Szkoda wyrządzona przez pracownika

Pracownik, który swoim zachowaniem związanym z wykonywaniem obowiązków służbowych wyrządza pracodawcy szkodę, ponosi odpowiedzialność, głównie materialną. Jest to odpowiedzialność na zasadach ogólnych, w przeciwieństwie do odpowiedzialności szczególnej, którą pracownik ponosi za szkodę wyrządzoną w powierzonym mu mieniu.

Odpowiedzialność pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy została uregulowana w art. 114–122 Kodeksu pracy. Polega o­na na ponoszeniu przez pracownika negatywnych dla niego skutków majątkowych z powodu wyrządzenia pracodawcy szkody, spowodowanej zawinionym naruszeniem obowiązków pracowniczych. Jest to odpowiedzialność osobista, która sprowadza się do zapłaty przez pracownika odszkodowania pieniężnego.

• bezprawność zachowania pracownika;

• wina;

• szkoda;

• związek przyczynowy.

Zgodnie z art. 114 k.p. bezprawność zachowania pracownika polega zarówno na niewykonaniu, jak i nienależytym wykonaniu obowiązków pracowniczych. W tym miejscu należy jednak podkreślić, że w niektórych sytuacjach mimo wyrządzenia szkody bezprawność zachowania pracownika może być wyłączona. Przepisy Kodeksu pracy wskazują tylko jedną okoliczność wyłączającą odpowiedzialność pracownika. Jest to działanie „w granicach dopuszczalnego ryzyka”.

Co do „ryzyka związanego z działalnością pracodawcy”, o którym również mowa w art. 117 § 2 k.p., pracownikowi nie można przypisać winy za powstanie jakichkolwiek szkód bez- pośrednio związanych z działalnością pracodawcy.

Jest to druga przesłanka prowadząca do odpowiedzialności materialnej pracownika, a polega na naruszeniu nałożonych na pracownika obowiązków. Wina rozumiana jest jako wina umyślna, która prowadzi do odpowiedzialności w pełnej wysokości, oraz wina nieumyślna, która tę odpowiedzialność ogranicza.

przykład

Szkodę nieumyślną pracownik wyrządza wówczas, gdy co prawda przewiduje możliwość powstania szkody, ale bezpodstawnie przypuszcza, że jej uniknie (lekkomyślność), bądź pracownik nie przewiduje szkody, ale mógł i powinien przewidzieć możliwość jej wyrządzenia (niedbalstwo).

Ciężar dowodu winy pracownika spoczywa na pracodawcy. Pracodawca jest obowiązany wykazać okoliczności uzasadniające odpowiedzialność pracownika oraz wysokość powstałej szkody.

Przez szkodę należy rozumieć taki uszczerbek w majątku pracodawcy, który nie nastąpiłby w normalnych okolicznościach, tj. gdyby pracownik prawidłowo wykonywał swoje obowiązki. Należy pamiętać, że szkoda może zostać wyrządzona umyślnie bądź nieumyślnie. Za szkodę wyrządzoną nieumyślnie pracownik odpowiada w granicach rzeczywistej straty, tzn. do wysokości wyrządzonej szkody (art. 115 k.p.). Inaczej wygląda sytuacja w przypadku umyślnego wyrządzenia szkody. Tutaj odpowiedzialność jest posunięta dalej i obejmuje również utracone przez pracodawcę korzyści. Jest to odpowiedzialność w pełnej wysokości (art. 112 k.p.).

Warunkiem koniecznym odpowiedzialności materialnej pracownika jest występowanie związku przyczynowego między działaniem pracownika a szkodą. Pracownik odpowiada tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego wynikła szkoda. Oznacza to, że pracownik ponosi odpowiedzialność tylko i wyłącznie wtedy, gdy między jego zachowaniem a powstałą szkodą zachodzi związek. W praktyce wykazanie tego związku jest stosunkowo trudne. Sytuacja komplikuje się jeszcze bardziej w przypadku wyrządzenia pracodawcy szkody przez kilku pracowników. Zgodnie z art. 118 k.p. każdy z takich pracowników ponosi odpowiedzialność za część szkody stosownie do przyczynienia się do niej i stopnia winy. Często jednak ustalenie stopnia winy i przyczynienia się poszczególnych pracowników do powstania szkody jest wręcz niemożliwe. Wówczas wszyscy odpowiadają w częściach równych.

Zaistnienie wszystkich opisanych powyżej przesłanek prowadzi do odpowiedzialności na zasadach ogólnych, tj. odpowiedzialności materialnej za szkodę wyrządzoną pracodawcy. W praktyce sprowadza się to do wypłacenia pracodawcy odszkodowania pieniężnego. Ustawodawca ogranicza jednak jego wysokość do trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługują- cego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody. Wyjątkowo umyślne wyrządzenie szkody prowadzi do pokrycia jej w pełnej wysokości (art. 122 k.p.).

Michał Graczyk