Świadczenia z funduszu alimentacyjnego

1 października weszły w życie przepisy ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 192, poz. 1378 z późn.zm.), które wprowadzają fundusz alimentacyjny stanowiący system wspierania osób uprawnionych do alimentów środkami finansowymi z budżetu państwa. Wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego zastąpi wypłatę zaliczek alimentacyjnych. Przypomnijmy, że fundusz alimentacyjny został zlikwidowany 1 maja 2004 r. ustawą z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn.zm.).

1 czerwca 2005 r. zaczęły obowiązywać przepisy ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 z późn.zm.), określające zasady postępowania wobec osób zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja komornicza była bezskuteczna. Przepisy ustawy przyznawały osobom samotnie wychowującym dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna tzw. zaliczkę alimentacyjną. Ustawa ta zostanie uchylona ustawą z 7 września 2007 r., z wyjątkiem art. 17 ust. 5, który utraci moc 1 grudnia 2008 r.

Kto może nabyć prawo do świadczenia?

Przepisy nowej ustawy umożliwiają przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej (tj. osobie uprawnionej do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna) do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Świadczenia będą przysługiwały w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednak nie wyższej niż 500 zł i jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie będzie przekraczał kwoty 725 zł.

Świadczenia z funduszu alimentacyjnego będą przysługiwać nie tylko obywatelom polskim, ale też i cudzoziemcom. Świadczenia będą im przysługiwały, jeżeli wynika to z przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego czy z wiążących Rzeczpospolitą Polską umów dwustronnych o zabezpieczeniu społecznym. Świadczenia będą też przysługiwały cudzoziemcom przebywającym na terytorium Polski na podstawie zezwolenia na osiedlenie się zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich oraz zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 53 ust. 1 pkt 13 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (j.t. Dz.U. z 2006 r. Nr 234, poz. 1694 z poźn.zm.) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z uzyskaniem statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej.

Dodatkowym warunkiem do przyznania świadczeń z funduszu, jaki muszą spełniać zarówno obywatele polscy jak i cudzoziemcy, jest zamieszkiwanie na terytorium Polski przez okres, w którym otrzymują świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie będą przysługiwały, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej, jest pełnoletnia i posiada własne dziecko, zawarła związek małżeński.

Kto przyznaje świadczenie?

Postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego prowadzi organ właściwy wierzyciela (wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej). Organ właściwy wierzyciela może upoważnić, w formie pisemnej, swojego zastępcę, pracownika urzędu albo kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy, a także inną osobę na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy do prowadzenia postępowania w wyżej wymienionych sprawach, a także do wydawania w tych sprawach decyzji. Do zadań samorządu województwa należy wydawanie decyzji w sprawach świadczeń z funduszu alimentacyjnego realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.

Wymagane dokumenty

Ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej i powinien zawierać określone informacje. Są to dane dotyczące członków rodziny, w tym: imię, nazwisko, datę urodzenia, PESEL, NIP, a w razie gdy nie nadano tych numerów lub jednego z nich - serię i numer dowodu osobistego lub paszportu, oświadczenie wnioskodawcy o przekazaniu organowi egzekucyjnemu wszelkich znanych mu informacji niezbędnych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu, oświadczenie wnioskodawcy o miejscu zamieszkania, wieku zatrudnieniu i sytuacji ekonomicznej osób zobowiązanych względem osoby uprawnionej do alimentacji.

Do wniosku osoba uprawniona do świadczeń lub jej przedstawiciel ustawowy powinni dołączyć odpowiednio:

1) zaświadczenia o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych każdego członka rodziny, wydane przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego, zawierające informacje o:

- wysokości dochodu,

- wysokości składek na ubezpieczenia społeczne odliczonych od dochodu,

- wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne odliczonych od podatku,

- wysokości należnego podatku;

2) zaświadczenia lub oświadczenia dokumentujące wysokość innych dochodów;

3) inne zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia, w tym:

- dokument stwierdzający wiek osoby uprawnionej,

- zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne stwierdzające bezskuteczność egzekucji,

- orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- odpis prawomocnego orzeczenia sądu zasądzającego alimenty, odpis postanowienia sądu o zabezpieczeniu powództwa o alimenty, odpis protokołu zawierającego treść ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem,

- orzeczenie sądu rodzinnego o ustaleniu opiekuna prawnego dla osoby uprawnionej,

- zaświadczenie o uczęszczaniu osoby uprawnionej do szkoły lub szkoły wyższej,

- informacje właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności w szczególności w związku z brakiem podstawy prawnej do ich podjęcia lub brakiem możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą.

