PILNE: Rewolucja w orzekaniu o niepełnosprawności – te zmiany właśnie weszły w życie!

• Co się zmieniło?
• Głosy krytyki
• Świadczenia i wsparcie

Co się zmieniło?

Od 2025 roku obowiązują nowe, bardziej elastyczne przepisy dotyczące wydawania orzeczeń o niepełnosprawności dla dzieci i dorosłych. Zmiany mają na celu uproszczenie procedur, wydłużenie okresów ważności orzeczeń oraz uwzględnienie specyfiki rzadkich chorób. Nowe regulacje zostały już wdrożone i mają realny wpływ na sytuację tysięcy rodzin w Polsce.

Najważniejsze zmiany dla dzieci:

• Minimalny okres ważności orzeczenia to teraz 3 lata.
• Dzieci z rzadkimi chorobami genetycznymi (np. zespół Downa) mogą otrzymać orzeczenie aż do ukończenia 16. roku życia. 
• Wprowadzono katalog 208 rzadkich chorób, które uprawniają do dłuższych okresów ważności orzeczeń. Pęłna lista dostęna jest pod adresem https://dziennikustaw.gov.pl/D2025000068201.pdf

Dla dorosłych:

• Osoby z rzadkimi chorobami mogą otrzymać orzeczenie na minimum 7 lat, a w niektórych przypadkach – na stałe, jeśli stan zdrowia na to pozwala. 
• Zmodyfikowano kryteria określania stopnia niepełnosprawności (lekki, umiarkowany, znaczny).

Głosy krytyki

Chodzi o kontrowersje wokół nowych zasad przyznawania orzeczeń o niepełnosprawności, które – mimo że formalnie mają ułatwiać życie osobom z trwałymi schorzeniami – w praktyce mogą prowadzić do utraty części świadczeń lub trudniejszego dostępu do wsparcia.

Rodzice dzieci z niepełnosprawnościami wskazują m.in. na:

• niejasne kryteria oceny, szczególnie przy orzekaniu o potrzebie stałej opieki lub specjalnych świadczeń (np. świadczenia pielęgnacyjnego),
• brak przejrzystych procedur, które pozwalałyby przewidzieć decyzję komisji,
• obawy o utratę uprawnień w przypadku osób, które dotąd otrzymywały orzeczenia na podstawie starego systemu, a teraz muszą poddać się nowej ocenie,
• niedostateczne konsultacje społeczne – wiele rodzin i organizacji nie miało możliwości wypowiedzenia się na etapie prac legislacyjnych.

Niektóre organizacje sygnalizują też, że mimo katalogu 208 rzadkich chorób, część dzieci i dorosłych z równie poważnymi, lecz mniej popularnymi schorzeniami, może zostać pominięta w nowych zasadach.

Świadczenia i wsparcie

Nowe przepisy przewidują również gwarancję dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 3287 zł miesięcznie dla opiekunów dzieci z orzeczeniem o niepełnosprawności. Warunkiem otrzymania wsparcia jest jednak spełnienie konkretnych kryteriów. Świadczenie przysługuje tylko w przypadku rezygnacji z pracy zawodowej lub jej niepodjęcia z powodu konieczności sprawowania stałej opieki nad dzieckiem.

W praktyce oznacza to, że wielu rodziców, najczęściej matek, rezygnuje z aktywności zawodowej, by zapewnić dziecku odpowiednie wsparcie. Krytycy obecnych rozwiązań zwracają uwagę, że świadczenie nie uwzględnia kosztów rehabilitacji, sprzętu medycznego czy dostosowania mieszkania, a jego wysokość od lat nie rośnie w takim tempie jak inflacja i wydatki rodzin.

Co ważne, nowe przepisy mają ułatwić dostęp do świadczenia poprzez powiązanie go bezpośrednio z orzeczeniem o niepełnosprawności, bez konieczności przechodzenia dodatkowych procedur. W przypadku utrzymania orzeczenia do 16. roku życia, wsparcie finansowe również będzie przyznawane na ten okres, bez konieczności corocznego odnawiania wniosku.

Wprowadzenie nowych zasad to dopiero początek. Eksperci apelują o monitorowanie ich wdrażania i szybkie reagowanie na ewentualne problemy. Kluczowe będzie również szkolenie zespołów orzeczniczych i zapewnienie jednolitości interpretacji przepisów w całym kraju.