Zmiany wynikają z projektu nowelizacji ustawy o pomocy społecznej. Pierwsze dwie nowości w przepisach dotyczą zasiłku celowego, a trzecia zasiłków rodzinnych. Nowelizacja przepisów o zasiłkach rodzinnych - jeżeli wejdzie w życie - jest ważniejsza, gdyż oznacza pośrednie podniesienie progów dochodowych. Dziś zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przeciętny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł. W przypadku niepełnosprawności dziecka limit podniesiony jest do 764 zł. To kwoty w praktyce poniżej minimum socjalnego. Po nowelizacji zastosowanie miałyby limity z systemu pomocy społecznej: od 1 stycznia 2025 r. kwoty kryteriów dochodowych uprawniających do świadczeń z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej wynoszą 1010 zł, a dla osoby w rodzinie – 823 zł.
- Zmiana przepisów nr 1 – dwie formy przyznawania zasiłku celowego
- Zmiana przepisów nr 2 – nowe (z zastrzeżeniem) cele zasiłku celowego
- Zmiana nr 3 - zasiłki rodzinne z wyższym progiem dochodowym dzięki przeniesieniu przepisów o zasiłkach do ustawy o pomocy społecznej
- Podstawowe informacje o zasiłku celowym
Zmiana przepisów nr 1 – dwie formy przyznawania zasiłku celowego
Zasiłek ten ma być wypłacany na podstawie jednej decyzji przez cały rok ratalnie (na przykład raz w miesiącu podobnie jak zasiłek pielęgnacyjny). Może być tak jednak tak jak dzisiaj zasiłkiem jednorazowym. Po nowelizacji będą więc dwie formy przyznawania tego zasiłku:
1) Na nawet cały rok - jedna decyzja MOPS i na tej bazie osoba potrzebująca otrzyma szereg płatności:
Jan Kowalski potrzebuje dofinansowania do wydatków na jedzenie i leki. MOPS wydał (na podstawie nowych przepisów - zakładamy, że weszły w życie od 1 stycznia 2027 r.) dwie osobne decyzje "całoroczne" o przyznaniu na te cele dwóch zasiłków celowych. Na tej podstawie Jan Kowalski otrzymuje przez cały 2027 r.:
1) 200 zł na jedzenie (co dwa miesiące - taki rytm wypłaty kolejnych transz zasiłku wyznaczyła pierwsza decyzja).
2) 200 zł na leki (co miesiąc - taki okres wyznaczyła druga decyzja).
2) Jednorazowo – żeby otrzymać kolejny zasiłek celowy trzeba będzie złożyć kilka wniosków w ciągu roku (tak jest dzisiaj w 2026 r.):
Anna Nowak złożyła w styczniu 2027 r. wniosek o przyznanie jednorazowego zasiłku na leki w kwocie 500 zł. Otrzymała zasiłek (jednorazowa płatność 350 zł). W czerwcu 2027 r. do MOPS wpłynął jej kolejny wniosek - tym razem otrzymała na ten sam cel 300 zł. Zasiłek także otrzymała jednorazowo.
Zmiana przepisów nr 2 – nowe (z zastrzeżeniem) cele zasiłku celowego
Nowelizacja obejmie art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zmieni katalogu celów, na jakie może być przyznany zasiłek celowy. Pojawi się w nim zasiłek celowy na:
1) koszty transportu publicznego
i drugi rodzaj zasiłku na
2) wydatki związane z procesem usamodzielniania się.
WAŻNE! Oba typy zasiłku przyznawane były już wcześniej przez MOPS w całej Polsce. Są jednak wątpliwości, czy jest to w pełni legalne. Rząd chce zapewnić pewność prawa w tym zakresie.
Po nowelizacji katalog typowych celów finansowanych z zasiłku pielęgnacyjnego ma wyglądać tak:
Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, artykułów spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, kosztów transportu publicznego, ekonomicznego usamodzielnienia, a także kosztów pogrzebu.
O obu propozycjach nowelizacji przepisów o zasiłku celowym przeczytasz w poniższych artykułach:
Zmiana nr 3 - zasiłki rodzinne z wyższym progiem dochodowym dzięki przeniesieniu przepisów o zasiłkach do ustawy o pomocy społecznej
W ten sposób zasiłki rodzinne będą podlegały zasadom dla świadczeń z pomocy społecznej. Może się to odbyć na dwa sposoby:
1) włączenie przepisów o zasiłkach rodzinnych do ustawy o pomocy społecznej - (legislacyjnie lepsze rozwiązanie)
2) odpowiednie odesłanie z ustawy o świadczeniach rodzinnych do ustawy o pomocy społecznej (legislacyjnie gorsze rozwiązanie)
Co ta zmiana ma dać osobom zainteresowanym zasiłkami rodzinnymi? Wyższe kryteria dochodowe. Porównajmy:
Kryteria dochodowe w pomocy społecznej są weryfikowane co trzy lata z uwzględnieniem wyniku badań progu interwencji socjalnej. Ustawa pozwala jednak weryfikować je co roku. Od 1 stycznia 2025 r. kwoty kryteriów dochodowych uprawniających do świadczeń z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej wynoszą 1010 zł, a dla osoby w rodzinie – 823 zł.
