Likwidacja MOPS poprzez tworzenie CUS
- Projekt ustawy, która jest wyrokiem dla MOPS - zostaną przekształcone w CUS
- CUS zastępują MOPS. Czy opieka i świadczenia niepieniężne ważniejsze niż zasiłek pielęgnacyjny, świadczenie wspierający i pielęgnacyjne?
- Co oferują CUS?
- Dziś CUS (jak MOPS) działają podwójnie - wypłacają zasiłki i udzielają świadczeń niepieniężnych. Ale jakie będą w przyszłości proporcje między pieniędzmi i usługami dla potrzebujących?
Tezy postawione w artykule umieszczam w kontekście przesuwania przez rząd znaczenia świadczeń dla niepełnosprawnych, staruszków i ubogich ze świadczeń pieniężnych (tu brak waloryzacji zasiłku pielęgnacyjnego) w kierunku niepieniężnych (opieka). Każda osoba niepełnosprawna wie o ustawie o asystencji, która rodzi się w wielkich bólach, ale kiedyś wejdzie w życie. Niedawno RCL opublikował projekt ustawy o opiece długoterminowej. Teraz mamy kolejną ważną publikację - projekt nowelizacji ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (CUS). Nowelizacja sprawa, że takie Centra są atrakcyjniejsze dla prowadzących je gmin. Celem rządu jest zachęcenie gmin do przekształcenia MOPS w CUS.
Projekt ustawy, która jest wyrokiem dla MOPS - zostaną przekształcone w CUS
Właśnie został opublikowany projekt ustawy o zmianie ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych. Dziś system wsparcia dla osób potrzebujących działa w ten sposób, że świadczenia niepieniężne takie jak usługi opiekuńcze są uzupełnieniem świadczeń pieniężnych. W przyszłości proporcje mogą zostać odwrócone z prozaicznej przyczyny – braki budżetowe.
To dalsza przyszłość. Dziś nowe przepisy służą likwidacji znanych wszystkim MOPS przekształcanych w CUS.
Poniżej projekt nowelizacji ustawy o CUS - jej omówienie i linki na końcu artykułu:
Zmiany, które wprowadzi ta nowelizacja są adresowane dla gmin - nowe przepisy usuwają szereg przeszkód prawnych, które blokowały przekształcanie MOPS w CUS. Np. MOPS zarządzał opieką w postaci zapewnienia mieszkań dla potrzebujących. W poprzedniej wersji ustawy nie mógł tego robić CUS więc gminy nie miały jak przekształcić MOPS w CUS. Teraz będą mogły, a gminy otrzymają zachętę do tworzenia CUS kosztem likwidacji MOPS.
CUS zastępują MOPS. Czy opieka i świadczenia niepieniężne ważniejsze niż zasiłek pielęgnacyjny, świadczenie wspierający i pielęgnacyjne?
Czym są CUS? Jak wspomniałem, to instytucje zastępujące MOPS na terenie gminy. Przejmują usługi oferowane dziś przez MOPS i dodatkowo oferują szereg innych. Przede wszystkim każda gmina może uchwalić swój lokalny program pomocy np. wsparcia ubogich, chorych, niepełnosprawnych, ale też pomoc dzieciom w szkołach w zakresie II śniadania. Wszystko odbywa się na poziomie gminy a nie całej Polski. Rząd zakłada, że gminy będą sprawnie i elastycznie oferować programy rzeczywiście dopasowane do lokalnych potrzeb. Tyle, że wieloletnie doświadczenia mówią, że rząd na wszystkie pomysły i zamierzenia gmin nie da im pieniędzy. Dodatkowo CUS (zastępując MOPS) prawdopodobnie z biegiem lat będą przesuwały ciężar pomocy osobom potrzebującym w kierunku świadczeń niepieniężnych (to moja prywatna obawa).
CUS może zostać utworzone dla:
- Jednej gminy poprzez przekształcenie MOPS w CUS.
- Co najmniej dwóch gmin – poprzez utworzenie na podstawie porozumienia pomiędzy gminami, w jednej z gmin nowej jednostki organizacyjnej odrębnej od funkcjonującego w tej gminie ośrodka pomocy społecznej.
- Dla miasta powyżej 100 000 mieszkańców poprzez:
- przekształcenie ośrodka pomocy społecznej w centrum
albo
utworzenie w mieście nowej jednostki organizacyjnej odrębnej od funkcjonującego ośrodka pomocy społecznej.
