Czy należy się prawo do odprawy po wypowiedzeniu zmieniającym

Zasady obowiązujące przy wypłacie odprawy pieniężnej określa ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

Ustawa ta ma zastosowanie tylko do pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników. Według art. 8 ust. 1 tej ustawy, jeżeli zwolnienie pracownika z pracy następuje z przyczyn go niedotyczących, służy mu prawo do odprawy pieniężnej. Pracownik ma prawo do odprawy w wysokości:

• jednomiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 2 lata;

• dwumiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy od 2 do 8 lat;

• trzymiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy ponad 8 lat.

Prawo do odprawy pieniężnej przysługuje zarówno pracownikom zwalnianym w ramach zwolnienia grupowego, jak i przy zwolnieniu indywidualnym. W przypadku zwolnienia indywidualnego art. 10 ust. 1 ustawy wprowadza wymagania, aby przyczyna wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy na mocy porozumienia stron niedotycząca pracownika była wyłącznym powodem zwolnienia pracownika. Zatem w przypadku indywidualnego rozwiązania umowy o pracę pracownik nie uzyska prawa do odprawy, jeśli przyczyną rozwiązania umowy oprócz przyczyn niedotyczących pracownika były też okoliczności obciążające tego pracownika, np. mała wydajność pracy, nieusprawiedliwiona nieobecność czy odmowa wykonania polecenia przełożonego.

PRZYKŁAD

Ustawa przewiduje prawo do odprawy pieniężnej w razie rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika. Do rozwiązania stosunku pracy może dojść nie tylko wskutek wypowiedzenia umowy o pracę czy porozumienia stron, ale także w wyniku nieprzyjęcia przez pracownika zaproponowanych mu przez pracodawcę nowych warunków pracy lub płacy (art. 42 k.p.). Wynika to z faktu, że złożenie wypowiedzenia zmieniającego powoduje, iż w sytuacji, gdy pracownik nie przyjmie nowych warunków pracy lub płacy, składając odpowiednie w tej kwestii oświadczenie, umowa o pracę ulega rozwiązaniu z upływem okresu wypowiedzenia. Oświadczenie zawierające odmowę zaproponowanych warunków, pracownik powinien złożyć do połowy okresu wypowiedzenia. Jeżeli do tego czasu nie złoży takiego oświadczenia, uważa się, w myśl art. 42 par. 3 k.p., że wyraził o­n zgodę na te warunki. Pismo pracodawcy wypowiadające warunki pracy lub płacy powinno zawierać odpowiednie pouczenie w tej kwestii. W razie braku takiego pouczenia pracownik może aż do końca okresu wypowiedzenia złożyć oświadczenie o odmowie przyjęcia zaproponowanych warunków.

WAŻNE

Wzajemna relacja pomiędzy wyłącznością przyczyny rozwiązania umowy o pracę a odmową przyjęcia zaproponowanych w wypowiedzeniu zmieniającym nowych warunków pracy była przedmiotem wielu orzeczeń Sądu Najwyższego. W wyroku z 9 listopada 1990 r. (I PR 335/90 OSP z 1991 r. nr 9, poz. 212), który zapadł w czasie obowiązywania ustawy z 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz.U. z 1990 r. nr 4, poz. 19 z późn. zm.) Sąd Najwyższy wskazał, że okoliczność, iż rozwiązanie stosunku pracy następuje w trybie wypowiedzenia zmieniającego, a nie w drodze wypowiedzenia definitywnego, ma jedynie znaczenie dla oceny, czy przyczyny z art. 1 ust. 1 ww. ustawy stanowią wyłączny powód uzasadniający rozwiązanie stosunku pracy. Jeżeli bowiem pracownikowi zaproponowano odpowiednią pracę, to odmowa jej przyjęcia może być w pewnym przypadku potraktowana jako współprzyczyna rozwiązania stosunku pracy.

Rozwiązanie umowy o pracę na skutek wypowiedzenia zmieniającego nie zawsze jednak wyłącza prawo pracownika do odprawy pieniężnej. Jeśli bowiem w wypowiedzeniu tym proponowano pracownikowi odpowiednią pracę, której pracownik nie przyjął, to uznać należy, że rozwiązanie umowy nastąpiło nie tylko wskutek okoliczności niedotyczących pracownika, ale także i z powodu jego nieuzasadnionej odmowy. Jeżeli zaś zaproponowano pracownikowi pracę nieodpowiednią dla niego lub wyraźnie niedogodną, to należy przyjąć, że rozwiązanie umowy wskutek odmowy przyjęcia zaproponowanych warunków pracy nastąpiło wyłącznie z przyczyn niedotyczących pracownika.

Złożenie pracownikowi wypowiedzenia zmieniającego nie uwalnia pracodawcy od obowiązku wypłaty mu odprawy, jeśli zaproponowane warunki pracy nie zostały przyjęte przez pracownika z usprawiedliwionych przyczyn (przykład).

ORZECZNICTWO