Aleksandra Rybak
Dołącz do grona ekspertów
Prawniczka, absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Przez wiele lat związana z branżą energetyczną. Od kilku lat – dziennikarka prawna, specjalizująca się w prawie budowlanym, prawie pracy, ochronie zdrowia, ochronie środowiska oraz tematyce związanej z edukacją i pomocą społeczną. Współautorka poselskiego projektu ustawy dotyczącego wydłużenia urlopu macierzyńskiego dla matek wcześniaków, który został wniesiony do Sejmu X kadencji
Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - waloryzacja emerytur i rent przeprowadzana jest raz w roku, w dniu 1 marca. Na wskaźnik waloryzacji, który decyduje o kwocie podwyżki świadczeń - ma wpływ kilka czynników (w tym przede wszystkim ubiegłoroczna inflacja). Dotychczas, nie była zagwarantowana minimalna kwota podwyższenia świadczeń w ramach takiej corocznej waloryzacji (tj. kwota minimalnego podwyższenia). Stan ten - ma jednak ulec zmianie, w związku z projektem ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, autorstwa Prezydenta Karola Nawrockiego. Czy nowe zasady waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych - zgodnie z założeniem przyjętym przez Prezydenta - będą miały zastosowanie w ramach waloryzacji, która odbędzie się 1 marca 2027 r.?
Od 1 sierpnia 2026 r. każda kobieta w wieku od 25 do 64 roku życia może zaoszczędzić w budżecie domowym średnio ok. 200 zł, wykonując na NFZ nowoczesne badanie – test HPV HR, który zastępuje tradycyjną cytologię. Nowy program profilaktyki raka szyjki macicy ma pomóc w wykryciu najczęstszej przyczyny rozwoju tego nowotworu u kobiet (HPV jest bowiem odpowiedzialny za 75% przypadków raka płaskonabłonkowego szyjki macicy, 90% przypadków raka gruczołowego szyjki macicy i większość przypadków zmian przednowotworowych szyjki macicy).
REKLAMA
Bon ciepłowniczy, to nowe świadczenie (wprowadzone w 2025 r.), przysługujące na podstawie ustawy z dnia 12 września 2025 r. o bonie ciepłowniczym oraz o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia wysokości cen energii elektrycznej, którego celem jest wsparcie dotyczące rachunków za ogrzewanie dla osób zagrożonych ubóstwem energetycznym. Przysługiwanie świadczenia uzależnione jest od spełniania kryterium dochodowego, korzystania z ciepła systemowego oraz wysokości ponoszonych kosztów ogrzewania.
Od 1 września 2025 r. liczba godzin lekcji religii w szkołach, została zmniejszona z dwóch godzin, do jednej godziny tygodniowo. Zmiana ta, została dokonana rozporządzeniem ministra edukacji, wydanym na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie o systemie oświaty. Rzecznika Praw Obywatelskich (RPO), w swoim wystąpieniu do MEN poddał pod wątpliwość zgodność powyższych przepisów z Konstytucją, a w związku z brakiem (przez ponad rok) jakiejkolwiek odpowiedzi ze strony minister edukacji Barbary Nowackiej – w dniu 9 czerwca br., RPO skierował sprawę do Prezesa Rady Ministrów. W efekcie powyższego – w dniu 6 lipca br., MEN ustosunkowało się do wystąpienia rzecznika.
REKLAMA
Osoby zatrudnione w ramach stosunku pracy, których dochód uzyskany od początku roku, przekroczy w drugiej połowie roku próg 120 000 zł – mogą uniknąć pobierania przez pracodawcę wyższej zaliczki na podatek dochodowy (tj. w stawce 32%, zamiast dotychczasowych 12%). Kto zatem, na podstawie jednego oświadczenia złożonego pracodawcy (które pracodawca zobowiązany jest uwzględnić), może uzyskać wyższe wynagrodzenie w październiku, listopadzie i grudniu 2026 r.?
W dniu 21 sierpnia 2026 r., w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów, ukazał się rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który zakłada podniesienie pierwszego progu podatkowego w skali podatkowej PIT z obecnych 120 000 zł do 130 000 zł i ponadto – wyodrębnienie drugiego i trzeciego progu podatkowego. Na takie rozwiązanie nie zgadzają się jednak posłowie PiS, którzy mają własny pomysł na nową skalę podatkową PIT. W ich ocenie – obecnym realiom wynagrodzeń, odpowiadałby pierwszy próg podatkowy na poziomie 180 000 zł.
