Opodatkowanie otrzymanych gratyfikacji

W wielu zakładach pracy coraz powszechniejsze jest stosowanie poza podstawowym wynagrodzeniem innych, uzupełniających sposobów dowartościowywania pracowników.

• udostępnianie pracownikowi samochodu służbowego,

• przyznanie pracownikowi służbowego telefonu komórkowego,

• przyznanie biletów do kina, karnetu na siłownię czy basen,

• finansowanie świadczeń zdrowotnych.

Każdy pracodawca decydując się na którąkolwiek z wymienionych form gratyfikacji powinien jednak zdawać sobie sprawę ze skutków finansowych swojej decyzji, zwłaszcza w kontekście zwiększenia przychodu podatkowego.

Za przychód ze stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne, ale co należy podkreślić również wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania wypłat tych świadczeń. Stąd też za przychód ze stosunku pracy uznaje się w szczególności: wynagrodzenie zasadnicze, wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

Jednak nie wszystkie świadczenia pracownicze zwiększają przychód podatkowy. W ustawie z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (DzU z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.) istnieje (wprawdzie coraz bardziej przez ustawodawcę ograniczany) katalog zwolnień, w którym „uchowały” się jeszcze nieopodatkowane świadczenia na rzecz pracowników. Tylko rzetelna wiedza, czy dane świadczenia korzysta ze zwolnienia czy nie, pozwoli pracodawcy na takie skonstruowanie pakietu wynagrodzeń, który może przynieść znaczne oszczędności podatkowe.

Samochód służbowy to jedno z najpopularniejszych i najbardziej prestiżowych świadczeń przyznawanych przez pracodawcę na rzecz pracownika. Jak wynika z definicji pojęcia – samochód służbowy powinien być wykorzystywany do załatwiania spraw służbowych. Ale czy tak jest w istocie? Nierzadko zdarza się przecież sytuacja, w której pracownik „mimochodem” wykorzystuje samochód do załatwiania prywatnych spraw (odbierając dziecko z przedszkola czy też robiąc domowe zakupy). W sytuacji gdy samochód jest wykorzystywany ściśle dla załatwiania spraw służbowych, to nie stanowi dla pracownika przychodu. Jednak, jeżeli jest o­n wykorzystywany również do celów prywatnych, niewątpliwie świadczenie takie należy zaliczyć do nieodpłatnych świadczeń ze stosunku pracy – podlegających opodatkowaniu. Udowodnienie przez pracowników urzędu skarbowego, że samochód był wykorzystywany do celów prywatnych jest trudne, co nie oznacza jednak, że niemożliwe. W takiej sytuacji wartość takiego świadczenia zostanie opodatkowana jak przychód ze stosunku pracy. Wartość świadczenia zostanie ustalona na podstawie cen rynkowych stosowanych przy świadczeniu tego samego rodzaju usług w danej miejscowości.

Gdy telefon jest własnością pracodawcy, dla pracownika nie powstaje przychód z tytułu jego udostępniania. Przychód może natomiast powstać w przypadku, gdy pracownik wykorzystuje telefon do celów prywatnych, a pracodawca pokrywa rachunki. Jednak rozgraniczenie rozmów prywatnych i służbowych jest niezwykle trudne zarówno dla pracodawcy, jak i dla fiskusa.

Zwolniona od podatku jest wartość rzeczowych świadczeń otrzymanych przez pracownika, sfinansowanych w całości ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych lub funduszy związków zawodowych – do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 380 zł. Jednak świadczeniami rzeczowymi nie są bony, talony i inne znaki, uprawniające do ich wymiany na towary lub usługi. W takim razie jak zakwalifikować tak powszechne w niektórych zakładach pracy bilety do kina, karnety na basen czy siłownię? Są to przecież „inne znaki” uprawniające do skorzystania z usługi. Jednak, jak wyjaśniło Ministerstwo Finansów w piśmie z 15 marca 2004 r. (PB5/MC-033-14-464/04) – ze zwolnienia w limitowanej wysokości (tj. 380 zł) korzysta wartość biletu do kina, teatru lub wartość karnetu na basen czy siłownię, jeżeli ich zakup został w całości sfinansowany ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych.

Od wartości biletu do kina czy karnetu nie należy także odprowadzać składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli ich zakup został w całości sfinansowany ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Jednak w tym przypadku nie ma znaczenia wartość otrzymanego świadczenia – nie obowiązuje limit do wysokości 380 zł.

Coraz częstszym pozapłacowym sposobem wynagradzania pracownika jest opłacanie przez pracodawców usług medycznych. Obowiązki związane z zapewnieniem niektórych świadczeń medycznych zostały nałożone na pracodawcę przez Kodeks pracy. Badaniom wstępnym podlegają wszyscy przyjmowani do pracy pracownicy. Ponadto już w trakcie zatrudnienia każdy pracownik podlega badaniom okresowym.

Co jednak w sytuacji, gdy pracodawca zdecyduje się na zapewnienie pracownikowi dodatkowych stałych usług medycznych, wykupując je w prywatnej lecznicy. W takiej sytuacji świadczenie takie będzie stanowiło przychód dla pracownika podlegający opodatkowaniu. Jednak, jak wskazano w piśmie Ministerstwa Finansów z 7 września 1995 r. (PO 5/6-7411-01631/95) – jeżeli zakład pracy zgodnie z zawartą umową z przychodnią ogólną lub specjalistyczną opłaca prawo ogółu pracowników do korzystania z usług tych przychodni, a przychodnie nie wystawiają imiennych rachunków (faktur) za korzystanie z usług przez konkretnych pracowników – lecz rachunki opiewają na ogólną kwotę uzgodnionej odpłatności – to wydatki zakładu pracy nie stanowią przychodu dla pracowników i nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym.