Emerytury i renty przyznawane w drodze wyjątku

System ubezpieczeń społecznych rolników ma wielu przeciwników. Uznają o­ni, że jest o­n tak liberalny i tani dla ubezpieczonych, że renty i emerytury rolnicze są zbyt łatwo dostępne. Okazuje się jednak, że nie wszyscy są w stanie mu sprostać. Dla takich osób jedyną szansą na skorzystanie ze świadczeń z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) są emerytury i renty przyznawane w drodze wyjątku na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. nr 7, poz. 25 z późn. zm).

Powyższy przepis stanowi, iż prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi, lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia.

Aby otrzymać świadczenie z KRUS w drodze wyjątku, trzeba więc:

• być rolnikiem lub domownikiem, lub członkiem rodziny zmarłego rolnika lub domownika,

• nie mieć niezbędnych środków utrzymania;

• nie spełniać warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie na skutek szczególnych okoliczności,

• nie być w stanie zdobyć niezbędnych środków utrzymania ze względu na wiek lub stan zdrowia.

Warunki te muszą być spełnione łącznie. Niespełnienie przez wnioskodawcę któregokolwiek z nich powoduje, że nie może o­n otrzymać świadczenia.

Na świadczenie przyznawane na podstawie art. 55 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników mogą liczyć tylko osoby, które są lub były ubezpieczone w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Osoba, która nie była w tym systemie ubezpieczenia, nie może wnosić o przyznanie opisywanego świadczenia – patrz przykład 1.

Wnioskodawca może wnosić o przyznanie świadczenia wtedy, gdy sam był ubezpieczony w KRUS albo gdy jest domownikiem rolnika, który podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. W przypadku ubezpieczenia po zmarłym bada się okoliczności odnoszące się do zmarłego rolnika. Jeżeli okaże się, że okoliczności, z powodu których nie nabył o­n uprawnienia do świadczenia w zwykłym trybie, nie odpowiadają warunkom z art. 55 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, to świadczenie nie przysługuje – patrz przykład 2.

Okolicznością, która wskazuje, że ubezpieczony może otrzymać ubezpieczenie, jest wiek lub stan zdrowia, który nie pozwala na podjęcie pracy i normalne ubezpieczenie. Stan zdrowia musi być potwierdzony orzeczeniem odpowiedniego lekarza rzeczoznawcy kasy. Warto pamiętać, że osobom młodym świadczenie z art. 55 cytowanej ustawy może być przyznane, jeśli nie ukończyły 18 roku życia, ponieważ w warunkach polskich takie osoby nie mogą podjąć pracy. Nie jest dopuszczalne to, o co niekiedy wnoszą niektórzy ubezpieczeni, którzy otrzymywali świadczenie po zmarłym do czasu ukończenia nauki, ale nie później niż do 25 roku życia, aby w sytuacji gdy renta przestaje być wypłacana w związku z ukończeniem 25 roku życia, przyzwano takiej osobie świadczenie z art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Taka osoba bowiem jest pełnoletnia i zdolna do pracy.

Warto też pamiętać, iż wnioskodawca, który spełnia wszystkie warunki z cytowanego przepisu, ale posiada środki utrzymania, nie otrzyma świadczenia.

Świadczenie przyznawane jest przez prezesa KRUS i do niego powinien być kierowany wniosek. Formą rozstrzygnięcia jest decyzja administracyjna, która może być zaskarżona do sądu administracyjnego. Właściwym w tym wypadku jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

W art. 55 ust. 2 cytowanej ustawy określona jest górna granica wysokości świadczenia. Nie może o­no przekroczyć wysokości odpowiedniego świadczenia z ubezpieczenia emerytalno-rentowego, które otrzymałaby osoba w normalnym trybie. Poza tym wysokość przyznanego świadczenia zależy od uznania prezesa KRUS i nie jest przedmiotem kontroli sądu administracyjnego.

PRZYKŁAD 1

PRZYKŁAD 2

Przemysław Szustakiewicz

Autor jest asesorem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie