Monitor Polski - rok 2026 poz. 648

W dniach 24 i 25 czerwca 1976 roku władze PRL ogłosiły drastyczne podwyżki cen żywności, przekraczające niekiedy 100 %, przy jednoczesnym wprowadzeniu niesprawiedliwych mechanizmów rekompensat. Decyzja ta wywołała falę sprzeciwu w całym kraju. Szczególnie doniosłe znaczenie miały wydarzenia w Radomiu, Płocku i Ursusie.

W Radomiu tysiące robotników z kilkudziesięciu zakładów pracy oraz mieszkańcy miasta zgromadzili się przed siedzibą Komitetu Wojewódzkiego PZPR, domagając się natychmiastowego wycofania podwyżek. Protest został brutalnie stłumiony przez oddziały ZOMO. Uczestników bito, aresztowano i poddawano represjom, w tym tzw. ścieżkom zdrowia. Władze PRL nazwały protestujących warchołami. Wielu z nich skazano w procesach pokazowych i pozbawiono pracy, a samo miasto napiętnowano propagandowo jako miasto z wyrokiem.

W Płocku protest rozpoczął się w Mazowieckich Zakładach Rafineryjnych i Petrochemicznych. Strajkujący robotnicy nie mogli uzyskać decyzji o cofnięciu podwyżek, więc przeszli pod gmach Komitetu Wojewódzkiego PZPR, gdzie zgromadziło się kilka tysięcy osób. Demonstracja wieczorem została rozpędzona przez ZOMO. Aresztowanych, m.in. pracowników Fabryki Maszyn Żniwnych, sądzono w przyspieszonym trybie, a wobec wielu zastosowano zwolnienia dyscyplinarne i inne formy represji.

W Ursusie robotnicy Zakładów Mechanicznych „Ursus” podjęli protest, który - podobnie jak w Radomiu i Płocku - był wyrazem sprzeciwu wobec drastycznych podwyżek cen oraz autorytarnego systemu władzy. 25 czerwca 1976 roku robotnicy przerwali pracę i wyszli na ulice, kierując się w stronę torów kolejowych. W proteście zablokowali linię kolejową Warszawa - Łódź, co było dramatycznym i widocznym w całym kraju aktem sprzeciwu. Demonstracja została brutalnie spacyfikowana przez siły milicji, w tym ZOMO. Uczestników bito, zatrzymywano i poddawano represjom. Wielu robotników zwolniono z pracy, a część skazano w procesach pokazowych. Konsekwencją komunistycznych prześladowań było kilka ofiar śmiertelnych.

Wydarzenia w Radomiu, Płocku i Ursusie miały początkowo charakter ekonomiczny, lecz szybko nabrały wymiaru politycznego i stały się wyrazem walki o godność, prawa pracownicze i wolność.

Czerwiec '76 zmusił władze PRL do wycofania się z podwyżek cen. Jednak jeszcze ważniejszym skutkiem tych wydarzeń było powstanie środowisk solidarności społecznej. Represje wobec robotników doprowadziły do powołania Komitetu Obrony Robotników, który niósł pomoc prześladowanym i stał się zalążkiem opozycji demokratycznej w Polsce.

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej składa hołd uczestnikom Czerwca '76 oraz podkreśla, że wszyscy, którzy w tamtym czasie mieli odwagę sprzeciwić się niesprawiedliwości, walnie przyczynili się do zwycięstwa wolności w roku 1989 i zbudowania niepodległej Trzeciej Rzeczypospolitej Polskiej.

Marszałek Sejmu: W. Czarzasty