W dniu 2 czerwca 2026 r. rząd przyjął projekt ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji, autorstwa Ministerstwa Sprawiedliwości, który – zakłada całkowite odejście od archaicznej instytucji ubezwłasnowolnienia, na rzecz nowego systemu wsparcia dla osób (w tym m.in. dla seniorów), które potrzebują pomocy w podejmowaniu decyzji, m.in. z powodu schorzeń wieku podeszłego (takich jak demencja starcza czy choroba Alzheimera). „W zmianie tej chodzi o to, żeby przejść od zastępowania ludzi w ich decyzjach [red.: m.in. w sprawach dotyczących majątku] do wspierania ich w samodzielnym decydowaniu z zachowaniem maksymalnej możliwej autonomii.” – podkreśla resort sprawiedliwości.
W dniu 7 sierpnia 2025 r., Senat przyjął bez poprawek projekt ustawy zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych autorstwa MRPiPS, która zakłada zmianę zasad wypłaty zasiłku pogrzebowego, w tym m.in. – skrócenie terminu, jaki ZUS będzie miał na wypłatę zasiłku beneficjentom tego świadczenia. To jednak nie jedyne uproszczenia, jakie wprowadza rządowa nowelizacja, w zakresie przyznawania prawa do zasiłku pogrzebowego, która trafia właśnie na biurko Prezydenta.
W ostatnim czasie ponownie zawrzało na temat wieku emerytalnego kobiet – ministra funduszy i polityki regionalnej Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz, przedstawiła propozycję zrównania wieku emerytalnego bezdzietnych kobiet i mężczyzn. „Jeżeli kobieta ma dzieci – to wtedy jest inny wiek emerytalny. A jeżeli nie ma dzieci, a dzisiaj co druga kobieta ma taki (najczęściej) wybór życiowy, że nie ma dzieci – to powinna mieć tak samo ustawiony system emerytalny jak mężczyźni.” Podobny postulat, od października 2025 r., znajduje się na biurku prezydenta Karola Nawrockiego. Czy kobiety, które nie posiadają dzieci, będą pracować 5 lat dłużej?
W związku z rokrocznym (począwszy od 2018 r.) spadkiem liczby urodzeń w Polsce, który w dłuższej perspektywie czasowej może doprowadzić do katastrofy demograficznej – eksperci z Klubu Jagiellońskiego, zaproponowali nowy program prorodzinny „200 000 Plus”, który miałby zastąpić świadczenie wychowawcze 800 plus i polegać na wypłacie na rzecz rodziców nowonarodzonego dziecka kwoty 208 800 zł, w ciągu miesiąca od narodzin malucha. Aby pozostał on neutralny dla budżetu państwa – konieczna jest jednak likwidacja trzynastej i czternastej emerytury (potocznie zwanymi „trzynastką” i „czternastką”).
Chociaż opracowany przez rząd „Poradnik bezpieczeństwa”, który ma przygotować Polaków na różne sytuacje kryzysowe, został opublikowany już w sierpniu ubiegłego roku – cały czas wiele osób zadaje sobie pytania: Czy będzie obowiązek tworzenia kryzysowego planu rodzinnego i co z przygotowaniem zapasów wody, żywności, leków i środków pierwszej potrzeby? MSWiA, w dniu 2 września br., przekazało nowe informacje o działaniach podejmowanych w kwestii zwiększenia bezpieczeństwa obywateli i przygotowania ich do sytuacji kryzysowych.
Od 1 stycznia 2026 r. – w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 9 maja 2025 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw – zmieniła się kwota zasiłku pogrzebowego oraz wprowadzono zasadę, zgodnie z którą świadczenie to podlega waloryzacji od marca każdego roku, jeżeli wskaźnik waloryzacji zasiłku będzie wyższy niż 105. Na podstawie komunikatu Prezesa GUS w sprawie inflacji w pierwszym półroczu 2026 r. oraz rządowych wieloletnich założeń makroekonomicznych – już dziś, można oszacować czy jest szansa na kolejną podwyżkę zasiłku pogrzebowego od 1 marca 2027 r.
W dniu 20 września 2025 r. do Sejmu została wniesiona petycja obywatelska, której autor postuluje zmianę systemu finansowania kościołów i innych związków wyznaniowych w Polsce, poprzez – zastąpienie obecnego Funduszu Kościelnego systemem dobrowolnego odpisu podatkowego na rzecz kościoła lub związku wyznaniowego. Do wystąpienia sejmowej Komisji do Spraw Petycji w powyższej sprawie – w imieniu Prezesa Rady Ministrów, odniosło się Ministerstwo Obrony Narodowej.