W praktyce oznacza to, że w małej gminie CUS tworzy się przez przekształcenie OPS/MOPS – więc nie ma jednoczesnego funkcjonowania MOPS i CUS, tylko CUS w miejsce MOPS. Natomiast w mieście powyżej 100 tys. mieszkańców dopuszczalne jest rozwiązanie, w którym CUS jest nową jednostką organizacyjną, odrębną od istniejącego MOPS – a więc obie jednostki funkcjonują równolegle w jednej gminie.
Polecamy KSeF - podręcznik
Instrukcje KSeF. 15 praktycznych procedur dla podatników
Co oferują CUS?
CUS to taki MOPS, który dodatkowo oferuje lokalne „usługi społeczne”.
W prawie ma pojawić się definicja „usług społecznych” rozumianych jako „świadczenia w formie niematerialnej” z zakresu np.:
1) polityki prorodzinnej,
2) wspierania rodziny,
3) pomocy społecznej,
4) promocji i ochrony zdrowia,
5) wspierania osób niepełnosprawnych,
6) edukacji publicznej,
7) przeciwdziałania bezrobociu.
Podkreślam, że wszystkie usługi w tabeli to świadczenia niepieniężne. Co to oznacza? CUS świadcząc usługi społeczne nie przekażę dofinansowania:
- do czynszu samotnej matce z dzieckiem;
- pieniędzy na wyjazd dziecka z biednej rodziny na wakacje;
- pieniędzy dla bezdomnych (tym zaoferuje nocleg w gminnym ośrodku) czy niepełnosprawnych (tym zaoferuje opiekuna).
CUS wypłaci zasiłki i świadczenia dla potrzebujących pieniędzy na ww. cele tylko wtedy jak rząd wprowadzi taki produkt (zasiłek/świadczenie) w całej Polsce i da na to pieniądze. A z tym wiadomo jak jest w praktyce.
Dziś CUS (jak MOPS) działają podwójnie - wypłacają zasiłki i udzielają świadczeń niepieniężnych. Ale jakie będą w przyszłości proporcje między pieniędzmi i usługami dla potrzebujących?
Poniżej definicja usług społecznych, którą wprowadzi nowelizacja. Jasno z niej wynika, że dotyczy tylko świadczeń bez wypłaty pieniędzy dla potrzebujących, a dania mu np. opieki asystenta:
Usługi społeczne oznaczają działania o charakterze niepieniężnym, polegające na świadczeniu bezpośredniej pomocy, wsparcia lub opieki na rzecz osób, rodzin, grup społecznych albo ogółu mieszkańców, w celu:
1) zaspokajania podstawowych i szczególnych potrzeb życiowych;
2) wzmacniania zdolności do samodzielnego funkcjonowania i uczestnictwa w życiu społecznym;
3) zapobiegania marginalizacji, wykluczeniu społecznemu i kryzysom życiowym;
4) wspierania integracji środowisk lokalnych oraz budowanie kapitału społecznego.
Oczywiście dziś CUS działa podwójnie:
1) wypłaca te świadczenia, które są dziś wszystkim znane z oferty MOPS (np. zasiłek pielęgnacyjny, zasiłki pomocowe).
2) oferuje świadczenia niepieniężne.
Ale to jest stan w 2026 r., a ten artykuł dotyczy procesu zmian w MOPS/CUS w perspektywie najbliższej dekady - nietrudno zauważyć, że rząd kieruje do Sejmu kolejne ustawy tworzące prawne podwaliny pod system świadczeń niepieniężnych. Tworzony jest system raportowania o tych świadczeniach (zobacz sobie projekt ustawy o opiece długoterminowej - to ustawa o tym jak mają być tworzone raporty i analizy o tej opiece tak, aby rząd wiedział jak funkcjonuje). Wizytówką rządu są przecież wszelkiego typu opieki nad osobami niepełnosprawnymi, a nie wypłacanie im pieniędzy po to, aby mogli kupić na rynku komercyjną usługę opiekuna (rząd promuje asystencję osobistą oraz usługi sąsiedzkie).
Do głównych zadań CUS należy, m.in.: świadczenie pomocy społecznej, czyli w szczególności udzielanie wsparcia w formie świadczeń pieniężnych, poradnictwa, organizacji usług wspierających, w tym usług opiekuńczych itp., koordynacja usług polegająca na współpracy z innymi instytucjami i organizacjami w celu zapewnienia kompleksowej pomocy, realizacja różnorodnych programów wspierających społeczności lokalne, takie jak pomoc dla rodzin, wsparcie psychologiczne czy działalność edukacyjna a także promowanie aktywności społecznej jako organizowanie wydarzeń, warsztatów i szkoleń mających na celu aktywizację społeczności i zwiększenie poziomu włączenia społecznego.