Nowa ustawa o artystach wywołuje burzę. Czy fryzjer, kowal i programista nie są twórcami?

• Kim jest artysta i dlaczego nowa ustawa budzi tyle emocji?
• Jak ustawa krzywdzi artystów i dzieli ich na kasty?
• 50 zawodów tworzących unikalne dzieła. Kto może zostać pominięty przez ustawę?
• Czy państwo powinno decydować, kto jest artystą?

Kim jest artysta i dlaczego nowa ustawa budzi tyle emocji?

Kim jest artysta (osoba która tworzy unikalne dzieło) i czy na pewno chcą każdego ująć w tej ustawie: fryzjer, stylistka, kowal?

Zmierzając się z tematem nowej ustawy o zabezpieczeniu socjalnym artystów, dotykamy jednego z najbardziej kontrowersyjnych i niesprawiedliwych podziałów, jakie próbuje narzucić państwo. Rządowy projekt ustawy ma na celu uregulowanie statusu prawnego artystów, aby pomóc im w opłacaniu składek ZUS i zapewnić w przyszłości minimalną emeryturę.

Problem polega na tym, że ustawa w obecnym kształcie tworzy sztywny, biurokratyczny mur, który dzieli polskich twórców na „elity” i „gorszy sort”.

Jak ustawa krzywdzi artystów i dzieli ich na kasty?

Projekt rządowy zakłada, że status artysty (i wynikające z niego dopłaty do emerytur) przysługuje tylko osobom działającym w ściśle określonych, tradycyjnych dziedzinach kultury: muzyce, sztukach wizualnych, performatywnych, cyrkowych, teatrze, filmie, literaturze, tańcu, twórczości audiowizualnej oraz ludowej.

To generuje potężną niesprawiedliwość i krzywdzi tysiące współczesnych twórców:

• Promowanie instytucjonalnych elit: Najłatwiej status uzyskają osoby zrzeszone w państwowych związkach twórczych, teatrach czy po szkołach artystycznych.
• Ignorowanie nowoczesnego rynku: Państwo kompletnie nie rozumie, że w XXI wieku sztuka przeniosła się w inne sektory. Unikalne dzieło może stworzyć programista, kucharz czy fryzjer, ale dla urzędników państwowych nie są oni „oficjalnymi” artystami, więc zostaną pozbawieni jakiejkolwiek pomocy emerytalnej.
• Biurokratyczna machina oceniająca talent: Status artysty ma przyznawać specjalna Komisja i dyrektor nowej instytucji państwowej. Oznacza to, że urzędnicy będą decydować, czy Twoje dzieło jest wystarczająco „artystyczne”, by państwo pomogło Ci w emeryturze. Jeśli Twój zawód nie mieści się w sztywnych tabelkach z minionej epoki – automatycznie stajesz się obywatelem drugiej kategorii.

Nie można pominąć żadnego artysty, aby nikt nie czuł się pokrzywdzony. Każdy, kto wnosi indywidualny pierwiastek i tworzy coś niepowtarzalnego, powinien mieć równe prawa.

50 zawodów tworzących unikalne dzieła. Kto może zostać pominięty przez ustawę?

Oto pełna lista zawodów balansujących na granicy sztuki i rzemiosła. Z punktu widzenia aktu kreacji tworzą oni unikalne dzieła o charakterze artystycznym, ale nowa ustawa najpewniej zostawi ich bez prawa do miana „artysty zawodowego”:

Rzemiosło artystyczne i praca z materiałem (rękodzieło)

🔨 Kowal artystyczny (tworzy unikalne bramy, rzeźby z metalu)

Lutnik (tworzy unikalne, autorskie instrumenty strunowe)

Stolarz mebli artystycznych / Projektant mebli (tworzy pojedyncze egzemplarze mebli z autorskim sznytem)

Garncarz / Ceramika artystyczna (ręczne formowanie niepowtarzalnych form z gliny)

Szklarz artystyczny / Witrażysta (projektowanie i tworzenie unikalnych witraży oraz dmuchanego szkła)

Złotnik / Jubiler artystyczny (projektowanie unikatowej, autorskiej biżuterii)

Zecer / Introligator artystyczny (ręczne, unikalne oprawianie ksiąg i artystyczny druk)

Kaligraf (artystyczne, niepowtarzalne pismo ręczne)

Ludwisarz (odlewanie unikalnych dzwonów czy rzeźb z brązu)

Rzeźbiarz w lodzie / piasku (tworzenie widowiskowych, choć nietrwałych dzieł)

Szewc luksusowy / Kaletnik artystyczny (szycie butów i torebek na miarę, jako unikalne dzieła sztuki użytkowej)

Konstruktor lalek teatralnych / Marionetkarz (tworzenie unikalnych rekwizytów scenicznych)

Wizerunek, ciało i moda (sztuka użytkowa)

✂️ Tatuażysta (nanosi na ludzką skórę unikalny, autorski obraz)

Piercer artystyczny (stylizacja ciała poprzez unikalne kompozycje kolczyków)

