Odzyskanie pieniędzy z polisolokat

• Co to jest polisolokata?
• Czym są opłaty likwidacyjne?
• Odzyskanie opłat likwidacyjnych
• Unieważnienie polisolokaty
• Jakie są skutki unieważnienia polisolokaty?
• Aktualne orzecznictwo sądowe
• Jak odzyskać pieniądze z polisolokaty?
• Podsumowanie

Co to jest polisolokata?

Polisolokata to w uproszczeniu umowa ubezpieczenia z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym (UFK). Jest to umowa, która łączy w sobie cechy zarówno ubezpieczenia, jak i inwestycji. Ten drugi element jest przy tym przeważający. Większa część składki jest przeznaczana na inwestycje na rynku kapitałowym poprzez jej alokacje w ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe. Fundusze te można określić jako przysłowiowe „worki pieniędzy”, do których klienci wpłacają swoje pieniądze. Następnie pieniądze z danego „worka” są przeznaczane na zakup konkretnych aktywów, np. akcji lub obligacji. 

Za udostępnienie możliwości inwestowania w ten sposób towarzystwa ubezpieczeń pobierały znaczne opłaty (tzw. opłaty administracyjne lub opłaty za zarządzanie). Sięgały one kilku procent rocznie, przy czym stawka była liczona od całej wartości rachunku. Tak wysokie opłaty powodowały, że bardzo niewielu klientom udało się zarobić, a większość osób straciła znaczną część zainwestowanych pieniędzy.

Czym są opłaty likwidacyjne?

Opłaty likwidacyjne to opłaty za przedterminowe rozwiązanie umowy polisolokaty. Były one bardzo wysokie i dochodziły nawet do 100% wartości rachunku. Towarzystwa ubezpieczeń stosowały je powszechnie, aby zniechęcić ubezpieczających do zamykania polis. Stawiały one jednak klienta w sytuacji bez wyjścia: mógł on albo nadal trwać w umowie i ponosić bardzo wysokie koszty (ryzykując jednocześnie stratę inwestycyjną), albo rozwiązać umowę, płacąc wysoką opłatę za wykup.

Odzyskanie opłat likwidacyjnych

Odzyskanie opłat likwidacyjnych jest możliwe. Sądy powszechnie uznają odnośne postanowienia umowne za niedozwolone, czyli inaczej abuzywne. Za abuzywne uznaje się takie zapisy umowy, które są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy konsumenta. Sądy dopatrują się niedozwolonego charakteru opłat likwidacyjnych przede wszystkim w tym, że stanowiły one „łańcuch prawny”, którym ubezpieczyciel próbował związać ze sobą klienta. Dodatkowo wątpliwości wywołuje tu fakt, że ogólne warunki ubezpieczenia nie tłumaczyły jaki jest cel wprowadzenia takiej opłaty i wprowadzały w błąd co do jej charakteru.

Unieważnienie polisolokaty

Unieważnienie polisolokaty jest możliwe. W przypadku niektórych umów dostępnych na rynku, towarzystwa ubezpieczeń tak dalece zniekształciły ubezpieczeniowy charakter umowy, że naruszało to naturę umowy ubezpieczenia. Nie można bowiem zapominać, że polisolokata to nadal umowa ubezpieczenia, a więc musi ona spełniać pewne minimalne warunki, aby zapewnić jakąkolwiek ochronę ubezpieczeniową. W praktyce natomiast okazało się, że w przypadku niektórych produktów składki ubezpieczających były inwestowane w Fundusze Inwestycyjne Zamknięte, tzw. FIZ-y. Są to bardzo ryzykowne aktywne, które charakteryzują się ograniczoną płynnością. W konsekwencji, nierzadko dochodziło do sytuacji, w której konsumenci nie mogli wypłacić ani złotówki z polisy. Konsekwentnie nie otrzymaliby oni ani złotówki, gdyby doszło do ziszczenia się wypadku ubezpieczeniowego, np. śmierci ubezpieczonego. 

