Gdy bank nie chce przyznać kredytu

Kredyt hipoteczny przyznawany jest na wiele lat, kredytobiorca otrzymuje wysokie sumy i dlatego wnioski o udzielenie go banki rozpatrują indywidualnie. Zanim dojdzie do zawarcia umowy, bank i konsument prowadzą często długie negocjacje. Przyszły kredytobiorca zostaje zobowiązany do dostarczenia dokumentacji potwierdzających jego zdolność kredytową, a bank sprawdza w Biurze Informacji Kredytowej oraz w Biurze Informacji Gospodarczej jego rzetelność oraz m.in. czy zaciągnięte wcześniej kredyty oraz rachunki spłaca terminowo.

Przy ocenie sytuacji finansowej przyszłego kredytobiorcy bank bierze pod uwagę jego bieżące zadłużenie oraz historię kredytową. W ten sposób ocenia, czy przyszły kredytobiorca nie jest klientem wysokiego lub podwyższonego ryzyka.

Zdolność kredytowa

Bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy. Chodzi o ustalenie, czy konsument ma zdolność do spłaty kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Aby dokonać takich ustaleń, bank może zażądać od kredytobiorcy złożenia dokumentów niezbędnych do dokonania oceny tej zdolności.

Jeżeli bank uzna, że przyszły kredytobiorca nie ma takiej zdolności, to wówczas ma prawo odmówić udzielenia kredytu, czyli zawarcia umowy kredytowej. Bank ma pełną swobodę decyzji przy ustalaniu zdolności kredytowej, co w praktyce oznacza, że w razie odmowy zawarcia umowy kredytobiorcy nie przysługują żadne środki prawne wówczas, gdyby chciał zakwestionować ustalenia banku.

Gdyby jednak udzielił kredytu w sytuacji, kiedy kredytobiorca tej zdolności nie posiadał, to osoby trzecie, które poręczyły kredyt, nie mogą do banku z tego tytułu występować z roszczeniami. Ale nawet wówczas, gdy bank uzna, że potencjalny kredytobiorca ma zdolność kredytową, może odmówić przyznania mu kredytu.

Obniżenie kwoty kredytu

Bank może obniżyć kwotę przyznanego kredytu albo wypowiedzieć umowę wówczas, gdy kredytobiorca nie dotrzymał warunków udzielenia kredytu albo utracił zdolność kredytową już po zawarciu umowy. Skutki takiej decyzji banku zależą od tego, czy zanim doszło do wypowiedzenia, kredytobiorca wykorzystał już cały kredyt. Gdy wykorzystał, to bank może domagać się zwrotu z upływem terminu wypowiedzenia. Natomiast w drugim przypadku wygasa roszczenie kredytobiorcy o wypłatę niepodjętej jeszcze kwoty.

Decyzja banku o obniżeniu kwoty przyznanego kredytu stanowić będzie jednostronną zmianę treści pierwotnej umowy i może dotyczyć wyłącznie kwoty kredytu jeszcze niewykorzystanego. W ten sposób zostanie zmniejszone roszczenie kredytobiorcy o wypłatę kredytu.

Bank sam ustala, czy kredytobiorca, z którym już zawarł umowę, utracił zdolność kredytową. Dokonanie takich ustaleń nie jest uzależnione np. od ogłoszenia upadłości kredytobiorcy albo od wszczęcia przeciwko niemu egzekucji.

PRZYKŁAD: PO UPŁYWIE TERMINU WYPOWIEDZENIA KREDYTU

Bank wypowiedział kredytobiorcy umowę kredytu, bo uznał, że utracił on zdolność kredytową już w trakcie spłacania go. Po upływie okresu wypowiedzenia kredytobiorca musi niezwłocznie zwrócić wykorzystany kredyt razem z odsetkami, które należą się bankowi za okres korzystania z kredytu, pod warunkiem że umowa nie stanowi inaczej. Gdy tego nie zrobi po upływie okresu wypowiedzenia, to wówczas bankowi przysługiwać będzie roszczenie o zwrot części lub całości kwoty wykorzystanego kredytu.

