- Jak się zachować w zetknięciu z dzikami?
- Szczególne obowiązki władzy publicznej
- Przesłanki odpowiedzialności
- Szkoda na terenach pozamiejskich
- Dziki na drodze publicznej
- Podsumowanie
Jak się zachować w zetknięciu z dzikami?
Dziki z natury są raczej płochliwymi zwierzętami, ale zdarza się, że ich zachowanie może być dla człowieka nieprzewidywalne. Tak też było np. 25 marca 2026 r. w Wołominie pod Warszawą, gdzie dzik w środku miasta zaatakował 78-letnią seniorkę spacerującą z psem, która wskutek tego doznała poważnych obrażeń i trafiła do szpitala. W dniu 12 kwietnia 2026 r. w Brwinowie pod Warszawą dziki śmiertelnie poturbowały małego psa rasy shih tzu na oczach właścicielki. Podobne sytuacje zdarzają się także w innych miastach w Polsce.
Dziki mogą być niebezpieczne zwłaszcza w sytuacji, gdy przebywają z młodymi. Należy wówczas zachować szczególną ostrożność, nie zbliżać się, nie dokarmiać i oczywiście poinformować odpowiednie służby.
Szczególne obowiązki władzy publicznej
Szczególne obowiązki w tym zakresie spoczywają na organach władzy publicznej. Sąd Okręgowy w Olsztynie w wyroku z 21.11.2018 r. (I C 291/15) podkreślił, że zwierzęta łowne żyjące w stanie wolnym stanowią własność Skarbu Państwa zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 13 października 1995 r. – Prawo łowieckie (Dz. U. 1995 Nr 147 poz. 713, dalej: PrŁow). Z tego względu na wojewodzie spoczywa szereg obowiązków związanych z kontrolą oraz czuwaniem nad tym, aby zwierzęta te nie wyrządzały szkód. Wojewoda wykonuje te obowiązki przy pomocy Państwowej Straży Łowieckiej, która ma za zadanie podejmowanie działań mających na celu ochronę zwierzyny, a więc również odseparowanie jej od skupisk ludzkich i ochronę ludzi w takich skupiskach przed zwierzyną (art. 37 ust. 1 pkt 1 PrŁow).
Przepisy Prawa łowieckiego nie nakładają natomiast na Państwową Straż Łowiecką obowiązku kontroli zabezpieczenia terenów miejskich przed dzikimi zwierzętami. Zapewnienie bezpieczeństwa w tym zakresie należy do obowiązków starosty (art. 45 ust. 3 PrŁow), sejmiku województwa (art. 33a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt, Dz. U. 1997 Nr 111 poz. 724) oraz gminy (art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, Dz. U. 1990 Nr 16 poz. 95), przeciwko którym również można występować z żądaniem naprawienia szkody w przypadku zaniedbań.
Ponadto obowiązkiem organów samorządowych jest ograniczanie liczebności populacji dzikich zwierząt stanowiących zagrożenie dla życia, zdrowia lub gospodarki człowieka.
Przesłanki odpowiedzialności
Zgodnie z wyrokiem SN z dnia 29 października 2024 r., II CSKP 52/23 Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez dziki na podstawie przepisów Prawa łowieckiego w zakresie szkód w uprawach i płodach rolnych na obszarach niewchodzących w skład obwodów łowieckich, czyli np. terenów miejskich.
W tym samym wyroku sąd podkreślił, że Skarb Państwa odpowiada za tego rodzaju szkody na zasadach ogólnych. Podstawę odpowiedzialności stanowi art. 417 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (dalej: KC, Dz. U. 1964 Nr 16 poz. 93). Aby jednak przypisać Skarbowi Państwa odpowiedzialność, konieczne jest wykazanie szkody wyrządzonej niezgodnym z prawem działaniem lub zaniechaniem przy wykonywaniu władzy publicznej. Niezbędne jest również ustalenie adekwatnego związku przyczynowego między takim działaniem lub zaniechaniem a powstałą szkodą (art. 361 KC).
Szkoda na terenach pozamiejskich
Inaczej procedura ta wygląda w przypadku szkód powstałych w płodach rolnych czy gruntach wchodzących w skład obwodów łowieckich. Kwestię tą reguluje art. 46 ust. 1 PrŁow, zgodnie z którym za szkody wyrządzone w uprawach i płodach rolnych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny, odpowiada dzierżawca lub zarządca obwodu łowieckiego. Zgodnie z procedurą poszkodowany musi wystąpić z wnioskiem o odszkodowanie do zarządcy lub dzierżawcy obwodu łowieckiego, po czym następują oględziny i szacowanie ostateczne. Od decyzji przysługuje odwołanie do właściwego Nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe. W przypadku gruntów lub płodów rolnych warto rozważyć stosowanie dodatkowych zabezpieczeń takich jak: ogrodzenia emitujące implusy elektryczne, środki zapachowe czy taśmy. Rozsądnym zabezpieczeniem może być też zakup dodatkowego ubezpieczenia.
Dziki na drodze publicznej
Dziki mogą stanowić również poważne niebezpieczeństwo na drodze. W grę wchodzi tutaj odpowiedzialność zarządcy drogi w rozumieniu ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. 1985 Nr 14 poz. 60), który w razie braku usadowienia znaku drogowego A-I8b, tj. „zwierzęta dzikie", w miejscu, w którym jego ulokowanie byłoby zasadne, stanowi niedopełnienie obowiązków po stronie zarządcy (zob. wyr. Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2021 r., II CSKP 142/21) i uzasadnia jego odpowiedzialność.
W tym samym wyroku SN wskazał, że Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności w przypadku zderzenia zwierzyny z pojazdem, o ile do zdarzenia nie doszło na obszarze uzasadniającym ustawienie ostrzegającego znaku drogowego. Nie ma też podstaw, aby w zakresie ochrony uczestników ruchu drogowego do przypisania w tym zakresie odpowiedzialności Skarbu Państwa – Nadleśniczemu Nadleśnictwa.
Podsumowanie
Za szkody wyrządzone przez dziki na terenach miejskich odpowiedzialność ponosi Skarb Państwa reprezentowany przez wojewodę, na którym spoczywają obowiązki w zakresie sprawowania kontroli i czuwania nad dzikimi zwierzętami. Obowiązki kontroli zabezpieczenia terenów miejskich przed dzikimi zwierzętami obciążają starostę, sejmik województwa lub gminę, mających za zadanie podejmowanie działań zmierzających do ograniczenia liczebności populacji dzikich zwierząt zagrażających życiu, zdrowiu lub gospodarce człowieka.
Skarb Państwa odpowiada natomiast na podstawie art. 417 § 1 KC, co implikuje wykazanie szkody, niezgodnego z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej oraz adekwatnego związku przyczynowo – skutkowego. Inaczej wygląda procedura odszkodowawcza w przypadku szkód wyrządzonych w płodach rolnych lub gruntach wchodzących w skład obwodów łowieckich, która oparta jest na przepisach ustawy Prawo łowieckie. Pamiętajmy o tym, że w razie wyrządzenia szkody przez dziki, odpowiedzialność może obciążać organy władzy publicznej.
Bartłomiej Heichel, LL.M. - Prawo dla Nas (www.prawodlanas.pl)