Fryzjer stylista / Kreator fryzur (fryzury artystyczne, pokazy mody i rekonstrukcje historyczne)

Wizażysta / Makijażysta artystyczny (tworzenie unikalnych makijaży do sesji zdjęciowych czy filmów)

Charakteryzator filmowy / teatralny (tworzenie protez, efeków specjalnych na ciele)

Projektant mody (Haute Couture) (szycie unikalnych, pojedynczych dzieł sztuki do noszenia)

Kostiumograf (projektowanie unikalnych strojów z danej epoki lub świata fantasy)

Stylista mody (tworzenie unikalnych kompozycji wizualnych z gotowych ubrań)

Modystka / Bibułkarz (ręczne tworzenie unikalnych kapeluszy i ozdób na głowę)

Nowe technologie, cyfrowy świat i media

💻 Programista gier wideo (Gameplay Programmer / Creative Coder) (pisanie unikalnego kodu sterującego zachowaniem świata gry)

Projektant poziomów w grach (Level Designer) (tworzenie unikalnej przestrzeni i doświadczenia dla gracza)

Grafik 3D / Concept Artist (tworzenie od zera cyfrowych światów i postaci)

Artysta FX / Twórca efektów specjalnych (projektowanie unikalnych eksplozji, magii czy symulacji fizycznych do filmów)

UI/UX Designer (projektowanie unikalnych, autorskich interfejsów i doświadczeń użytkownika)

Montażysta filmowy (tworzenie unikalnego rytmu i opowieści z surowych kadrów)

Inżynier dźwięku / Sound Designer (tworzenie od zera unikalnych odgłosów potworów, laserów, przestrzeni)

Reżyser światła (tworzenie unikalnego klimatu za pomocą oświetlenia na koncertach i w filmie)

Prompt Engineer / Twórca sztuki AI (generowanie unikalnych dzieł cyfrowych za pomocą zaawansowanych algorytmów)

Przestrzeń, architektura i natura

🌳 Architekt wnętrz (tworzenie unikalnego układu, klimatu i przestrzeni mieszkalnej)

Architekt krajobrazu / Projektant ogrodów (żywe dzieło sztuki tworzone z roślin i terenu)

Florysta artystyczny (tworzenie zaawansowanych, unikalnych instalacji i rzeźb kwiatowych)

Bonsai Master (wieloletnie, artystyczne formowanie żywego drzewa)

Scenograf (tworzenie fizycznego świata w teatrze lub na planie filmowym)

Urbanista wizjoner (projektowanie unikalnych koncepcji całych dzielnic lub miast)

Kulinaria i gastronomia artystyczna

🍳 Cukiernik tortów artystycznych (tworzenie skomplikowanych rzeźb z cukru i czekolady)

Szef kuchni (Fine Dining) (komponowanie unikalnych dań, tekstur i smaków jako autorskie doświadczenie)

Chocolatier (ręczny wyrób unikalnych, artystycznych pralin)

Carver (Rzeźbiarz w owocach i warzywach) (tworzenie tymczasowych rzeźb arbuzowych, dyniowych itp.)

Miksolożer / Barman artystyczny (tworzenie autorskich, unikalnych drinków z grą świateł, dymu i smaku)

Fotograf kulinarny (tworzenie unikalnych martwych natur z jedzenia)

Sztuki piękne, wizualne i słowo

📝 Ilustrator / Rysownik komiksów (unikalna kreska i styl opowiadania obrazem)

Muralista / Artysta Street Artu (tworzenie unikalnych wielkoformatowych dzieł na ścianach miast)

Kurator sztuki / Wystawiennik (aranżowanie przestrzeni wystawowej, co samo w sobie staje się unikalnym dziełem)

Copywriter / Twórca haseł reklamowych (tworzenie unikalnych, autorskich konceptów słownych)

Tłumacz literatury / poezji (musi stworzyć dzieło na nowo w innym języku)

Lektor / Aktor dubbingowy (kreowanie unikalnej postaci wyłącznie za pomocą głosu)

Choreograf (tworzenie unikalnego ruchu i tańca w przestrzeni)

Performatyk / Artysta performansów (tworzenie sztuki opartej na własnej obecności i działaniu)

Czy państwo powinno decydować, kto jest artystą?

„Nie można pominąć żadnego artysty, aby nikt nie czuł się pokrzywdzony. Każdy, kto wnosi indywidualny pierwiastek i tworzy coś niepowtarzalnego, powinien mieć równe prawa.”

Sam tworzę muzykę, maluję obrazy czy piszę teksty, ale nie uważam się przez to za lepszego od innych. Prawdziwa sztuka i akt tworzenia nie zależą od tego, czy Twoje rzemiosło podoba się urzędnikom i pasuje do ich biurokratycznej definicji „artysty”. Każdy twórca unikalnego dzieła zasługuje na równy szacunek i sprawiedliwe traktowanie.

Sebastian Biel, https://Sebastian.Biel.Style