Bezsensowne marnowanie jedzenia w Halloween. Dynia to żywieniowy skarb pełen witamin i innych cennych składników odżywczych!

• Polska na tle europejskich trendów w produkcji dyni
• Drugie życie dyni – biogaz, przetwory i kreatywne rozwiązania
• Dynia: żywieniowy skarb
• Marnowanie żywności jako globalny problem środowiskowy

Według brytyjskiej organizacji Hubbub, w samym tylko 2024 roku podczas kampanii proekologicznej zebrano i przerobiono na biogaz około 100 tysięcy wyrzuconych dyń. Wytworzona w ten sposób energia wystarczyłaby do zasilenia 10 tysięcy domów przez jedną dobę. Szacuje się, że w Wielkiej Brytanii co roku od 15 do 22 milionów dyń jest kupowanych, rzeźbionych i wyrzucanych bez wykorzystania ich miąższu . Brakuje pełnych danych dla całej Europy, jednak obserwacje wskazują, że również w krajach, w których Halloween dopiero zyskuje popularność, ilość marnowanych dyni rośnie z roku na rok.

Polska na tle europejskich trendów w produkcji dyni

W Polsce produkcja tego warzywa w ostatnich latach znacząco się rozwinęła. W latach 2014–2022 areał upraw zwiększył się z 1,1 tysiąca hektarów do około 8,9 tysiąca hektarów, a plony osiągnęły poziom bliski 400 tysięcy ton . W 2023 roku produkcja spadła do około 358 tysięcy ton , jednak według europejskich statystyk w 2024 roku Polska wciąż pozostawała liderem w UE w produkcji dyni, osiągając ponad 380 tysięcy ton, przed Francją, Hiszpanią i Niemcami.

Dynie kupowane z myślą o dekoracjach często nie są później spożywane. Ich miąższ, pestki i inne części trafiają do odpadów, mimo że stanowią pełnowartościową żywność. Problem ten pogłębiają także uszkodzenia mechaniczne, które pojawiają się podczas transportu lub obróbki i przyspieszają proces gnicia. Na składowiskach odpady dyniowe ulegają rozkładowi beztlenowemu, w wyniku którego powstaje metan – gaz cieplarniany o znacznie wyższym globalnym potencjale ocieplenia (GWP) niż dwutlenek węgla. W ten sposób pozornie niewinna tradycja dekorowania dyni przyczynia się do emisji gazów cieplarnianych i strat ekonomicznych.

Drugie życie dyni – biogaz, przetwory i kreatywne rozwiązania

Dynie, które nie nadają się już do spożycia, mogą być jednak ponownie wykorzystane. W pierwszej kolejności, jeśli są tylko uszkodzone mechanicznie, to zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami, powinny być przeznaczone na paszę dla zwierząt. Jeśli już są oznaki psucia, to w procesie fermentacji beztlenowej mogą zostać przekształcone w biogaz, z którego wytwarza się energię elektryczną, ciepło lub paliwo. Wymaga to jednak odpowiedniego systemu segregacji i kierowania odpadów organicznych do biogazowni. W 2024 roku wiele brytyjskich i europejskich miast rozpoczęło pilotażowe programy odbioru odpadów dyniowych w ramach selektywnej zbiórki bioodpadów, co może stanowić inspirację dla samorządów w Polsce.

- Świadome wykorzystywanie dyni, która została zakupiona z myślą o dekoracji domu, to prosty, ale realny sposób ograniczenia degradacji środowiska. Każda niewykorzystana dynia to nie tylko zmarnowany produkt spożywczy, lecz także zmarnowana woda, energia i praca włożona w jej wyprodukowanie, a do wyprodukowania 1 kg dyni w warunkach polskich potrzeba między 150 a 250 litrów wody w zależności od pogody, warunków glebowych, klimatycznych i stosowanych metod uprawy - podkreśla dr inż. Sylwia Łaba z Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego, kierująca projektem SMART-FOOD.

Ekspertka dodaje, że minimalizowanie strat powinno zaczynać się już na etapie zbiorów i przechowywania, a konsumenci powinni wiedzieć, jak w pełni wykorzystać zakupione warzywo.

- Jest to szczególnie istotne w kontekście skali problemu marnowania żywności w Polsce. Rocznie powstaje aż 4 651 137 ton odpadów żywności, z czego największa część – ponad 2,5 miliona ton – pochodzi z gospodarstw domowych – dodaje ekspertka.