Wzory dokumentów

W Dz.U. Nr 136 pod poz. 855 zostało opublikowane rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 28 lipca 2008 r. W rozporządzeniu tym zostały określone wzory wniosku o ustalenie prawa do świadczeń, zaświadczenia o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, oświadczeń o dochodach rodziny, w tym oświadczeń osób rozliczających się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, oraz innych oświadczeń i dowodów niezbędnych do ustalenia prawa do świadczeń, zaświadczenia organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o bezskuteczności egzekucji zawierającego informację o stanie egzekucji przyczynach jej bezskuteczności oraz o działaniach podejmowanych w celu wyegzekwowania zasądzonych świadczeń alimentacyjnych. Ponadto w rozporządzeniu został określony także sposób i tryb postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wstrzymywania ich wypłaty, sposób ustalania dochodu uprawniającego do świadczeń.

Od kiedy świadczenie

Jak wskazuje art. 18 ustawy prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego będzie ustalane na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu. Jeżeli osoba uprawniona po ukończeniu nauki w szkole została w tym samym roku kalendarzowym przyjęta do szkoły wyższej, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują również za wrzesień.

Z kolei w przypadku utraty ważności orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i uzyskania ponownego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowiącego kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego będzie ustalane od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, jeżeli osoba złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w terminie 3 miesięcy od dnia ponownego wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wypłata świadczeń

Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane będą w okresach miesięcznych. Decyzje w sprawach świadczeń z funduszu alimentacyjnego są natychmiast wykonalne, z wyjątkiem decyzji w sprawach dotyczących nienależnie pobranych świadczeń. Od 1 sierpnia zaczęto już przyjmować wnioski o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na nowy okres świadczeniowy. Gdy osoba ubiegająca się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego na nowy okres świadczeniowy złożyła wniosek wraz z dokumentami do 31 sierpnia ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz wypłata świadczeń przysługujących za miesiąc październik nastąpi do 31 października. Z kolei gdy osoba ubiegająca się o świadczenia na nowy okres świadczeniowy złoży wniosek wraz z dokumentami w okresie od 1 września do 31 października, ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz wypłata świadczeń przysługujących za październik nastąpi do 30 listopada.

Wstrzymanie wypłaty świadczeń

Wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego wstrzymywana jest, jeżeli osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego:

1) odmówili udzielenia lub nie udzielili, w wyznaczonym terminie, wyjaśnień co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń,

2) odmówili udzielenia organowi prowadzącemu postępowanie egzekucyjne informacji mających wpływ na skuteczność egzekucji lub udzielili informacji nieprawdziwych,

3) nie podejmują świadczeń przez trzy kolejne miesiące kalendarzowe.

W przypadku udzielenia stosownych wyjaśnień świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaca się od miesiąca, w którym wpłynęły wyjaśnienia, do końca okresu świadczeniowego, jeśli osoba uprawniona nadal spełnia warunki do ich otrzymywania. W przypadku zgłoszenia się osoby uprawnionej po upływie trzech miesięcy świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaca się jej za cały okres wstrzymania, jeżeli osoba uprawniona nadal spełnia warunki do ich otrzymywania. Prawo do świadczeń wygasa, jeżeli wznowienie wypłaty wstrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie nastąpi do końca okresu świadczeniowego.

Nienależne świadczenia trzeba zwrócić

Za nienależnie pobrane świadczenia ustawa uznaje takie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, które zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia.

Nienależnie pobranymi świadczeniami będą także świadczenia wypłacone, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5 ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Bieg przedawnienia przerywa: odroczenie terminu płatności należności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej osoba obowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń została powiadomiona.

Jeżeli od terminu nienależnie pobranych świadczeń upłynęło więcej niż 10 lat, nie jest wydawana decyzja o zwrocie tych świadczeń. Należy zauważyć, że organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Mirosława Maciejewicz

Podstawa prawna:

• ustawa z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 192, poz. 1378 z późn.zm.),

• rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 28 lipca 2008 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. Nr 136, poz. 855).