznej. Może się to odbyć na dwa sposoby:
1) włączenie przepisów o zasiłkach rodzinnych do ustawy o pomocy społecznej - (legislacyjnie lepsze rozwiązanie)
2) odpowiednie odesłanie z ustawy o świadczeniach rodzinnych do ustawy o pomocy społecznej (legislacyjnie gorsze rozwiązanie)
Co ta zmiana ma dać osobom zainteresowanym zasiłkami rodzinnymi? Wyższe kryteria dochodowe. Porównajmy:
Kryteria dochodowe w pomocy społecznej są weryfikowane co trzy lata z uwzględnieniem wyniku badań progu interwencji socjalnej. Ustawa pozwala jednak weryfikować je co roku. Od 1 stycznia 2025 r. kwoty kryteriów dochodowych uprawniających do świadczeń z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej wynoszą 1010 zł, a dla osoby w rodzinie – 823 zł.
A teraz zasiłki rodzinne i kryteria dochodowe:
Zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przeciętny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł. W przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przeciętny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764 zł.
Przeniesienie do systemu pomocy społecznej zasiłków rodzinnych niekoniecznie oznaczać będzie zmiany jego wysokości.
Obecnie wysokość zasiłku rodzinnego wynosi miesięcznie 95 zł na dziecko w wieku do ukończenia 5. roku życia, 124 zł na dziecko w wieku powyżej 5. roku życia do ukończenia 18 lat i 135 zł na dziecko powyżej 18. roku życia do ukończenia 24 lat.
Powyższe kwoty zasiłków rodzinnych są „zamrożone” od 2016 r.
Zmiana przepisów nr 2 – dwie formy przyznawania zasiłku celowego
Zasiłek ten ma być wypłacany na podstawie jednej decyzji przez cały rok ratalnie (na przykład raz w miesiącu podobnie jak zasiłek pielęgnacyjny). Może być tak jednak tak jak dzisiaj zasiłkiem jednorazowym. Po nowelizacji będą więc dwie formy przyznawania tego zasiłku:
1) Na nawet cały rok - jedna decyzja MOPS i na tej bazie osoba potrzebująca otrzyma szereg płatności:
Jan Kowalski potrzebuje dofinansowania do wydatków na jedzenie i leki. MOPS wydał (na podstawie nowych przepisów - zakładamy, że weszły w życie od 1 stycznia 2027 r.) dwie osobne decyzje "całoroczne" o przyznaniu na te cele dwóch zasiłków celowych. Na tej podstawie Jan Kowalski otrzymuje przez cały 2027 r.:
1) 200 zł na jedzenie (co dwa miesiące - taki rytm wypłaty kolejnych transz zasiłku wyznaczyła pierwsza decyzja).
2) 200 zł na leki (co miesiąc - taki okres wyznaczyła druga decyzja).
2) Jednorazowo – żeby otrzymać kolejny zasiłek celowy trzeba będzie złożyć kilka wniosków w ciągu roku (tak jest dzisiaj w 2026 r.):
Anna Nowak złożyła w styczniu 2027 r. wniosek o przyznanie jednorazowego zasiłku na leki w kwocie 500 zł. Otrzymała zasiłek (jednorazowa płatność 350 zł). W czerwcu 2027 r. do MOPS wpłynął jej kolejny wniosek - tym razem otrzymała na ten sam cel 300 zł. Zasiłek także otrzymała jednorazowo.
Zmiana przepisów nr 3 – nowe (z zastrzeżeniem) cele zasiłku celowego
Nowelizacja obejmie art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zmieni katalogu celów, na jakie może być przyznany zasiłek celowy. Pojawi się w nim zasiłek celowy na:
1) koszty transportu publicznego
i drugi rodzaj zasiłku na
2) wydatki związane z procesem usamodzielniania się.
WAŻNE! Oba typy zasiłku przyznawane były już wcześniej przez MOPS w całej Polsce. Są jednak wątpliwości, czy jest to w pełni legalne. Rząd chce zapewnić pewność prawa w tym zakresie.
Po nowelizacji katalog typowych celów finansowanych z zasiłku pielęgnacyjnego ma wyglądać tak:
Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, artykułów spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, kosztów transportu publicznego, ekonomicznego usamodzielnienia, a także kosztów pogrzebu.
O obu propozycjach nowelizacji przepisów o zasiłku celowym przeczytasz w poniższych artykułach:
Najważniejszej informacje o zasiłkach rodzinnych (źródło gov.pl)
Wysokość zasiłku rodzinnego wynosi miesięcznie:
1) 95,00 zł na dziecko w wieku do ukończenia 5 roku życia;
2) 124,00 zł na dziecko w wieku powyżej 5 roku życia do ukończenia 18 roku życia;
3) 135,00 zł na dziecko w wieku powyżej 18 roku życia do ukończenia 24 roku życia. .
Zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka.
Prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje:
1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka;
2) opiekunowi faktycznemu dziecka (osoba faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka);
3) osobie uczącej się (osoba pełnoletnia ucząca się, niepozostająca na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub w związku z ustaleniem wyrokiem sądowym lub ugodą sądową prawa do alimentów z ich strony).
Zasiłek rodzinny przysługuje osobom wymienionym w punktach 1 i 2, do ukończenia przez dziecko:
- 18 roku życia lub
- nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia, albo
- 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności.
Osobie wymienionej w punkcie 3, zasiłek przysługuje pod warunkiem kontynuowania nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie dłużej niż do ukończenia 24 roku życia.
Zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli:
1) dziecko lub osoba ucząca się pozostają w związku małżeńskim;
2) dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej;
3) osoba ucząca się została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie;
4) pełnoletnie dziecko lub osoba ucząca się jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko;
5) osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że:
a) rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje,
b) ojciec dziecka jest nieznany,
c) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone,
d) sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka;
e) dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach;
6) członkowi rodziny przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego uzależnione jest m.in. od spełnienia kryterium dochodowego. Zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przeciętny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł. W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przeciętny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764,00 zł.
Od dnia 1 stycznia 2016 r. przy ustalaniu dochodu rodziny uprawniającego do zasiłku rodzinnego i dodatków obowiązuje tzw. mechanizm "złotówka za złotówkę". Według tego mechanizmu, przekroczenie kryterium dochodowego przez rodzinę ubiegającą się o zasiłek rodzinny wraz z dodatkami nie oznacza wykluczenia jej z systemu świadczeń rodzinnych, ale rodzina ta może otrzymać świadczenia, o które się ubiega odpowiednio pomniejszone o kwotę przekroczenia kryterium dochodowego.
W przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę kryterium dochodowego (tj. odpowiednio 674 zł lub 764 zł) pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny.
Łączną kwotę zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w zdaniu poprzednim, stanowi suma przysługujących danej rodzinie w danym okresie zasiłkowym:
zasiłków rodzinnych podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych zasiłków;
dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu: opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, samotnego wychowywania dziecka, wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, kształcenia i rehabilitacji dziecka -podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych dodatków;
dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu: urodzenia dziecka, rozpoczęcia roku szkolnego, podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania - podzielonych przez 12.
W przypadku gdy wysokość zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługująca danej rodzinie, ustalona zgodnie z powyższym mechanizmem, jest niższa niż 20,00 zł, świadczenia te nie przysługują
Powyższy mechanizm regulują przepisy art. 5 ust. 3-3d ustawy o świadczeniach rodzinnych.