Dynia: żywieniowy skarb

Zamiast kupować dynie wyłącznie ozdobne, warto wybierać odmiany jadalne lub oleiste, z których można przygotować zupy, ciasta, chleby czy curry. Pestki dyni mają liczne właściwości zdrowotne – pomagają regulować poziom cukru we krwi i cholesterolu, a zawarty w nich cynk wspiera odporność organizmu. Coraz więcej firm i organizacji społecznych pokazuje, jak z powodzeniem wykorzystywać nadwyżki warzyw. Dobrym przykładem jest brytyjskie przedsiębiorstwo społeczne „Toast Ale”, które produkuje piwo z miąższu dyni i nadwyżek chleba, łącząc cele ekologiczne z działalnością biznesową.

Jak wskazuje mgr Anna Janiszewska-Janowicz, dietetyk z Grupy LUX MED, dynia to prawdziwy dar natury – można ją śmiało nazwać jednym z najbardziej wartościowych warzyw jesieni! Jest lekkostrawna, niskokaloryczna i pełna cennych składników odżywczych.

W 100 gramach miąższu znajduje się zaledwie około 30 kcal, a jednocześnie sporo błonnika pokarmowego, witaminy A (w postaci beta-karotenu), witaminy C, E oraz składników mineralnych takich jak potas, magnez i żelazo. Włączenie dyni do diety, zwłaszcza poprzez wykorzystanie pozostałego miąższu po dekoracjach, to wsparcie odporności, pozytywny wpływ na zdrowy wygląd i kondycję naszej skóry oraz wzroku.

Zawarty w dyni beta-karoten to jeden z najsilniejszych przeciwutleniaczy. Neutralizuje wolne rodniki, spowalnia procesy starzenia i wspiera układ odpornościowy – szczególnie w sezonie jesienno-zimowym, kiedy jesteśmy bardziej narażeni na infekcje. Witamina C, również silny antyoksydant, dodatkowo wzmacnia działanie układu immunologicznego, natomiast potas i magnez wspierają prawidłową pracę serca i układu nerwowego. Dla osób dbających o masę ciała dynia to produkt idealny – zawarty w niej błonnik wspomaga pracę jelit, reguluje poziom glukozy we krwi, wspiera oczyszczanie organizmu i sprzyja uczuciu sytości - dodaje mgr Anna Janiszewska-Janowicz, dietetyk z Grupy LUX MED.

Bardzo cenne są także pestki dyni – to naturalne źródło cynku, żelaza oraz nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3. Ich regularne spożywanie sprzyja regeneracji skóry, włosów i paznokci, wspiera gospodarkę hormonalną oraz wzmacnia odporność. Co ciekawe, już jedna garść pestek dziennie może pozytywnie wpłynąć na poziom energii i ogólne samopoczucie! Świetnie sprawdzają się jako dodatek do sałatek, owsianek czy pieczywa – to prosty sposób na codzienną porcję zdrowia - informuje mgr Anna Janiszewska-Janowicz, dietetyk z Grupy LUX MED.

Z dietetycznego punktu widzenia marnowanie dyni to marnowanie zdrowia. Wyrzucając ją po Halloween, tracimy cenne źródło składników odżywczych i przeciwutleniaczy, które wspierają nasz organizm każdego dnia. Warto więc w pełni wykorzystać dynię w kuchni i cieszyć się jej dobroczynnym wpływem przez całą jesień. To warzywo daje kreatywne możliwości kulinarne – można z niego przygotować aromatyczne zupy kremy, puree do naleśników, placki, risotto, ciasta, a nawet koktajle śniadaniowe. Pieczona z przyprawami (np. cynamonem, tymiankiem lub chili) staje się pysznym, rozgrzewającym dodatkiem do obiadu.

Marnowanie żywności jako globalny problem środowiskowy

Marnowanie żywności pozostaje jednym z najpoważniejszych problemów środowiskowych współczesnego świata. Jak wynika z danych Komisji Europejskiej i UNEP, globalnie wyrzucanych jest około jednej trzeciej całej produkowanej żywności, co odpowiada ponad 1,3 miliarda ton rocznie. W Polsce, według danych IOŚ-PIB, które przekazywane są do Eurostatu, powstaje około 4,7 miliona ton odpadów żywności rocznie, z czego największą część stanowią owoce i warzywa.

Każdy konsument może przyczynić się do ograniczenia marnowania żywności, zaczynając od własnych decyzji zakupowych. Wystarczy pamiętać, że dynia to nie tylko symbol Halloween, lecz także wartościowy produkt spożywczy i surowiec, który może znaleźć drugie życie – na talerzu, jako pokarm dla zwierząt, w biogazowni lub w kompostowniku. Świadome wybory to prosty sposób, by z tradycji uczynić coś dobrego dla środowiska.