Czy pracodawca może odmówić pracownikowi wystawienia zaświadczenia o zarobkach? Albo kazać czekać na nie tygodniami?

• Zaświadczenie o zarobkach nie tylko do wniosku kredytowego
• Zasady współżycia społecznego mają istotne znaczenie
• Pracodawca musi dbać o dobro pracownika
• Dobra procedura może pomóc

Zaświadczenie o zarobkach nie tylko do wniosku kredytowego

Zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach to dokument, który może okazać się niezbędny w różnych życiowych sytuacjach. Pracownicy wnioskują o jego wystawienie, gdy ubiegają się o kredyt lub pożyczkę, chcą wynająć mieszkanie, ubiegają się o przyjęcie dziecka do przedszkola lub żłobka, a także na potrzeby alimentacyjne. Mimo mnogości sytuacji, w których może ono mieć kluczowe znaczenie dla spraw osobistych pracownika, przepisy prawa pracy nie odnoszą się wprost do obowiązku jego wystawienia. I choć mogłoby się wydawać, że nie jest to szczególnie duży problem, bo każdy pracodawca rozumie znaczenie tego dokumentu, a w praktyce wystawienie go nie jest przecież wielkim problemem, to jednak na tym tle między pracownikami a pracodawcami dochodzi do sporów, a przebieg niektórych z nich był taki, że dotarły aż do Sądu Najwyższego.

Zasady współżycia społecznego mają istotne znaczenie

Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z 16 września 1999 r. (sygn. akt I PKN 331/99) żądanie zgłaszane przez pracownika, a dotyczące udzielania mu istotnych informacji odnośnie do jego sytuacji pracowniczej – związanych z realizacją jego pracowniczych praw, obowiązków i odpowiedzialności – mieści się w ramach stosunku pracy w ujęciu art. 476 Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd zauważył, że choć w Kodeksie pracy nie ma przepisu, który wprost nakładałby na pracodawcę obowiązek udzielania pracownikowi informacji istotnych w aspekcie jego praw, obowiązków i odpowiedzialności, to można go wywieść z szeregu przepisów ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Z których? Dla przykładu z:
- art. 94 pkt 1 kp, z którego wynika, że pracodawca jest zobowiązany zaznajamiać pracowników z ich podstawowymi uprawnieniami,
- art. 94 pkt 9 kp, z którego wynika, że pracodawca jest zobowiązany stosować obiektywne i sprawiedliwe kryteria oceny pracowników oraz wyników ich pracy,
- art. 94 pkt 10, który nakazuje pracodawcy wpływać na kształtowanie w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego,
- art. 111 kp, który nakazuje mu szanować godność i inne dobra osobiste pracownika.

Pracodawca musi dbać o dobro pracownika

Te wszystkie regulacje w połączeniu z ogólnymi założeniami prawa pracy pozwalają na przyjęcie, że pracodawca ma obowiązek dbać o dobro pracownika, analogicznie jak pracownik ma obowiązek dbać o dobro zakładu pracy (art. 100 pkt 4 kp). Na tej podstawie w praktyce przyjmuje się, że pracodawca ma obowiązek dostarczyć pracownikowi dokument istotny z punktu widzenia realizacji jego uprawnień poza zakładem pracy, jakim jest zaświadczenie o zatrudnieniu i wysokości przysługującego pracownikowi wynagrodzenia za pracę.

Dobra procedura może pomóc

Biorąc pod uwagę fakt, że przepisy nie zawierają regulacji wprost dotyczących tej problematyki, warto by w regulaminie obowiązującym w zakładzie pracodawca ustalił zasady, na jakich pracownik może się ubiegać się o wydanie tego rodzaju dokumentu. Należy pamiętać, że nie mogą one ograniczać praw pracownika, np. nie mogą limitować liczby zaświadczeń możliwych do otrzymania, czy też ograniczać możliwość wystawienia zaświadczenia na określone cele. Mogą jednak i powinny przewidywać jasną procedurę – wskazywać do kogo i w jaki sposób należy zwracać się w tego rodzaju sprawach, jak długo pracownik będzie musiał oczekiwać na wydanie zaświadczenia oraz w jaki sposób zostanie mu ono przekazane, czy też gdzie i w jakich godzinach może je odebrać.