NSA: Darczyńca może odwołać darowiznę, jeżeli nie otrzyma w ciągu 2 lat dokumentu z informacją, na co zostały spożytkowane pieniądze. Sposób na odzyskanie pieniędzy, o którym wie niewiele osób
REKLAMA
REKLAMA
Zgodnie z ogólnymi zasadami odwoływania darowizn – darowiznę już wykonaną, można odwołać w przypadku dopuszczenia się, przez obdarowanego, rażącej niewdzięczności względem darczyńcy. Zgodnie z orzecznictwem NSA, okazuje się, że tak ową rażącą niewdzięcznością, która stanowi podstawę do odwołania darowizny – może być również niedostarczenie obdarowanemu dokumentu (sprawozdania w zakresie tego, na jaki cel zostały przeznaczone pieniądze), który umożliwia mu spełnienie swego prawa do odliczenia darowizny od podstawy opodatkowania. Mowa o darowiźnie przekazanej na rzecz Kościoła, z której – na powyższej podstawie – darczyńca (a nawet jego spadkobiercy) może (lub odpowiednio – mogą) się „wycofać”.
- Darowizna – czym jest, zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami?
- Darowizna na rzecz Kościoła, czyli darowizna na cele kultu religijnego – czym jest, zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami?
- Darowiznę na cele kultu religijnego można odwołać, tak jak każdą inną darowiznę, ale – w tym przypadku „rażącą niewdzięcznością” może być niedostarczenie darczyńcy, w ciągu 2 lat, dokumentu, z którego wynika na co zostały spożytkowane pieniądze [wyrok NSA]
- Darowiznę przekazaną na rzecz Kościoła – darczyńca może odliczyć od podstawy opodatkowania [podatkiem dochodowym od osób fizycznych, jak i podatkiem dochodowym od osób prawnych]
Darowizna – czym jest, zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami?
Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego – darowizna stanowi umowę zawartą pomiędzy darczyńcą a obdarowanym, w ramach której darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego, kosztem swojego majątku. Co do zasady – oświadczenie darczyńcy powinno zostać złożone w formie aktu notarialnego. Umowa darowizny zawarta bez zachowania ww. formy (czyli m.in. ustna umowa darowizny) staje się jednak ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione (czyli – darowizna została rzeczywiście przekazana obdarowanemu). Chyba, że przepisy szczególne – wymagają zachowania innej formy dla oświadczenia obu stron.
REKLAMA
REKLAMA
Z obecnie obowiązujących przepisów wynika również, że nie stanowią darowizny następujące bezpłatne przysporzenia:
- gdy zobowiązanie do bezpłatnego świadczenia wynika z umowy uregulowanej innymi przepisami kodeksu (niż art. 888-902 kodeksu cywilnego) lub
- gdy osoba, która miała zostać obdarowana – zrzeka się prawa, którego jeszcze nie nabyła albo które nabyła w taki sposób, że w razie zrzeczenia się prawo jest uważane za nienabyte.
Darowizna na rzecz Kościoła, czyli darowizna na cele kultu religijnego – czym jest, zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami?
Darowizna na rzecz Kościoła, innego związku wyznaniowego, przekazana np. kościelnym osobom prawnym (zakonom, parafiom), na cele związane m.in. z obrzędami, liturgią, budową lub wyposażeniem Kościoła – stanowi darowiznę na cele kultu religijnego.
Wyróżnienie (skategoryzowanie) powyższego rodzaju darowizny w przepisach, ma na celu umożliwienie podatnikowi odliczenia tego rodzaju darowizny (przekazanej na cele kultu religijnego) od podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT), jak i odpowiednio – podatkiem dochodowym od osób prawnych (CIT).
REKLAMA
Darowiznę na cele kultu religijnego można odwołać, tak jak każdą inną darowiznę, ale – w tym przypadku „rażącą niewdzięcznością” może być niedostarczenie darczyńcy, w ciągu 2 lat, dokumentu, z którego wynika na co zostały spożytkowane pieniądze [wyrok NSA]
Zgodnie z ogólnymi zasadami wynikającymi z kodeksu cywilnego (a konkretnie – z art. 896 oraz art. 898-900) – darowizna może zostać przez darczyńcę odwołana i dotyczy to zarówno darowizny jeszcze niewykonanej, jak i darowizny już wykonanej. W tym pierwszym przypadku – tj. darowizny jeszcze niewykonanej – jej odwołanie jest możliwe, jeżeli po zawarciu umowy, stan majątkowy darczyńcy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo bez uszczerbku dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. W tym drugim przypadku natomiast – tj. w odniesieniu do darowizny już wykonanej – jej odwołanie jest możliwe, jeżeli obdarowany dopuścił się względem darczyńcy rażącej niewdzięczności. Darowizna nie może jednak zostać odwołana z powodu niewdzięczności, jeżeli darczyńca obdarowanemu przebaczył. Istotne jest również, że – na odwołanie darowizny z powodu niewdzięczności, darczyńca ma tylko 1 rok od momentu, w którym dowiedział się o owej niewdzięczności obdarowanego („darowizna nie może zostać odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego”). Jak również to, że – darowizna może zostać odwołana, po jej wykonaniu i z powodu niewdzięczności obradowego, również przez spadkobierców darczyńcy, jeżeli – darczyńca w chwili śmierci, był uprawniony do odwołania darowizny. Odwołanie darowizny wymaga złożenia obdarowanemu, przez darczyńcę, stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, sporządzonego na piśmie.
Zwrot przedmiotu darowizny odwołanej z powodu niewdzięczności obdarowanego, powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie – obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu.
Choć – z pozoru – wydaje się, że na gruncie powyższych przepisów, trudno byłoby odwołać darowiznę przekazaną na rzecz Kościoła lub innego związku wyznaniowego, bo – jak bowiem udowodnić Kościołowi rażącą niewdzięczność wobec darczyńcy? Zgodnie z orzecznictwem NSA, okazuje się, że nie jest to jednak niemożliwe. W wyroku z dnia 9 sierpnia 2016 r. (sygn. akt II FSK 2397/14), NSA potwierdził, że – odwołanie darowizny przekazanej na rzecz – w tym przypadku Kościoła Katolickiego – jest możliwe. Zgodnie z art. 55 ust. 7 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej – darowizny na kościelną działalność charytatywno-opiekuńczą są wyłączone z podstawy opodatkowania darczyńców podatkiem dochodowym i podatkiem wyrównawczym, jeżeli kościelna osoba prawna przedstawi darczyńcy pokwitowanie odbioru oraz – w okresie 2 lat od dnia przekazania darowizny – sprawozdanie o przeznaczeniu jej na tę działalność. W odniesieniu do darowizn na inne cele – mają zastosowanie ogólne przepisy podatkowe. Wspomniane powyżej sprawozdanie, powinno przy tym – „odzwierciedlać nie tylko to, co, ale i komu przeznaczono przedmiot świadczenia darowizny w taki sposób, aby w toku postępowania podatkowego było możliwe dokładne zweryfikowane spełnienia celu charytatywno-opiekuńczego zrealizowanego przez kościelne osoby prawne”. Posiadanie odpowiedniego sprawozdania obdarowanego, w rozumieniu ww. art. 55 ust. 7 ustawy kościelnej – jest obowiązkiem prawnym podatnika, zamierzającego skorzystać z ulgi podatkowej określonej tym przepisem. „Podatnik może uznać, że niezłożenie szczegółowego sprawozdania umożliwiającego mu spełnienie swego prawa do odliczenia darowizny od podstawy opodatkowania i w konsekwencji narażenie go przez obdarowanego na obowiązek uiszczenia podatku będzie aktem rażącej niewdzięczności (art. 898 § 1 k.c.), czego skutkiem może być odwołanie darowizny.” – uznał NSA.
