Renat wdowia. Jednym z warunków jest pozostawanie we wspólności małżeńskiej, do dnia śmierci małżonka

• Uzyskanie uprawnień do renty wdowiej zależy od spełnienia warunków określonych przez ustawodawcę
• Pozostawania we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka jako jeden z warunków przy rencie wdowiej
• Wspólność małżeńska a rozdzielność majątkowa. O co chodzi? Co wpływa na prawo do renty wdowiej?
• Sąd Najwyższy: wspólności małżeńskiej nie należy utożsamiać z węższym pojęciem wspólności ustawowej

Renta wdowia przewiduje nowe reguł zbiegu prawa do renty rodzinnej nabytej z tytułu bycia wdową lub wdowcem z uprawnieniami do innych świadczeń emerytalno-rentowych. Ustawodawca przewidział trzy podstawowe warunki, których spełnienie daje prawo do nowego świadczenia.

Uzyskanie uprawnień do renty wdowiej zależy od spełnienia warunków określonych przez ustawodawcę

Renta wdowia to nowe reguły zbiegu prawa do renty rodzinnej nabytej z tytułu bycia wdową lub wdowcem z uprawnieniami do innych, wskazanych w ustawie świadczeń emerytalno-rentowych. Docelowo, w przypadku zbiegu prawa do tych świadczeń z rentą rodzinną, jedno wybrane świadczenie będzie wypłacane w całości, a drugie w wysokości 25%. Osoba uprawniona będzie miała prawo do wypłaty świadczeń w zbiegu na nowych zasadach w przypadku spełnienia warunków zawartych w ustawie. A zatem renta wdowia będzie wypłacana w sytuacji:

1. osiągnięcia wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych;
2. pozostawania we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka;
3. nabycia prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W ramach przepisów o rencie wdowiej jest też jeszcze jedno wskazanie, tj. wypłata świadczenia ustaje z dniem poprzedzającym dzień zawarcia nowego związku małżeńskiego przez osobę uprawnioną. Osoby, które spełniają powyższe warunki do wypłaty nowego świadczenia mogą składać wnioski o ustalenie zbiegu świadczeń począwszy od dnia 1 stycznia 2025 r. Przy czym, uzyskanie prawa do renty wdowiej i jej wypłata nastąpi nie wcześniej niż od 1 lipca 2025 r.

Pozostawania we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka jako jeden z warunków przy rencie wdowiej

O co chodzi? Wyjaśnień dotyczących tego drugiego warunku, czyli pozostawania we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka, udzielił Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Sebastian Gajewski.

"Wspólność małżeńska jest pojęciem prawa ubezpieczeń społecznych, a nie prawa rodzinnego i opiekuńczego. Wspólność małżeńska odnosi się do sytuacji, w której zachodzi faktyczne pożycie między małżonkami, czyli oni po prostu tworzą gospodarstwo domowe i w rzeczywistości zachodzą te 3 więzi konstytuujące małżeństwo, w tym w szczególności więź ekonomiczna" - wskazał Sebastian Gajewski.

Wspólność małżeńska a rozdzielność majątkowa. O co chodzi? Co wpływa na prawo do renty wdowiej?

"Jednak nie odnosi się ta kategoria prawa ubezpieczeń społecznych, czyli wspólności małżeńskiej, do małżeńskiego ustroju majątkowego, który wybierają sobie małżonkowie. Innymi słowy, wspólność małżeńska w tym znaczeniu, które jest przyjęte w prawie ubezpieczeń społecznych, może zachodzić zarówno wtedy, kiedy jest rozdzielność majątkowa, jak i wtedy, kiedy mamy wspólność małżeńską ustawową. Małżeński ustrój majątkowy nie ma wpływu rozstrzygającego na to, czy zachodzi wspólność małżeńska w znaczeniu przyjętym w prawie ubezpieczeń społecznych" - wyjaśnił minister.

Sąd Najwyższy: wspólności małżeńskiej nie należy utożsamiać z węższym pojęciem wspólności ustawowej

W tym kontekście warto przypomnieć postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 października 2023 r. (sygn. akt I USK 148/23). SN uznał w nim, że wspólności małżeńskiej w rozumieniu ww. art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej nie należy utożsamiać z węższym pojęciem wspólności ustawowej. Brak rozdzielności majątkowej znamionuje istnienie więzi ekonomicznej (i to nie w każdej sytuacji), a więc tylko jednego z elementów składających się na pojęcie wspólności małżeńskiej.

Co więcej, według Sadu Najwyższego pozostawanie we wspólności małżeńskiej, która stanowi przesłankę nabycia prawa do renty rodzinnej w myśl art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej nie może być postrzegane jako następstwo jedynie formalnie zawartego związku małżeńskiego, ale również jako wspólność małżeńska wynikająca lub powiązana z rzeczywistym korzystaniem z praw i realizowaniem powinności małżeńskich, które do dnia śmierci ubezpieczonego współmałżonka kreują faktyczną wspólnotę małżeńską w jej rozmaitych wymiarach: duchowym, materialnym lub rodzinnym, a następnie - wskutek wystąpienia ryzyka ubezpieczeniowego (śmierci ubezpieczonego) - uruchamiają prawo ustawowo wskazanych osób bliskich do renty rodzinnej. Zdaniem SN okoliczności dotyczące istnienia albo nieistnienia rzeczywistej „wspólności małżeńskiej” muszą być badane z uwzględnieniem uczuciowej motywacji zachowań małżonków.