Sądy dostrzegły, że jest to wypaczenie sensu umowy ubezpieczenia i zaczęły uznawać zawarte umowy za nieważne. Dodatkowym argumentem, który pojawia się w stosunku do części umów, jest to, że zgodnie z prawem certyfikaty FIZ nie mogą być nabywane przez inwestorów dysponujących kapitałem niższym niż 40.000 euro. Umowy polisolokaty prowadziły natomiast do ominięcia takich przepisów prawa, co również pociągało za sobą nieważność zawartej umowy.

Jakie są skutki unieważnienia polisolokaty?

Unieważnienie polisolokaty pozwala na odzyskanie wszystkich pieniędzy, które zostały wpłacone do towarzystwa ubezpieczeń. Przyjmuje się wówczas fikcję, jakby umowa nie została nigdy zawarta. Oznacza to, że składki były wpłacane bez podstawy prawnej, a sam ubezpieczyciel również nie posiadał podstawy na pobierania jakichkolwiek opłat. Sąd, uznając umowę za nieważną, zasądza zatem zwrot wszystkich składek wpłaconych do ubezpieczyciela.

Aktualne orzecznictwo sądowe

Orzecznictwo sądowe staje dzisiaj w obronie konsumentów. Postanowienia dotyczące opłat likwidacyjnych powszechnie są uznawane za niedozwolone, a sądy zasądzają ich zwrot na rzecz konsumentów. Duży wpływ na kierunek orzekania polskich sądów ma także Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przykładowo w wyroku TSUE z dnia 24 lutego 2022 r. w sprawach połączonych C-143/20 oraz C-213/20 wskazano, że towarzystwo ubezpieczeń ma obowiązek wyjaśnić konsumentowi charakter aktywów, w jakie inwestowane są ostatecznie pieniądze pochodzące ze składek. Zaniechanie na tym polu może prowadzić do powstania wady oświadczenia woli konsumenta, co w rezultacie będzie skutkowało nieważnością umowy polisolokaty. W innym z kolei orzeczeniu, TSUE orzekł, że nieuczciwą praktyką handlową jest samo stworzenie wzorca umownego, który nie pozwala na zrozumienie charakteru i konstrukcji oferowanego produktu, a towarzystwo ubezpieczeń jest podmiotem odpowiedzialnym za taką praktykę (wyrok z dnia 2 lutego 2023 r. wydany w sprawie C-208/21). Argumenty te można wykorzystać w sporach o unieważnienie polisolokaty.

Jak odzyskać pieniądze z polisolokaty?

Odzyskanie pieniędzy z polisolokaty rozpoczyna się od rozwiązania umowy. Następnie wysyła się do towarzystwa ubezpieczeń wezwanie do zapłaty. Kolejnym krokiem jest złożenie pozwu, które rozpoczyna postępowanie sądowe. Istnieje także możliwość zawarcia ugody z ubezpieczycielem zarówno na etapie przedsądowym, jak i sądowym. Jest to jednak rzadkość. Co do zasady wszczęcie procesu cywilnego będzie niezbędne, aby odzyskać pieniądze. 

Podsumowanie

Odzyskanie pieniędzy z polisolokat jest jak najbardziej możliwe. Orzecznictwo sądowe co do zasady jest przychylne konsumentom. W przypadku opłat likwidacyjnych możemy już mówić o utrwalonej linii orzeczniczej, w przypadku nieważności orzecznictwo zdaje się pomału zmierzać w tym kierunku. Warto zatem przeanalizować swoją sytuację i rozważyć podjęcie działań w celu odzyskania należnych pieniędzy. 

Adwokat dr Aleksandra Rychlewska-Hotel - Sprawy Karne kancelaria Kraków

Rynek Dębnicki 6/3a, 

30-319 Kraków

Tel. 12 307 21 26

Link