Orzeczenie o niepełnosprawności bez komisji – co obowiązuje od grudnia 2025 roku

• Na czym polega orzeczenie bez komisji?
• Kiedy zespół może zdecydować o wydaniu orzeczenia bez komisji?
• Jak wygląda procedura od momentu złożenia wniosku do wydania decyzji?
• Jak wygląda doręczenie orzeczenia?
• Ile trwa procedura w trybie bez komisji?
• Co można zrobić po uzyskaniu decyzji?
• Podstawa prawna

Tryb wydania orzeczenia bez udziału w komisji funkcjonuje w polskim systemie prawnym od lat. Jego podstawę stanowi rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca 2003 roku (Dz.U. Nr 139, poz. 1328). Zgodnie z § 8 ust. 3 i 4, zespół orzekający może wydać decyzję wyłącznie na podstawie dokumentacji medycznej, o ile jest ona pełna i jednoznacznie potwierdza trwały lub nieodwracalny charakter niepełnosprawności.

W grudniu 2025 roku tryb ten pozostaje częścią obowiązujących przepisów i jest stosowany w praktyce przez wiele powiatowych zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności. Choć jego zastosowanie nie wynika z nowelizacji przepisów w tym konkretnym miesiącu, to właśnie teraz coraz więcej wnioskodawców doświadcza procedury, w której orzeczenie zapada wyłącznie na podstawie dokumentacji, bez wezwania na badanie. W praktyce oznacza to, że dobrze przygotowany wniosek, poparty aktualnymi i spójnymi zaświadczeniami medycznymi, może zostać rozpatrzony szybciej i bez konieczności osobistego udziału w komisji.

Na czym polega orzeczenie bez komisji?

W standardowym postępowaniu wnioskodawca jest wzywany na komisję lekarską, gdzie odbywa się badanie, rozmowa oraz ocena funkcjonowania. W trybie uproszczonym procedura wygląda inaczej. Lekarz orzecznik analizuje wyłącznie dokumenty dostarczone przez wnioskodawcę: zaświadczenia, wyniki badań, wypisy z leczenia, opinie specjalistów oraz, jeśli sprawa dotyczy dziecka, dokumenty potwierdzające sposób funkcjonowania w środowisku szkolnym i domowym.

Jeśli dostępne materiały dają pełny obraz choroby, jej przebiegu i wpływu na codzienne życie, nie wyznacza się komisji. Decyzja zapada zaocznie, a wnioskodawca otrzymuje dokument identyczny jak po klasycznym badaniu.

Kiedy zespół może zdecydować o wydaniu orzeczenia bez komisji?

Podstawowym warunkiem jest kompletna i aktualna dokumentacja medyczna. To ona pozwala lekarzowi orzecznikowi ocenić, czy osobiste badanie jest konieczne. Najczęściej dotyczy to sytuacji, w których przebieg choroby jest dobrze udokumentowany w ostatnich miesiącach.

W praktyce chodzi o sprawy, gdzie:

• schorzenie zostało jednoznacznie potwierdzone badaniami,
• lekarze prowadzący wystawili szczegółowe opisy leczenia,
• aktualne zaświadczenie lekarskie precyzyjnie określa ograniczenia w funkcjonowaniu,
• nie ma potrzeby dodatkowej oceny ruchowej, neurologicznej czy poznawczej,
• stan zdrowia nie budzi wątpliwości, a opis dokumentacji pozwala określić stopień niepełnosprawności.

Urząd analizuje każdy wniosek indywidualnie. Brak komisji nie jest ani gwarantowany, ani wykluczony, decyzja zawsze zależy od jakości i kompletności dokumentów.

Jak wygląda procedura od momentu złożenia wniosku do wydania decyzji?

Całość zaczyna się tak samo, jak w postępowaniu klasycznym. Wnioskodawca składa wniosek do powiatowego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności, osobiście, pocztą, przez pełnomocnika lub elektronicznie. Do formularza dołącza się aktualne zaświadczenie lekarskie oraz całą posiadaną dokumentację potwierdzającą stan zdrowia.

Po wpłynięciu dokumentów urząd sprawdza ich kompletność. Weryfikowane są daty, podpisy i to, czy opis stanu zdrowia dotyczy bieżącego okresu. Jeśli czegoś brakuje, wnioskodawca otrzymuje informację o konieczności uzupełnienia. Dopiero po skompletowaniu materiałów sprawa trafia do lekarza orzecznika.

Na tym etapie rozpoczyna się właściwa analiza: orzecznik dokładnie czyta całą dokumentację, porównuje wyniki badań, uwzględnia opinie specjalistów, historię leczenia i opis codziennego funkcjonowania. Na tej podstawie ocenia, czy może wydać decyzję bez konieczności przeprowadzania badania.

Jeżeli dokumenty są wystarczające, orzecznik przygotowuje projekt orzeczenia. Zawiera on stopień niepełnosprawności, symbole przyczyny, wskazania dotyczące wsparcia oraz okres ważności. Dokument trafia następnie do przewodniczącego zespołu, który sprawdza poprawność i zatwierdza decyzję podpisem.

Od tej chwili postępowanie jest zakończone. Całość przebiega bez udziału wnioskodawcy, nie ma wezwania, badania, ani konieczności stawienia się na jakiekolwiek spotkanie.

Jak wygląda doręczenie orzeczenia?

Gotowy dokument można odebrać na trzy sposoby: osobiście, pocztą albo elektronicznie. Najważniejsze jest to, że orzeczenie wydane bez komisji nie różni się wyglądem ani statusem prawnym od tego, które powstało po badaniu. Nie ma w nim żadnej adnotacji, że komisja się nie odbyła. Dokument jest pełnoprawny i daje dostęp do wszystkich uprawnień wynikających z przepisów.

Ile trwa procedura w trybie bez komisji?

Czas rozpatrywania wniosku zależy od konkretnego powiatu oraz liczby spraw, które urząd obsługuje. Zgodnie z przepisami postępowanie może trwać maksymalnie 60 dni. W praktyce tryb bez komisji bywa szybszy, ponieważ nie wymaga ustalania terminu badania ani organizacji posiedzenia. Rzeczywisty czas rozpatrywania zależy jednak od obciążenia urzędu, jakości dokumentacji oraz tego, czy konieczne będą uzupełnienia.

Co można zrobić po uzyskaniu decyzji?

Orzeczenie wydane bez komisji zapewnia takie same prawa jak to po standardowej procedurze. Można na jego podstawie ubiegać się o świadczenia pieniężne, dodatki, wsparcie w ramach PFRON, uprawnienia edukacyjne, a także korzystniejsze warunki zatrudnienia.

Jeśli wnioskodawca nie zgadza się z treścią otrzymanego dokumentu, ma prawo złożyć odwołanie w ustawowym terminie.

Podstawa prawna

Dz.U. 2003 nr 139 poz. 1328 – Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności