Jakie okresy pracy uprawniają do wcześniejszej emerytury

Przepisy regulujące sprawy szkolnictwa wyższego przewidują jednak dla nich odrębne uprawnienie – wcześniejszą emeryturę w obniżonym o 5 lat wieku emerytalnym.

Nauczyciele akademiccy, pomimo tego, że wykonują pracę o podobnym charakterze jak nauczyciele, nie mają takich uprawnień jak o­ni. Karta bowiem ich nie dotyczy. Ustawa ta wyraźnie definiuje pojęcie nauczyciela, stanowiąc, że jej przepisy stosuje się do nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w przedszkolach, szkołach i placówkach wymienionych w określonych przepisach Karty. Wśród tych placówek nie ma szkół wyższych.

Status nauczycieli akademickich reguluje natomiast ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym, która obowiązuje od 1 września 2005 r. i zastąpiła ustawę z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym. Jest w niej również przepis przewidujący możliwość przejścia niektórych osób z omawianej grupy zawodowej na wcześniejszą emeryturę.

Zgodnie z art. 267 nowej ustawy nauczyciel akademicki urodzony przed dniem 31 grudnia 1948 r. może na swój wniosek przejść na emeryturę, jeżeli łącznie spełnił trzy warunki:

• ukończył odpowiedni wiek emerytalny,

• przepracował w czasie swojej kariery zawodowej wymaganą liczbę lat,

• pracował przez odpowiednio długi okres w szkolnictwie lub instytucjach naukowych.

Warunek pracy w szkolnictwie lub instytucjach naukowych jest jednakowy dla wszystkich nauczycieli akademickich i wynosi 20 lat. Natomiast pierwsze dwa warunki zróżnicowane są dla kobiet i mężczyzn. Kobiety mogą przejść na wcześniejszą emeryturę dla nauczycieli akademickich po ukończeniu 55 lat i przepracowaniu ogółem 20 lat, a mężczyźni po ukończeniu 60 lat i przepracowaniu ogółem 30 lat.

Mówiąc o drugim z wymienionych wyżej warunków, ustawa używa pojęcia „przepracowanie”. Nie oznacza to jednak, że do wymaganego okresu podlegają wliczeniu tylko okresy zatrudnienia. ZUS zalicza wszystkie okresy składkowe, nieskładkowe i ewentualnie okresy uzupełniające (rolne) przewidziane w ustawie o emeryturach i rentach z FUS. Zaliczenie poszczególnych rodzajów okresów odbywa się na ogólnych zasadach przewidzianych w przepisach emerytalnych (przykład 1).

PRZYKŁAD 1

Poprzednio obowiązująca ustawa o szkolnictwie wyższym przewidywała wcześniejsze uprawnienia emerytalne tylko dla mianowanych nauczycieli akademickich. Natomiast nowe przepisy prawa o szkolnictwie wyższym takie uprawnienia przyznają wszystkim nauczycielom akademickim, bez względu na to, czy są zatrudnieni na podstawie mianowania czy też umowy o pracę. Zgodnie z nimi nauczycielami akademickimi są zatrudnieni na określonych stanowiskach w publicznych i niepublicznych szkołach wyższych:

• pracownicy naukowi i naukowo-dydaktyczni,

• pracownicy dydaktyczni,

• dyplomowani bibliotekarze oraz dyplomowani pracownicy dokumentacji i informacji naukowej.

Do 20-letniego okresu pracy w szkolnictwie i instytucjach naukowych wliczeniu podlega nie tylko zatrudnienie w szkole wyższej, lecz również w innej szkole w charakterze nauczyciela. Ustawa o szkolnictwie wyższym używa bowiem ogólnego pojęcia szkolnictwo, nie ograniczając go do szkolnictwa wyższego (przykład 2).

PRZYKŁAD 2

Zaliczanie okresów nie działa jednak w drugą stronę. Jak już zostało wcześniej wspomniane, nauczyciele akademiccy nie mogą przechodzić na emeryturę przyznawaną bez względu na wiek na podstawie Karty Nauczyciela. Co więcej, okres pracy w charakterze nauczyciela akademickiego nie może być zaliczony do pracy nauczycielskiej w rozumieniu Karty (przykład 3).

PRZYKŁAD 3

Ustawa o szkolnictwie wyższym stanowi, że przejście na emeryturę następuje na wniosek nauczyciela akademickiego, nic nie mówi o konieczności rozwiązania przez niego stosunku pracy. W odróżnieniu od emerytury nauczycielskiej bez względu na wiek, w stosunku do nauczycieli akademickich przepisy nie przewidują więc obowiązku rozwiązania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę, a tym bardziej rozwiązania tego stosunku z inicjatywy nauczyciela. Należy zaznaczyć, że w przypadku nierozwiązania stosunku pracy ZUS zawiesza świadczenie od razu po jego przyznaniu. Wynika to z ogólnego przepisu art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał pracę bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury.

Prezentowaną emeryturę dla nauczycieli akademickich mogą uzyskać nauczyciele akademiccy zaliczający się tylko do najstarszej grupy wiekowej. Nie mają więc możliwości jej otrzymania ci, którzy urodzili się w latach 1949-1968, ani tym bardziej osoby urodzone po 31 grudnia 1968 r.

W świetle obowiązujących przepisów, wątpliwości budzi data urodzenia, będąca jednym z kryteriów przyznania emerytury akademickiej dla osób z najstarszej grupy wiekowej. Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym stworzyła możliwość ubiegania się o to świadczenie przez osoby urodzone przed 31 grudnia 1948 r. Oznacza to, że nie mogą z niej skorzystać m.in. nauczyciele akademiccy urodzeni w dniu 31 grudnia 1948 r. Ponieważ jednak przepis ten jest niezgodny z ogólnym założeniem reformy emerytalnej, jaka miała miejsce od 1 stycznia 1999 r., a także z przepisami ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którymi osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. zachowują możliwość przechodzenia na wcześniejszą emeryturę, niewykluczone, że ZUS będzie przyznawał prawo do tego świadczenia również nauczycielom akademickim urodzonym 31 grudnia 1948 r.w

Ważne!

Podstawa prawna