Co grozi pracownikowi za szkodę w powierzonym mieniu

Nie ma w zasadzie takiej rzeczy, której pracodawca nie mógłby powierzyć pracownikowi i zobowiązać go do pieczy nad nim, nakładając zarazem na niego odpowiedzialność za jej zniszczenie, zgubienie czy kradzież. Co prawda kodeks pracy mówi, że pracownik odpowiada w pełnej wysokości za szkodę powstałą w powierzonych mu – z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się – pieniędzy, papierów wartościowych lub kosztowności czy narzędzi i instrumentów lub podobnych przedmiotów, a także środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, ale wbrew pozorom na tej liście nie zamyka katalogu składników mienia firmy, za które zatrudnieni mogą osobiście odpowiadać. W kodeksie tym znajduje się bowiem stwierdzenie, że pracownik odpowiada w pełnej wysokości również za szkodę w mieniu innym powierzonym mu z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się. I to właściwie wszystko wyjaśnia. Specjaliści prawa pracy podkreślają, że pracownikowi może zostać powierzony każdy składnik mienia pracodawcy, byle jego właściwości pozwalały na jego zwrot lub można było wyliczyć się z powierzonych przedmiotów.

Odpowiedzialność materialną za mienie powierzone łącznie z obowiązkiem wyliczenia się z niego może przyjąć kilku pracowników. Wówczas podstawą łącznego powierzenia mienia staje się umowa o współodpowiedzialności materialnej, którą grupa ta musi zawrzeć na piśmie z pracodawcą. Odpowiadają o­ni w częściach określonych w umowie. Jednak w razie szkody spowodowanej w całości lub w części tylko przez niektórych pracowników, za całość szkody lub za stosowną jej część odpowiadają tylko sprawcy szkody.

Warto przy tym wiedzieć, że w niektórych sytuacjach można się uwolnić od odpowiedzialności za powstałą szkodę. Jest to możliwe, jeżeli pracownik wykaże, że powstała o­na z przyczyn od niego niezależnych, a w szczególności wskutek niezapewnienia przez pracodawcę warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia. Zasadą jest bowiem, że pracownik nie ponosi odpowiedzialności za szkodę w takim zakresie, w jakim pracodawca lub inna osoba przyczyniły się do jej powstania albo zwiększenia. Ponadto nie ponosi o­n ryzyka związanego z działalnością pracodawcy, a zwłaszcza nie odpowiada za szkodę wynikłą w związku z działaniem w granicach dopuszczalnego ryzyka.

Za przyczynienie się pracodawcy do powstania szkody lub zwiększenia jej rozmiarów można na przykład uznać złą organizację pracy, brak odpowiedniego nadzoru i kontroli, powierzenie obowiązków pracownikowi bez wymaganych kwalifikacji lub nałożenie na niego zbyt szerokiego zakresu obowiązków, którym nie jest w stanie podołać. Pracownik powinien jednak sygnalizować problemy z tym związane, gdyż to dodatkowo zwiększa szanse na uwolnienie się od odpowiedzialności – może być dowodem na zaniechanie pewnych działań przez pracodawcę, czyli na przyczynienie się do powstania szkody.

Najczęściej za szkodę odpowiada pracownik, ale wykazać ją musi pracodawca. W przypadku odpowiedzialności za powierzone mienie kodeks pracy nie odsyła do tej zasady. Pogląd w tej sprawie wyraził natomiast Sąd Najwyższy. Jak stwierdził, choć art. 127 k.p. nie odsyła – gdy idzie o odpowiedzialność za mienie powierzone pracownikowi z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia się – do art. 116 k.p., nie oznacza to, że ciężar wykazania powstania szkody i jej wysokości nie obciąża zakładu pracy i że w jakiejś mierze może być o­n przerzucony na pracownika (wyrok z 9 listopada 1990 r., sygn. akt I PR 199/90, OSP 1991/9/211).

Jest to odpowiedzialność nieco inna niż w przypadku zwykłej odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną pracodawcy, której spowodowanie oznacza dla pracownika obciążenie go odszkodowaniem w wysokości wyrządzonej szkody, ale maksymalnie do kwoty jego trzymiesięcznego wynagrodzenia.

WAŻNE

W przypadku powierzenia zakładowego mienia pracownik odpowiada w pełnej wysokości za powstałą w nim szkodę. Od tej zasady istnieją pewne wyjątki. Pracodawca może pójść na rękę pracownikowi. Obie strony mogą się dogadać, a jest to prawdopodobne szczególnie wtedy, gdy pracownik należy do osób solidnych, do których przełożeni nie mają zastrzeżeń. W konsekwencji, jeżeli naprawienie szkody nastąpi na podstawie ugody z pracodawcą, pracownik może liczyć na to, że wysokość odszkodowania zostanie obniżona. To oczywiście zależy od stopnia winy pracownika i jego stosunku do obowiązków pracowniczych.

O obniżeniu odszkodowania może także zdecydować sąd pracy, o ile naprawienie szkody miałoby nastąpić na podstawie ugody sądowej. I w tym przypadku sąd bierze pod uwagę stopień winy pracownika i to, jak wywiązuje się z obowiązków.

Należy pamiętać, że niewykonanie ugody przez pracownika oznacza jej wykonanie w trybie przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Wcześniej sąd pracy musi wydać klauzulę wykonalności. Może tego odmówić, jeżeli stwierdzi, że jest o­na sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego.

I wreszcie trzeba pamiętać, że jeśli pracownik umyślnie doprowadzi do szkody w powierzonym mieniu, będzie musiał naprawić ją w pełnej wysokości. W tym przypadku nie ma mowy o zmniejszeniu odpowiedzialności. W dostępnym piśmiennictwie na ten temat podkreśla się też, że w takich okolicznościach za nieważną – bo sprzeczną z prawem – należy uznać ewentualną ugodę przewidującą obniżenie wysokości odszkodowania.

JAK ORZEKAŁY SĄDY

GDZIE SZCZEGÓLNA OCHRONA MIENIA PRACODAWCY

Iwona Jackowska

iwona.jackowska@infor.pl