W opisanym powyżej przypadku chodzi zatem o darowiznę na cele kultu religijnego, przekazaną konkretnie na działalność charytatywno-opiekuńczą Kościoła. Jeżeli w powyższym przypadku, obdarowany Kościół nie wywiąże się z obowiązku przekazana darczyńcy – w okresie 2 lat od otrzymania darowizny – wspomnianego sprawozdania – zgodnie z orzecznictwem NSA, jest to wystarczająca podstawa do odwołania ww. darowizny w związku z „rażącą niewdzięcznością” obdarowanego.
W związku z art. 899 par. 2 kodeksu cywilnego – na powyższych zasadach, darowiznę przekazaną na rzecz działalności charytatywno-opiekuńczej Kościoła – mogą odwołać również spadkobiercy darczyńcy (czyli np. dzieci lub wnuki zmarłej matki/ojca lub babci/dziadka, która/który przekazała/przekazał pieniądze na rzecz Kościoła). Uprawnienie takie powstanie w sytuacji, gdy przed śmiercią darczyńcy – Kościół nie wywiązał się z obowiązku przekazania ww. sprawozdania w ustawowym terminie.
Darowiznę przekazaną na rzecz Kościoła – darczyńca może odliczyć od podstawy opodatkowania [podatkiem dochodowym od osób fizycznych, jak i podatkiem dochodowym od osób prawnych]
Jak zostało już wspomniane powyżej – darowiznę przekazaną na cele kultu religijnego – można odliczyć od podstawy opodatkowania (zarówno podatkiem dochodowym od osób fizycznych, jak i podatkiem dochodowym od osób prawnych). Wynika to odpowiednio z:
- Ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – która w art. 26 ust. 1 pkt 9 lit. b stanowi, że podatnik może odliczyć od podstawy opodatkowania darowizny na cele kultu religijnego. Łączna kwota odliczeń z tytułów określonych w ust. 1 pkt 9 nie może przekroczyć w roku podatkowym kwoty stanowiącej 6% dochodu (art. 26 ust. 5);
- Ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych – która w art. 18 ust. 1 pkt 7 stanowi, że podatnik może odliczyć od podstawy opodatkowania darowizny przekazane na cele kultu religijnego. Łączna kwota odliczeń z nie może przekroczyć 10% dochodu (o którym mowa w art. 7 ust. 3 albo w art. 7a ust. 1 ww. ustawy CIT).
Chcąc skorzystać z prawa do odliczenia darowizny od podstawy opodatkowania (w tym przypadku akurat – podatkiem dochodowym od osób fizycznych) – zgodnie z art. 26 ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – fakt przekazania darowizny (pieniężnej) należy odpowiednio udokumentować – dowodem wpłaty na rachunek płatniczy obdarowanego lub jego rachunek w banku, inny niż rachunek płatniczy.
W celu skorzystania z ulgi w postaci odliczenia darowizny przekazanej na cele kultu religijnego od podstawy opodatkowania – należy złożyć zeznanie:
- PIT-37 – w przypadku uzyskania przychodów opodatkowanych według skali podatkowej za pośrednictwem płatnika (np. z umowy o pracę lub z emerytury),
- PIT-36 – w przypadku uzyskania przychodów opodatkowanych według skali podatkowej z działalności gospodarczej lub innych przychodów bez pośrednictwa płatnika lub odpowiednio
- PIT-28 – w przypadku uzyskania przychodów opodatkowanych w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych (np. z działalności gospodarczej, najmu, podnajmu, dzierżawy)
wraz z załącznikiem PIT/O (informacja o odliczeniach).
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1071 z późn. zm.)
- Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 163 z późn. zm.)
- Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 554)
- Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1966)
REKLAMA
© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.
REKLAMA
