W trakcie procesu cywilnego niekiedy przyjdzie nam się zmierzyć z pewnym problemem. Dowód, istotny dla nas i naszych roszczeń, znajduje się w posiadaniu pozwanego. „Wytoczyłem proces nieuczciwemu kontrahentowi za niewykonanie umowy. Problem jest taki, iż jedyny jej egzemplarz jest w posiadaniu pozwanego. Czy jest jakiś sposób, by wymusić na nim przedstawienie umowy, jako dowodu w sądzie?” pyta jeden z użytkowników portalu Wieszjak.pl.
W odniesieniu do tego należy pamiętać o generalnej zasadzie, iż nikt nie jest obowiązany do świadczenia przeciwko sobie. Wyjątkiem od niej jest art. 248 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z par. 1 tegoż przepisu każdy obowiązany jest przedstawić na zarządzenie sądu w oznaczonym terminie i miejscu dokument znajdujący się w jego posiadaniu i stanowiący dowód faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że dokument zawiera tajemnicę państwową.
Na mocy art. 308 ust. 2 Kodeksu postępowania cywilnego przepis ten stosuje się również odpowiednio do dowodów z filmu, telewizji, fotokopii, fotografii, planów, rysunków oraz płyt lub taśm dźwiękowych i innych przyrządów utrwalających albo przenoszących obrazy lub dźwięki.
Treść powyższej regulacji oznacza, iż możliwości dowodowe strony kończą się jedynie na tym, co sama potrafi przedstawić. Obowiązek przedstawienia danego dokumentu może bowiem powstać na mocy zarządzenia sądu, wydanego na wniosek danej strony.
X pozwał Y za nieprawidłowe wykonanie umowy. W pozwie zażądał, by strona przeciwna przedstawiła treść znajdującej się w jej posiadaniu umowy.
Zobacz serwis: W sądzie
Sformułowanie żądania
Żądanie przedstawienia przez drugą stronę określonego dokumentu może być sformułowane już w treści pozwu. Niemniej jednak, jeżeli możliwość składania wniosków dowodowych przez strony nie jest ograniczona jedynie do pewnego momentu (np. w postępowaniu gospodarczym co do zasady należy przedstawić wszystkie dowody w pozwie), wtedy też takie żądanie może zostać sformułowane w późniejszym etapie.
W żądaniu należy precyzyjnie oznaczyć dokument, którego przedstawienia się domagamy.
Zobacz: Zabezpieczenie dowodu przed postępowaniem
Obowiązek posiadacza dokumentu
Treść art. 248 Kodeksu postępowania cywilnego wskazuje, iż zobowiązanym do przedstawienia dokumentu istotnego dla postępowania jest każdy, co oznacza, iż obowiązany wcale nie musi być stroną w sprawie.
Uchylenie się od tego obowiązku jest możliwe tylko w wyjątkowych sytuacjach. Przesłanką do zwolnienia nie jest przy tym fakt, iż przedstawienie dokumentu może wywołać u obowiązanego podmiotu szkodę w postaci przegrania sprawy.
Od powyższego obowiązku może uchylić się także ten, kto co do okoliczności objętych treścią dokumentu mógłby jako świadek odmówić zeznania albo kto posiada dokument w imieniu osoby trzeciej, która mogłaby z takich samych przyczyn sprzeciwić się przedstawieniu dokumentu. Jednakże i wówczas nie można odmówić przedstawienia dokumentu, gdy jego posiadacz lub osoba trzecia obowiązani są do tego względem chociażby jednej ze stron albo gdy dokument wystawiony jest w interesie strony, która żąda przeprowadzenia dowodu.
Zobacz: Co należy wiedzieć o postępowaniu gospodarczym