A teraz zasiłki rodzinne i kryteria dochodowe:
Zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przeciętny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł. W przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przeciętny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764 zł.
Przeniesienie do systemu pomocy społecznej zasiłków rodzinnych niekoniecznie oznaczać będzie zmiany jego wysokości.
Obecnie wysokość zasiłku rodzinnego wynosi miesięcznie 95 zł na dziecko w wieku do ukończenia 5. roku życia, 124 zł na dziecko w wieku powyżej 5. roku życia do ukończenia 18 lat i 135 zł na dziecko powyżej 18. roku życia do ukończenia 24 lat.
Te kwoty zasiłków rodzinnych są „zamrożone” od 2016 r.
dlatego przy jednoczesnym braku waloryzacji 800 plus wskaźnik ubóstwa może wzrastać. Prof. Ryszard Szarfenberg z Polskiego Komitetu Europejskiej Sieci Przeciwdziałania Ubóstwu podkreślał, że zamrożenie zasiłków rodzinnych dla ubogich rodzin to główny błąd polityki socjalnej państwa. Jak mówił, w okresie ożywienia gospodarczego tempo wzrostu konsumpcji ubogich rodzin nie nadąża za resztą społeczeństwa.
Zdaniem wiceminister rodziny najważniejszym narzędziem, które pomoże przeciwdziałać wzrostowi ubóstwa jest właśnie coroczna weryfikacja kryteriów dochodowych w pomocy społecznej.
- W tej sprawie wysłaliśmy wniosek do zespołu programowania prac rządu. Jesteśmy w procesie uzgadniania, jaki ma być kształt ostateczny tych zmian. Jestem przekonana, że to już tylko kwestia czasu. Równocześnie obserwujemy wskaźniki ubóstwa i za rok 2024 ubóstwo skrajne zmalało. Od 1 stycznia 2025 roku obowiązują zwaloryzowane – wyższe – kryteria w pomocy społecznej, wprowadziliśmy też rentę wdowią - wskazała Nowakowska.
Zaznaczyła jednocześnie, że nie trwają prace nad waloryzacją 800 plus. - Dla grupy odbiorców tego świadczenia dodane zostało nowe świadczenie w postaci programu Aktywny Rodzic. Stale analizujemy grupy odbiorców i dostępne dla nich wsparcie - dodała wiceszefowa MRPiPS.
W opublikowanym w październiku 2025 r. raporcie EAPN Polska (Poverty Watch) na temat ubóstwa wskazano, że dzięki m.in. wzrostowi płacy minimalnej, opanowaniu inflacji i podwyżce świadczenia 800 plus, zasięg skrajnego ubóstwa spadł z 6,6 proc. (ok. 2,5 mln osób) w 2023 r. do 5,2 proc. (ok. 1,9 mln osób) w 2024 r. Skrajne ubóstwo oznacza wydatki gospodarstwa domowego poniżej minimum egzystencji. W 2023 r. oszacowano je na 913 zł dla samotnej osoby i 2465 zł dla rodziny czteroosobowej z dwójką dzieci. Życie w takiej sytuacji dłużej niż dwa miesiące zagraża zdrowiu fizycznemu
Podstawowe informacje o zasiłku celowym
Przepisy dotyczące przyznawania zasiłku celowego zostały określone w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z ust. 1, świadczenie to może zostać przyznane w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Ustawodawca posłużył się przy tym pojęciem „niezbędnej potrzeby bytowej”, które ma charakter niedookreślony. W orzecznictwie przyjmuje się, że chodzi o taką potrzebę, której niezaspokojenie uniemożliwia funkcjonowanie – a więc związaną z codziennym życiem i konieczną do zapewnienia minimalnych, godnych warunków egzystencji.
Decyzja o przyznaniu zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Sądy tak wyjaśniają tą cechę zasiłku celowego:
"Oznacza to, że organ ma prawo ocenić, które potrzeby są najpilniejsze, biorąc pod uwagę zarówno liczbę osób ubiegających się o pomoc i zgłaszane przez nie potrzeby, jak i wysokość dostępnych środków publicznych. Samo spełnienie ustawowych kryteriów nie gwarantuje więc automatycznego otrzymania świadczenia ani jego przyznania w oczekiwanej wysokości. Kontrola sądowa takich decyzji jest ograniczona – sprowadza się do sprawdzenia, czy organ nie przekroczył granic przysługującego mu uznania oraz czy decyzja nie ma charakteru dowolnego. Natomiast wybór konkretnego rozstrzygnięcia w ramach dopuszczalnego zakresu decyzji nie podlega kwestionowaniu, o ile mieści się w granicach prawa."
Zmiana nr 2 Nowe wydatki finansowane z zasiłku celowego
Zmiana nr 3 – zasiłki rodzinne wyjęte z ustawy o świadczeniach rodzinnych i przeniesione do ustawy o pomocy społecznej – ma to znaczenie dla