Konsument broni się w sądzie

Wprawdzie bank ma prawo zmienić umowę kredytu, obniżyć przyznaną wcześniej kwotę, a nawet wypowiedzieć umowę, to jednak realizację przez niego tych uprawnień konsument może poddać kontroli sądu. W sądzie może podnieść, że bank nadużywa prawa i powołać się na art. 5 kodeksu cywilnego (o zasadach współżycia społecznego) albo zakwestionować poczynione przez bank ustalenia co do tego, że na przykład kredytobiorca nie dotrzymał warunków udzielenia kredytu.

Broniąc się przed wypowiedzeniem kredytu, kredytobiorca może wnieść w trybie art. 189 kodeksu postępowania cywilnego do sądu powództwo o ustalenie stosunku prawnego i domagać się w nim stwierdzenia przez sąd, że oświadczenia banku są bezskuteczne. Kredytobiorca może wystąpić z takim pozwem, ponieważ ma w tym interes prawny i uważa, że jego prawo zostało już naruszone.

PRZYKŁAD: BEZSKUTECZNE USTALENIA BANKU

Kredytobiorca wniósł do sądu pozew o ustalenie, że ustalenia banku o tym, że nie dotrzymał warunków udzielenia kredytu oraz co do jego niewypłacalności, są bezskuteczne. W pozwie musi dokładnie określić stosunek prawny, wskazać swoje żądanie oraz przytoczyć okoliczności faktyczne, które je uzasadniają. Stroną pozwaną w procesie o ustalenie będzie bank, który chce zmienić umowę kredytową lub obniżyć przyznaną wcześniej kwotę. W pozwie należy też podać wartość przedmiotu sporu.

Gdy nie dojdzie do umowy

Może się zdarzyć, że mimo prowadzonych długotrwałych negocjacji z bankiem nie dojdzie do zawarcia umowy kredytu. Wtedy potencjalnemu kredytobiorcy nie przysługują roszczenia do banku o zwrot wydatków, poniesionych podczas negocjacji np. na zebranie wymaganej dokumentacji w celu potwierdzenia zdolności kredytowej.

Przystąpienie przez bank do rozmów w sprawie udzielenia kredytu hipotecznego nie jest równoznaczne z udzieleniem wiążącego przyrzeczenia przez bank, że go przyzna, a nawet nie zobowiązuje banku do zawarcia umowy kredytowej. Dlatego wszelkie wydatki związane z zebraniem wymaganej dokumentacji potencjalny kredytobiorca ponosi na swoje ryzyko.

Zdarza się też, że kredytobiorca przystępuje do aktu notarialnego, zanim zawrze umowę, a notariusz w akcie wpisuje datę, w której zostaną przekazane pieniądze przez bank. Do przeniesienia własności nieruchomości dojdzie wówczas dopiero po przekazaniu dotychczasowemu właścicielowi pieniędzy z kredytu udzielonego przez bank. Gdyby jednak nie doszło do zawarcia umowy kredytu, ponieważ bank jednak negatywnie ocenił zdolność kredytową potencjalnego kredytobiorcy, to wówczas z powodu niewpłacenia wymaganej kwoty w terminie nie dojdzie do skutku również umowa przeniesienia własności nieruchomości.

Nie będzie podstaw do żądania od notariusza, aby zwrócił pobrane opłaty związane ze sporządzeniem aktu. Natomiast skoro bank wycofał się z udzielenia kredytu jeszcze przed zawarciem umowy, to potencjalny kredytobiorca nie może wystąpić przeciwko niemu z roszczeniem o odszkodowanie.

Z takim roszczeniem mógłby wystąpić wówczas, gdyby bank wycofał się z podpisanej już umowy i w sposób przekonujący nie uzasadnił tego zmianą zdolności kredytowej kredytobiorcy.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Pozew o ustalenie bezskuteczności oświadczenia banku

SŁOWNIK

• umowa kredytu bankowego - zawarta na piśmie między bankiem a kredytobiorcą na czas oznaczony. Bank zobowiązuje się oddać kredytobiorcy do dyspozycji na czas w niej oznaczony pewną kwotę z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie i do zwrotu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty

• zdolność kredytowa - zdolność kredytobiorcy do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie

• wypowiedzenie umowy kredytu - oświadczenie woli banku, które uważa się za złożone z chwilą, gdy doszło do kredytobiorcy w taki sposób, że mógł się on zapoznać z jego treścią

MaŁgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl

Podstawa prawna

• Art. 69-79c ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 z późn. zm.).