Od 1 lipca 2025 r. owdowiałe seniorki i seniorzy – w ramach tzw. renty wdowiej – mogą pobierać jednocześnie własne świadczenie emerytalno-rentowe i rentę rodzinną (stanowiącą część emerytury lub renty po zmarłym mężu lub żonie). W zależności od wybranej konfiguracji – jest to aktualnie 15% własnego świadczenia i 100% renty rodzinnej lub 15% renty rodzinnej i 100% własnego świadczenia. Od 1 stycznia 2027 r. wysokość własnego świadczenia lub odpowiednio renty rodzinnej wypłacanej w zbiegu (w ramach tzw. renty wdowiej), wzrośnie natomiast z 15% do 25%. Niektóre owdowiałe Polki i Polacy, mogą jednak liczyć na jeszcze wyższe świadczenia – sięgające nawet 55% lub 60% emerytury lub renty zmarłego współmałżonka lub współmałżonki.
ZUS poinformował o harmonogramie wypłat dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego, potocznie określanego czternastą emeryturą lub po prostu czternastką, w 2026 r. Świadczenie to przysługuje nie tylko seniorom, ale nawet osobom, które ukończyły 18 rok życia, jeżeli spełniają określone warunki ustawowe do jej otrzymania. Nie zawsze czternasta emerytura odpowiadać będzie kwocie najniższej, gwarantowanej ustawowo wysokości emerytury. Może to być kwota odpowiednio niższa, ale ustawodawca pozostawił także „furtkę” dla rządu do przyznania uprawnionym beneficjentom świadczenia w kwocie wyższej. Jakiej czternastki należy spodziewać się w 2026 r.?
Na Stały Komitet Rady Ministrów, w dniu 10 września 2026 r., trafił rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, który ustanawia nowe kryteria poboru oraz podwyższenia maksymalnej stawki tzw. opłaty miejscowej, uniezależniając je od konieczności spełnienia przez miejscowość kryterium korzystnych właściwości klimatycznych oraz od celu pobytu osoby, którą obciąża opłata. W konsekwencji – danina będzie mogła być pobierana przez miasta, które dotychczas pobierać jej nie mogły, takie jak np. Kraków, zwiększając tym samym dochód budżetu gminy.
Zgodnie z ustawą o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – okresy ograniczenia aktywności zawodowej związane z wychowywaniem dzieci (o których mowa w art. 7 pkt 5 ww. ustawy), uwzględniane są w wymiarze emerytury i mogą podwyższać wysokość świadczenia – nie dłużej jednak niż za okres 3 lat na każde dziecko i – co do zasady – łącznie maksymalnie za okres 6 lat sprawowania opieki nad dziećmi (bez względu na liczbę tych dzieci). Zniesienie powyższego limitu stało się przedmiotem petycji obywatelskiej, która w dniu 31 maja 2026 r., została skierowana do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, jako iż ograniczenie to – w opinii petytora – „dyskryminuje matki wielodzietne”.
Osobom z rodzin wielodzietnych, które posiadają co najmniej dwoje rodzeństwa (w tym również przybranego), spełniającego określone przez ustawodawcę wymagania – w ramach programu Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, przysługuje świadczenie w postaci dostępu do określonych towarów i usług na korzystniejszych warunkach, od ogólnie obowiązujących. O Kartę Dużej Rodziny (bo o niej mowa), w związku z posiadaniem rodzeństwa (a nie własnych dzieci), w określonych przypadkach, mogą ubiegać się nawet osoby już pełnoletnie i to niezależnie od osiąganych przez nie dochodów.
Nowelizacja ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2025 r. i wprowadziła do polskiego systemu prawnego tzw. rentę wdowią, dla niektórych seniorów, którym został (lub w przyszłości miał zostać) przyznany dodatek pielęgnacyjny w związku z ukończeniem przez nich 75 roku życia – skutkuje tym, że w praktyce, dodatek ten nie będzie im wypłacany (lub zostanie wypłacony w odpowiednio pomniejszonej wysokości), w związku z przekroczeniem ustawowego limitu wypłacanych im świadczeń. Czyli niejako – w związku ze zbyt dużymi dochodami (wynikającymi z wypłacaniem im w zbiegu kilku świadczeń), choć – co do zasady – dodatek pielęgnacyjny przysługuje z urzędu i nie jest uzależniony od kryterium dochodowego. W sprawie „iluzorycznego świadczenia, nieprzekładającego się na faktyczną poprawę sytuacji materialnej osób uprawnionych” do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej interweniował RPO.
W komunikacie z dnia 17 sierpnia 2026 r. ZUS poinformował o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym, które zostanie wypłacone w dniu 1 października 2026 r. Osobami uprawnionymi do tego świadczenia są osoby pobierające świadczenie przedemerytalne (a zatem – m.in. osoby znajdujące się w wieku przedemerytalnym, chociaż należy podkreślić, że wiek ubiegającego się o świadczenie/beneficjenta świadczenia nie jest jedynym warunkiem, od którego uzależnione jest prawo do ww. świadczenia). Do kogo zatem trafią dodatkowe pieniądze w październiku 2026 r.?